เวลาคนถามว่า “ทำไมพยาบาลต้องใส่หมวก” (รวมถึงคุณหมอด้วย) ก่อนผ่าตัด จริง ๆ แล้วเหตุผลหลักไม่ใช่เรื่องความสวยงามหรือเป็นพิธีการนะคะ แต่เป็นเรื่อง “ควบคุมการปนเปื้อน” และ “ความปลอดภัยของคนไข้” ในห้องผ่าตัดล้วน ๆ 1) ลดการหลุดร่วงของเส้นผมและรังแค ผมเป็นสิ่งที่หลุดร่วงได้ตลอดเวลา ยิ่งตอนก้ม เงย ขยับตัว หรืออยู่ใต้ไฟและความร้อนในห้องผ่าตัด เส้นผมหรือรังแคสามารถหล่นลงในบริเวณปลอดเชื้อได้ หมวกจึงช่วยปิดคลุมและลดโอกาสที่สิ่งเหล่านี้จะไปปนเปื้อนแผลผ่าตัดหรือเครื่องมือ 2) ลดการกระจายของเชื้อจากหนังศีรษะ บริเวณหนังศีรษะมีจุลินทรีย์ตามธรรมชาติอยู่แล้ว แม้เราจะสระผมสะอาดก็ยังมีเชื้อประจำถิ่นอยู่ หมวกช่วย “กั้น” และลดการฟุ้งกระจายของเชื้อ/ละอองเล็ก ๆ โดยเฉพาะตอนเราขยับตัวใกล้สนามผ่าตัด 3) ปกป้องสนามปลอดเชื้อ (Sterile field) ในห้องผ่าตัดจะมีพื้นที่ที่ถือว่าเป็น “ปลอดเชื้อ” เช่น บริเวณโต๊ะเครื่องมือและบริเวณที่คลุมผ้าปลอดเชื้อบนร่างกายคนไข้ การแต่งกาย (รวมหมวก หน้ากาก เสื้อกาวน์ ถุงมือ) เป็นมาตรการทำให้ทุกคนอยู่ในมาตรฐานเดียวกัน เพื่อให้สนามปลอดเชื้อสะอาดที่สุด 4) ช่วยให้ทำงานเป็นระบบและลดการจับหน้า/เส้นผม อีกเรื่องที่คนมองข้ามคือ ถ้าไม่ใส่หมวก เรามักเผลอปัดผม เกาหัว หรือจัดผมโดยไม่รู้ตัว ซึ่งเพิ่มโอกาสปนเปื้อนมือ/ถุงมือ การใส่หมวกช่วยลดพฤติกรรมเหล่านี้ ทำให้ทีมทำงานต่อเนื่องได้ดีขึ้น 5) ความปลอดภัยด้านงานและภาพรวมความเป็นมืออาชีพ ห้องผ่าตัดมีอุปกรณ์เยอะและต้องทำงานเร็ว หมวกช่วยเก็บผมให้เรียบร้อย ลดการเกี่ยวอุปกรณ์ ลดสิ่งรบกวนระหว่างทำหัตถการ และยังเป็นส่วนหนึ่งของมาตรฐานควบคุมการติดเชื้อที่โรงพยาบาลส่วนใหญ่ใช้เหมือนกัน ใส่หมวกแบบไหนถึง “ถูก”? โดยทั่วไปควรคลุมผมทั้งหมด รวมถึงไรผมด้านข้าง/ท้ายทอย ถ้าผมยาวควรรวบให้เรียบร้อยก่อนใส่หมวก และควรเปลี่ยนใหม่เมื่อชื้นหรือสกปรก (บางที่มีข้อกำหนดชัดเจนเรื่องการเปลี่ยนตามรอบ) สรุปสั้น ๆ: ที่ต้องใส่หมวกตอนผ่าตัด เพราะอยากลดโอกาสเอาเส้นผม/รังแค/เชื้อจากศีรษะไปปนเปื้อนแผลและเครื่องมือค่ะ เป็นรายละเอียดเล็ก ๆ แต่ช่วยลดความเสี่ยงการติดเชื้อหลังผ่าตัดได้จริงในภาพรวม