ทำไมเราถึงดึงดูดแต่คนมีปัญหา มาใกล้ตัว
ทำไมเราถึงมักจะดึงดูดแต่คนที่เอาปัญหามาทิ้งไว้ให้
... หรือต้องเป็นฝ่าย "แบก"
อารมณ์ของอีกคนอยู่ตลอดเวลา?
.
พอเราค่อยๆ สืบสาวกลับไปในวัยเด็ก ก็มักจะพบจุดเชื่อมโยงที่น่าสนใจมากครับ
หลายคนเติบโตมาในครอบครัวที่พวกเขาต้องรับบทเป็น "ผู้ใหญ่ตัวจิ๋ว"
บางคนต้องเป็น "ศิราณี" คอยนั่งฟังแม่ร ะบายความทุกข์เรื่องพ่อ
บางคนต้องเป็น "เรดาร์" คอยจับสังเกตอารมณ์คนในบ้าน เพื่อรักษาสันติภาพไม่ให้ใครทะเลาะกัน
.
ในทางจิตวิทยาเราเรียกบาดแผลนี้ว่า Emotional Parentification (การที่เด็กต้องมาแบกรับอารมณ์ของผู้ใหญ่)
ตอนเด็กๆ คุณอาจจะได้รับคำชมว่าเป็นเด็กดี โตเกินวัย หรือเป็นที่พึ่งของครอบครัว...
แต่รู้ไหมครับว่า ภายใต้คำชมเหล่านั้น บางกรณี "อาจ" ทำให้ระบบประสาทของเด็กตัวเล็กๆ คนหนึ่งกำลังถูกบีบคั้นให้เรียนรู้ว่า...
"ฉันจะปลอดภัยและมีคุณค่า ก็ต่อเมื่อฉันทำให้ทุกคนอารมณ์ดี"
.
พอเราแบกชุดความคิดนี้มาจนโต มันเลยส่งผลต่อ
"รูปแบบความสัมพันธ์" ในชีวิตคู่ของเราแบบเต็มๆ
ซึ่งในมุมมองของงานวิจัยทางจิตวิทยา อธิบายภาพนี้ไว้ลึกซึ้งมากว่า บาดแผลนี้มักจะต้อนให้เราเติบโตมาพร้อมกับ 2 เส้นทางหลักๆ เพื่อเอาชีวิตรอด:
.
1. กลายเป็นแม่เหล็กดึงดูดความสัมพันธ์ที่เป็นพิษ
เราจะเผลอเอาตัวเอง เข้าไปอยู่ในวงจรความสัมพันธ์ที่เป็นพิษ (Toxic Relationship)
เรามักจะรักคนที่มีบาดแผล คนที่ต้องการการเยียวยา
เพราะจิตใต้สำนึกเราคุ้นชินกับการเป็น "ผู้กอบกู้"
ภาระทางใจนี้มักจะเป็นตัวกลางที่ดึงเอาความเศร้าและโรควิตกกังวลในวัยเด็ก กลับมาทำร้ายเราซ้ำๆ ในตอนโตครับ
.
2. สร้างกำแพงที่แข็งกร้าวเพื่อไม่ให้ใครมาทำร้ายได้อีก
เพื่อป้องกันไม่ให้ตัวเอง
ต้องกลับไปอยู่ในสภาวะที่ครอบครัววุ่นวาย
และคาดเดาไม่ได้แบบในอดีต
บางคนจึงเลือกที่จะสร้างกำแพงหนาเตอะขึ้นมา
พวกเขาอาจจะดูเย็นชา ไม่ค่อยสนใจความรู้สึกคนอื่น
หรือพยายามคอนโทรลคนรัก (ลักษณะคล้ายบุคลิกแบบ Machiavellianism)
ลึกๆ แล้วเขาไม่ได้ร้ายกาจหรอกนะครับ เขาแค่รู้สึกหวาดกลัวความไม่แน่นอน จนต้องใช้การควบคุมคนอื่นมาเป็น "กลไกป้องกันตัวเอง" ต่างหาก
.
ฟังดูเหมือนอดีตได้ขีดเส้นทางที่เจ็บปวดไว้ให้เราหมดแล้วใช่ไหมครับ?
แต่เดี๋ยวก่อนครับ... ความสวยงามของเรื่องนี้คือ มันมี "ทางออก" ซ่อนอยู่เสมอ
สิ่งที่งานวิจัยเหล่านี้ค้นพบเหมือนกันคือ...
