ความรับผิดทางอาญา องค์ประกอบภายนอก #นิติศาสตร์

เวลาอ่าน “ความรับผิดทางอาญา” ฉันชอบเริ่มจากการจัดโครงสร้างในหัวก่อน เพราะถ้าไม่เห็นภาพรวม เราจะสับสนว่าแต่ละคำ (เช่น องค์ประกอบภายนอก/วัตถุแห่งการกระทำ) อยู่ตรงไหนของการวิเคราะห์คดี 1) โครงสร้างความรับผิดทางอาญา (ภาพรวมที่ใช้ไล่คิด) โดยทั่วไปเวลาเราวิเคราะห์ให้ครบ จะไล่ประมาณนี้: (1) มีการกระทำ (2) การกระทำนั้นเข้าองค์ประกอบความผิดหรือไม่ (3) มีเหตุยกเว้นความผิดไหม (4) มีเหตุยกเว้นโทษไหม (5) โทษและการรับโทษ ในขั้น “เข้าองค์ประกอบความผิดหรือไม่” นี่แหละที่มักแบ่งอธิบายเป็นองค์ประกอบภายนอกและองค์ประกอบภายใน 2) องค์ประกอบภายนอก (อาญา) คืออะไร ฉันจำแบบง่าย ๆ ว่าเป็น “สิ่งที่มองเห็น/พิสูจน์จากภายนอกได้” ว่ามีข้อเท็จจริงเกิดขึ้นตามที่กฎหมายกำหนด เช่น - การกระทำ: ทำอะไร/งดเว้นอะไร - ผู้กระทำ: คุณสมบัติผู้กระทำที่กฎหมายกำหนด (ถ้ามี) เช่น เป็นเจ้าพนักงาน เป็นผู้มีหน้าที่ดูแล ฯลฯ - วัตถุแห่งการกระทำ: สิ่งที่การกระทำไปกระทบ (คน/ทรัพย์/เอกสาร/สถานที่ หรือสิ่งใดที่บทบัญญัติระบุ) - ผล: ถ้ากฎหมายเป็นความผิดที่ต้องมีผล เช่น “ทำให้เกิดอันตราย” หรือ “ทำให้เสียหาย” ก็ต้องพิสูจน์ผลให้ได้ - ความสัมพันธ์เหตุ-ผล: ถ้ามีผล ต้องโยงให้ได้ว่าผลนั้นเกิดจากการกระทำของผู้ต้องหา 3) วัตถุแห่งการกระทำ คืออะไร (จำให้ไม่หลง) คำนี้ฉันเคยงงมาก เลยใช้วิธีถามตัวเองว่า “กฎหมายบทนั้นคุ้มครองอะไร และการกระทำไปโดนอะไร” ตัวอย่างแนวคิด (ไม่ลงลึกคดีเฉพาะ): - ถ้าบทบัญญัติคุ้มครอง “ชีวิต/ร่างกาย” วัตถุแห่งการกระทำมักเป็น “บุคคล” - ถ้าคุ้มครอง “ทรัพย์สิน” วัตถุแห่งการกระทำมักเป็น “ทรัพย์” - ถ้าคุ้มครอง “เอกสาร/ข้อมูล” วัตถุแห่งการกระทำก็จะเป็น “เอกสาร/ข้อมูล” ตามที่กฎหมายระบุ ทริคที่ช่วยคือเปิดมาตราแล้วขีดเส้นใต้คำนามสำคัญ เช่น “ผู้ใดทำ…แก่ผู้อื่น/ทรัพย์ของผู้อื่น/เอกสาร…” คำนามเหล่านี้มักชี้วัตถุแห่งการกระทำ 4) วิธีอ่านให้เร็วขึ้น (สไตล์ที่ฉันใช้) - อ่านมาตรา → แยกช่อง: ผู้กระทำ / การกระทำ / วัตถุ / ผล (ถ้ามี) - ทำเช็กลิสต์องค์ประกอบภายนอก 4–5 บรรทัด แล้วเอาไปจับข้อเท็จจริง - ถ้าเป็นข้อสอบ ให้เขียนวิเคราะห์ตามลำดับเดิมทุกครั้ง จะไม่ตกหล่น สรุปสั้น ๆ: องค์ประกอบภายนอกคือ “โครงข้อเท็จจริง” ที่ต้องพิสูจน์ให้ครบตามมาตรา ส่วน “วัตถุแห่งการกระทำ” คือสิ่งที่การกระทำไปกระทบตามที่กฎหมายมุ่งคุ้มครอง ถ้าจับสองคำนี้ได้ โครงสร้างความรับผิดทางอาญาจะเริ่มชัดและอ่านสนุกขึ้นมาก