พระศิวะ

เวลาเราเริ่มอ่านเรื่อง “เทพอินเดียมีอะไรบ้าง” มักจะเจอชื่อพระศิวะขึ้นมาก่อนเสมอ เลยอยากสรุปแบบเข้าใจง่ายจากที่เคยไล่อ่านหลายแหล่ง ว่าถ้าเห็นรูปหรือรูปปั้นแล้วเราจะ “ดูออก” ได้ยังไงว่าองค์นี้คือพระศิวะ และเกี่ยวข้องกับเทพองค์อื่นอย่างไร สิ่งที่ช่วยจำพระศิวะได้เร็วที่สุดคือ “พระเนตรที่สาม” ตรงกลางหน้าผาก หลายภาพจะทำให้ดูเด่นมาก เพราะสื่อถึงญาณ/พลังทำลายสิ่งชั่วร้าย บางงานศิลป์จะวาดองค์ท่านกายสีฟ้าหรือขาว นั่งขัดสมาธิบำเพ็ญสมาธิ มีรัศมีเปล่งประกาย ฉากหลังเป็นจักรวาลหรืออวกาศ—อารมณ์เหมือนพลังสงบแต่ยิ่งใหญ่ ซึ่งเข้ากับคอนเซ็ปต์การบำเพ็ญตบะมากๆ อีกจุดคือ “มวยผม” ที่มักขมวดเป็นมงกุฎ และมี “พระจันทร์เสี้ยว” ประดับอยู่ ใครที่ชอบดูรายละเอียดงานปั้นจะเห็นว่าช่างมักเน้นส่วนนี้ เพราะเป็นซิกเนเจอร์สำคัญพอๆ กับอาวุธอย่าง “ตรีศูล” (สื่ออำนาจเหนือสามโลก) และ “กลองบัณเฑาะว์” ที่มักสื่อถึงจังหวะกำเนิดของสรรพสิ่ง หลายคนค้นคำว่า “โคนนทิ” แล้วสงสัยว่าคืออะไร นนทิคือพาหนะของพระศิวะ (โคเผือก) สื่อถึงความซื่อสัตย์และพละกำลัง เวลาไปวัดฮินดูหรือเทวสถาน มักจะเห็นรูปโคอยู่ด้านหน้า หรืออยู่ใกล้ๆ รูปเคารพพระศิวะ ถ้าเจอโคคู่กับตรีศูล/พระเนตรที่สาม โอกาสสูงมากว่าเกี่ยวกับพระศิวะ ถ้าพูดภาพรวม “เทพอินเดียมีอะไรบ้าง” แบบพื้นฐานที่คนไทยเจอบ่อย จะมีตรีมูรติคือ พระพรหม (ผู้สร้าง) พระวิษณุ (ผู้คุ้มครอง) และพระศิวะ (ผู้ทำลายเพื่อการสร้างใหม่) จุดนี้ทำให้เข้าใจง่ายว่า พระศิวะไม่ได้ทำลายแบบด้านลบอย่างเดียว แต่คือการปิดฉากของเก่าเพื่อเริ่มต้นใหม่ ส่วนคำค้น “พระกฤษณะ” จริงๆ คืออวตารสำคัญของพระวิษณุ คนมักเจอในเรื่องมหาภารตะ/ภควัทคีตา ถ้าอยากแยกให้ออกแบบไวๆ: พระกฤษณะจะถูกจดจำด้วยภาพลักษณ์อ่อนโยน เล่นขลุ่ย สีผิวออกคราม/น้ำเงิน และธีมความรัก-ธรรมะ ส่วนพระศิวะจะเด่นเรื่องสมาธิ พลังแห่งการเปลี่ยนผ่าน และสัญลักษณ์อย่างพระเนตรที่สามกับตรีศูล ทริคเล็กๆ ของเราคือ เวลาเห็นภาพพระศิวะประทับนั่งขัดสมาธิในบรรยากาศจักรวาล มีผู้ศรัทธานมัสการด้านหลัง ให้สังเกต “สามอย่าง” ก่อน: พระเนตรที่สาม + มวยผม/จันทร์เสี้ยว + โคนนทิ ถ้าครบสามอย่างนี้ แทบไม่พลาดเลย