ยาเค​ ยาใจ

เวลาเห็นคำว่า “ยาเค” (Ketamine) ในโซเชียล หลายคนจะนึกไปทางยาเสพติดทันที แต่จริง ๆ แล้วในทางการแพทย์ Ketamine ถูกพัฒนามาเป็น “ยาสลบ” และ “ยาระงับปวด” ใช้ในโรงพยาบาลภายใต้การดูแลของแพทย์มานาน จุดสำคัญคือ “การใช้ทางการแพทย์” กับ “การนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์” เป็นคนละเรื่องกันมาก Ketamine คืออะไร? แบบสั้น ๆ คือยาออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท ทำให้เกิดภาวะสลบ/แยกตัวจากความรู้สึก (dissociation) จึงเคยถูกพูดถึงในบริบท “ยาสลบ” หรือบางคนเรียกปน ๆ ว่า “ยาสลบแบบดม” แต่ในความเป็นจริงรูปแบบการใช้และการให้ยาในโรงพยาบาลมีมาตรฐานชัดเจน ไม่ใช่สิ่งที่ควรลองเองเด็ดขาด ที่หลายคนบอกว่า “จากยาสลบสู่ยาบำบัดจิตใจ” เพราะปัจจุบันมีงานวิจัยและการใช้ทางคลินิกในบางประเทศเกี่ยวกับ ketamine/esketamine สำหรับภาวะซึมเศร้าที่ดื้อต่อการรักษา (ต้องคัดกรองและติดตามอาการอย่างใกล้ชิด) ประเด็นนี้ทำให้คนสับสนว่าเป็น “ยาใจ” แล้วคิดว่าน่าจะปลอดภัย แต่ความจริงคือการรักษาแบบนี้ทำในสถานพยาบาล มีการกำหนดขนาดยา เฝ้าระวังความดัน ชีพจร การหายใจ และประเมินอาการข้างเคียงตลอด ส่วนคำที่คนชอบค้นหาอย่าง “คาลิปโซ่ ฝาเขียว” หรือชื่อเรียกในท้องตลาดต่าง ๆ มักพาไปสู่การใช้ผิดกฎหมาย/ผิดวัตถุประสงค์ ซึ่งเสี่ยงมาก เพราะเราไม่รู้ความเข้มข้น สิ่งปนเปื้อน หรือแม้แต่ไม่ใช่ ketamine จริง ๆ การใช้เองอาจเกิดอาการสับสน ประสาทหลอน อุบัติเหตุจากการทรงตัว/ตัดสินใจแย่ลง ความดันหรือหัวใจเต้นผิดปกติ และในบางกรณีเสี่ยงกดการหายใจได้ อีกเรื่องที่อยากเตือนจากประสบการณ์อ่านเคสและข้อมูลสุขภาพคือการใช้ต่อเนื่องอาจกระทบกระเพาะปัสสาวะและทางเดินปัสสาวะ (มีรายงานปวดปัสสาวะบ่อย แสบขัด หรือกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการใช้) ทำให้คุณภาพชีวิตแย่ลง และยิ่งอันตรายถ้าผสมแอลกอฮอล์/ยากดประสาทอื่น ๆ ถ้าใครกำลังสงสัยว่า “ยาเคคืออะไร” ให้จำประโยคนี้ไว้: ในมือแพทย์ Ketamine คือยาเพื่อช่วยชีวิต แต่การลองเองหรือใช้เพื่อความมึนเมาไม่ใช่ทางลัดรักษาใจ และอาจพาชีวิตพังได้ หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีภาวะเครียด ซึมเศร้า หรือคิดจะใช้สารเพื่อหนีความรู้สึก แนะนำให้เริ่มจากคุยกับจิตแพทย์/นักจิตวิทยา หรือสายด่วนสุขภาพจิต 1323 เพื่อหาวิธีที่ปลอดภัยและเหมาะกับตัวเองมากกว่า