9 คำศัพท์ต้องรู้ ของคนทำระบบ ISO 45001:2018

หลายคนทำ ISO 45001 แล้วสะดุดตรงคำว่า “Incident” เพราะในชีวิตจริงเรามักเรียกรวม ๆ ว่า “อุบัติเหตุ” แต่ในมุมของระบบ มันสำคัญมากต่อการเก็บข้อมูลและป้องกันซ้ำ Incident คืออะไร (ตามแนวคิด ISO 45001) - Incident = เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจากงาน/สถานที่ทำงาน “ที่ทำให้เกิด หรืออาจทำให้เกิด” การบาดเจ็บ เจ็บป่วย หรือความเสียหาย - ใกล้เคียงคำว่า “เหตุการณ์” และมักรวมถึง Near miss (เกือบเกิดอุบัติเหตุ) ด้วย ตัวอย่างที่เจอบ่อย: เดินแล้วเกือบลื่นแต่จับราวทัน, รถโฟล์คลิฟท์ถอยเกือบชนชั้นวาง, พบสายไฟชำรุดแต่ยังไม่ช็อต, น้ำมันหกบนพื้นยังไม่มีคนล้ม (ทั้งหมดนี้ควรถูกบันทึกเป็น incident) ทำไมต้องบันทึก Incident ให้เป็นระบบ เพราะ “ข้อมูล incident = วัตถุดิบของการป้องกัน” ถ้าเรารอให้เกิดอุบัติเหตุก่อนค่อยแก้ จะเสียทั้งคนและคะแนน audit เวลา auditor ถาม มักดูว่าองค์กร 1) มีช่องทางแจ้งเหตุ 2) ประเมินความเสี่ยง 3) มีมาตรการควบคุม (Control measure) 4) ติดตามผลและสื่อสารให้คนทำงานมีส่วนร่วม (Consultation & participation / Worker participation) ทริคบันทึก Incident ให้ตอบโจทย์ audit ลองใช้โครงสั้น ๆ 6 ช่องนี้ (เขียนไทยได้เลย ไม่ต้องศัพท์หรู) 1) วันที่/เวลา/พื้นที่เกิดเหตุ 2) ลักษณะ incident (เกิดอะไรขึ้น/เกือบเกิดอะไร) 3) Hazard ที่เกี่ยวข้อง (เช่น พื้นลื่น ไฟฟ้า สารเคมี งานที่สูง) 4) ผู้เกี่ยวข้อง/พยาน/ผลกระทบ (ถ้ามีอาการ/ทรัพย์สินเสียหาย) 5) Control measure ที่ทำทันที + แผนแก้ไขถาวร 6) ผู้รับผิดชอบ/กำหนดเสร็จ/หลักฐานปิดงาน ตัวอย่าง Audit Checklist ISO 45001 (ภาษาไทย) ที่หยิบใช้ได้จริง หมวด Incident / Nonconformity / Corrective action (แนวข้อ 10.2) - มีนิยาม/เกณฑ์ชัดเจนไหมว่า incident, near miss, accident ต่างกันอย่างไร - มีขั้นตอนการรายงาน incident และพนักงานรู้ช่องทางแจ้งเหตุหรือไม่ - มีการเก็บบันทึก incident ครบ (วันเวลา สถานที่ สาเหตุ มาตรการ) หรือไม่ - มีการสอบสวนหาสาเหตุราก (root cause) ไม่ใช่โทษคนอย่างเดียวหรือไม่ - มีการกำหนด corrective action + ผู้รับผิดชอบ + กำหนดเสร็จ และติดตามผลหรือไม่ - มีการสื่อสารบทเรียน/แจ้งเตือนซ้ำ (lesson learned) ให้หน่วยงานอื่นรับรู้หรือไม่ - incident เชื่อมกับ Risk & Opportunity และการปรับปรุง Control measure หรือไม่ - ถ้าเป็นเหตุฉุกเฉิน (Emergency preparedness) มีการซ้อม/ทบทวนแผนจากเหตุจริงหรือไม่ - มีการทวนข้อกำหนดกฎหมายที่เกี่ยวข้อง (Legal & other requirements) เมื่อเกิดเหตุหรือไม่ ถ้าอยาก “Save คนก็ Save audit ก็รอด” แนะนำเริ่มจากทำให้การแจ้ง incident ง่าย (ไม่ดุ ไม่ซ้ำเติม) แล้วใช้ข้อมูลนั้นไปอัปเดตมาตรการควบคุม เช่น PPE, SOP, LOTO, อบรมเฉพาะงาน เท่านี้ระบบจะเดินและตอบคำถาม auditor ได้มั่นใจขึ้นมาก