Bộ não người hướng nội và ngoại có gì khác nhau?

Bộ não người hướng nội và ngoại có gì khác nhau?

Bạn thử đoán xem, trong một loạt thí nghiệm, nếu cho các em bé 4 tháng tuổi được nhìn thấy những đồ vật nhiều màu sắc nhảy nhót liên tục trước mắt, nghe các đoạn ghi âm giọng nói hay tiếng bong bóng nổ, nhóm các em bé hướng nội và hướng ngoại sẽ phản ứng khác nhau như thế nào? Nhóm nào sẽ khóc “tóe loe” và vung tay vung chân như đang nhảy múa, nhóm nào thì vẫn im lặng, bình tĩnh hoặc có cử động nhưng không vùng vẫy mạnh?

1. Ai phản ứng mạnh hơn?

Thí nghiệm trên là của nhà tâm lý học Jerome Kagan, người đã thực hiện nghiên cứu theo dõi 500 đứa trẻ từ lúc sơ sinh cho đến khi thiếu niên, dự đoán rằng thông qua một bài đánh giá khi còn nhỏ như vậy, họ có thể biết được khi chúng lớn lên sẽ trở thành người thuộc nhóm nào. Kết quả là, nhóm khóc nhè và tay chân nhảy múa - còn gọi là nhóm “phản ứng cường độ cao” - lại là nhóm mấy bạn hướng nội, và nhóm bình tĩnh hơn - “phản ứng cường độ thấp” - lại là nhóm hướng ngoại.

Giả thuyết được ông đưa ra là sự khác nhau trong hạch hạnh nhân - nơi xử lý các yếu tố cảm xúc, có một chức năng quan trọng là phát hiện ngay sự mới lạ hoặc nguy hiểm tiềm ẩn trong môi trường, giúp chúng ta sống sót trong mấy tình huống ví dụ như bị ai đó ném đá thì biết né đi ngay lập tức nè, chuẩn bị bị rắn cắn thì biết chạy đi ngay chứ không đứng đơ ra đó,... Hạch hạnh nhân của người hướng nội đặc biệt nhạy cảm, dễ bị tác động bởi những thứ không quen thuộc. Do đó, mấy bé có phản ứng cường độ cao không phải do bản chất hướng ngoại, mà là do cơ thể chúng phản ứng mạnh trước các tác nhân mới, khiến chúng thấy khó chịu, và vì vậy chúng hướng nội.

Như vậy, một phần rất quan trọng trong bản chất người hướng nội hay ngoại là ở cường độ phản ứng tự nhiên trước những điều mới lạ. Điều này một phần lý giải tại sao, với cùng một đồ vật, con người, sự kiện mới, người hướng nội có xu hướng hoảng sợ nhiều hơn. Biểu hiện cụ thể ở chỗ nhịp tim đập nhanh hơn, nhiều hoocmon căng thẳng được tiết ra hay dây thanh quản thắt chặt lại,...

2. Ai có “mức độ bị kích thích” cao hơn?

Hans Eysenck mô tả người hướng nội và hướng ngoại dựa trên một thứ nôm na mình hiểu là “đường cơ sở của mức độ bị kích thích” trong não bộ (baseline of arousal) - tức là mức độ chúng ta bị kích thích và phản ứng với môi trường xung quanh như thế nào. Bạn lại thử đoán xem, ai có mức độ này cao hơn? Đáp án: người hướng ngoại có mức độ bị kích thích thấp hơn, người hướng nội có mức độ bị kích thích cao hơn.

Diễn tả đại khái là, vì bộ não người hướng ngoại có mức độ bị kích thích với môi trường xung quanh thấp hơn, nên họ cần nhiều hoạt động, kích thích ở bên ngoài hơn để cảm thấy tỉnh táo, hài lòng, tràn đầy năng lượng. Ngược lại, người hướng nội có sẵn mức độ bị kích thích cao nên họ chỉ cần các hoạt động nhẹ nhàng, không gian yên tĩnh là đã đủ để cảm thấy thỏa mãn rồi. Việc phải tiếp xúc với nhiều những hoạt động bên ngoài sẽ khiến họ bị kích thích quá độ, gây phản tác dụng - mất năng lượng là vì thế.

3. Ai hay nghĩ quá mức?

Điều này dễ đoán nè, người hướng nội hay phải suy nghĩ, đắn đo nhiều hơn trước một sự việc, quyết định nào đó. Một trong những nguyên nhân là do thông tin mà bộ não của người hướng nội tiếp nhận từ thế giới bên ngoài sẽ di chuyển qua một con đường dài ngoằn nghèo hơn so với người hướng ngoại. Chúng đi qua các vùng liên quan đến những việc như suy nghĩ cảm xúc, phản tư, tự nói chuyện, lên kế hoạch nói chuyện,... Nguyên nhân khác nữa là do vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex) người hướng nội dày hơn, mà đây cũng lại là vùng liên quan đến những suy nghĩ, tính toán sâu và kỹ lưỡng.

Do đó, tuy có ưu điểm là người hướng nội sẽ cẩn trọng hơn, song nhiều khi đó chính là nhược điểm lớn của người hướng nội, vì chỉ cân nhắc, suy nghĩ nhiều mà chậm bắt tay vào thực hiện, hoặc đôi khi là do quá lo lắng mà quyết định không làm gì nữa.

Tóm lại, những câu hỏi chính giúp nhận ra bạn thuộc nhóm nào đó là:

• Bạn có thường có phản ứng tự nhiên là hoang mang, sợ hãi trước những yếu tố mới lạ (con người, sự vật, sự việc) không, cho dù thực ra cũng không có gì to tát lắm? (Mục 1: Phản ứng cường độ cao/thấp)

• Bạn cần ở một mình, hoạt động nhẹ nhàng, môi trường yên tĩnh, các hoạt động hướng về bên trong hay là các hoạt động sôi động, náo nhiệt, mạo hiểm và cần giao lưu trò chuyện với nhiều người thì mới cảm thấy thỏa mãn? Bạn bị mất năng lượng tinh thần với những hoạt động kiểu như nào? (Mục 2: Đường cơ sở của mức độ bị kích thích)

• Đứng trước một quyết định nào đó, bạn có xu hướng nghĩ nhiều, đắn đo, cân nhắc rất nhiều hay là hành động khá nhanh gọn, quyết đoán (Mục 3: Việc suy nghĩ quá mức)

Nhưng nếu bạn vẫn còn băn khoăn?

Thì cũng không quan trọng đến thế đâu. Vì chúng ta có thể không hoàn toàn hướng nội/ngoại, mà có thể chung chiêng ở giữa, hoặc hướng ngoại nhiều hơn nhưng vẫn có chút gì đó hướng nội,... Mình nghĩ người ta phân chia ra các nhóm cho dễ gọi dễ phân biệt, nhưng mấu chốt là mình cần hiểu được những đặc điểm đằng sau mỗi cái tên gọi ấy. Thay vì phải tìm cho ra cái tên hướng nội/ngoại/ trung, thì bạn hãy gọi ra các đặc điểm phía sau mỗi cái tên đó, như phần mình đã gạch đầu dòng. Ví dụ, thay vì cứ mãi đau đáu câu hỏi mình hướng gì, bạn có thể tự mô tả bản thân như: “mình không hoang mang sợ hãi trước những điều mới lạ; mình cũng thích và tràn đầy năng lượng khi được gặp gỡ mọi người; ơ nhưng sau đó mình vẫn cần thời gian một mình nạp năng lượng,...”. Mình nghĩ đấy mới chính là mục đích sau cùng của những bài phân biệt giữa các tính cách. Hãy hiểu đặc điểm đằng sau những cái “mác” để thực sự hiểu bản thân mình hơn, biết mình như thế nào và cần gì.

Và, liệu yếu tố bẩm sinh có quyết định tất cả? Những người hướng nội nhiều hơn, liệu có thể tự xây dựng bản thân và cuộc sống theo ý mình, bất chấp những đặc điểm sinh học có vẻ như cản trở người hướng nội trong việc quyết đoán, thực hiện các thử thách mới hay không? Bài đã dài nên mình xin phép sẽ chia sẻ thêm ở bài sau về những gì mình đã học được để giúp người hướng nội vượt qua những khó khăn đó nhé! Bạn có thể theo dõi Cá rong chơi để không bỏ lỡ những chia sẻ mới nhất về series này.

Cảm ơn mọi người đã đọc bài!

-----------------------------