อดีตที่หนักอึ้ง จะไม่กลายเป็นยาพิษทำร้ายเราเลย
หากในวันนี้ เราสามารถเปลี่ยน "วิธีแปลความหมาย" ของประสบการณ์เหล่านั้นได้ครับ
.
จริงอยู่ที่ว่า... มันเหนื่อยและไม่ยุติธรรมเอาเสียเลย
ที่เด็กคนหนึ่งต้องมานั่ง แบกความเศร้าของผู้ใหญ่
แต่ในความโชคร้ายนั้น มันได้หล่อหลอมให้คุณกลายเป็นคนที่มี "ความเห็นอกเห็นใจ" (Empathy) สูงมาก เป็นคนที่มีเซนส์ในการดูแลความรู้สึกผู้อื่น
.
ถ้าวันนี้คุณเรียนรู้ที่จะนำทักษะและความเข้มแข็งเหล่านั้นมาขีดเส้นขอบเขต (Boundaries) ที่ชัดเจนให้กับตัวเอง
และเลือกใช้มันเพื่อสร้าง "ความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกัน" (Nourishing Relationship)
อดีตที่เคยเป็นความเจ็บปวด จะถูกเปลี่ยนเป็นความภาคภูมิใจ และกลายเป็นภูมิคุ้มกันที่แข็งแกร่งที่สุดของคุณครับ
.
กอดตัวเองให้แน่นๆ นะครับ 🤍
Credit - หมอวอป ณัฎฐชัย (จิตแพทย์) - 📌📌
(แหล่งอ้างอิง:
Láng A. Perceived childhood emotional parentification is associated with Machiavellianism in men but not in women. Polish Psychological Bulletin. 2016.
Soltanian M, et al. Parentification and the family system in female adolescents. BMC Pediatrics. 2025.
Gavcar EG, Gavcar E. When caring becomes a burden: childhood parentification... BMC Psychology. 2026.)
จากประสบการณ์ส่วนตัวและการศึกษาที่เกี่ยวข้องกับ Emotional Parentification ทำให้ผมเข้าใจว่าการที่เรามักจะดึงดูดคนที่มีปัญหาเข้ามาในชีวิตนั้น ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่คือการตอบสนองทางจิตใจที่ลึกซึ้งตั้งแต่อดีต ที่บางครั้งเราไม่ทันได้รู้ตัว ในวัยเด็กที่ต้องเป็น "ผู้ใหญ่ตัวจิ๋ว" บ่อยครั้งเราเรียนรู้และซึมซับว่าการรับผิดชอบความรู้สึกของคนอื่นช่วยให้สถานการณ์ในครอบครัวสงบ เราถูกสอนให้เป็นคนที่เข้าอกเข้าใจและพยายามดูแลผู้อื่น แม้ว่าจะเป็นภาระที่หนักหนาหรือไม่ยุติธรรมก็ตาม ต่อมาเมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ รูปแบบเหล่านี้ได้กลายเป็นแม่เหล็กดึงดูดผู้คนที่มีบาดแผลหรือปัญหาเข้ามาในชีวิต เพราะเรารู้สึกคุ้นเคยกับบทบาท "ผู้กอบกู้" และอาจต้องการเยียวยาตัวเองผ่านความสัมพันธ์เหล่านี้ อย่างไรก็ตาม ผมได้เรียนรู้จากการนำทักษะนี้มาสร้างขอบเขตชัดเจน (Boundaries) ในความสัมพันธ์ ทำให้ผมสามารถรักษาความสัมพันธ์ที่ดีและเกื้อกูลกันได้มากขึ้น โดยไม่ทิ้งภาระทางอารมณ์ไว้กับตัวเองจนเกินไป และยังช่วยให้ผมเห็นคุณค่าในความสัมพันธ์ที่สร้างสรรค์ สิ่งสำคัญคือการเปลี่ยนวิธีแปลความหมาย ประสบการณ์เจ็บปวดในอดีตไม่จำเป็นต้องเป็นยาพิษ หากเรารับรู้และเข้าใจว่าทักษะความเห็นอกเห็นใจที่เราได้มานั้น คือทุนชีวิตที่มีค่ายิ่ง และเราสามารถนำมันมาใช้เพื่อสร้างชีวิตที่ดีขึ้นได้จริง ผมอยากแนะนำให้ทุกคนที่รู้สึกว่าตัวเองดึงดูดแต่คนมีปัญหาเข้ามาในชีวิต ลองสังเกตตัวเองจากอดีตและสร้างขอบเขตความสัมพันธ์ที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้ตัวเองถูก "แบก" ภาระเกินจำเป็น และเปิดโอกาสให้ตัวเองได้เติบโตอย่างมีสุขภาพจิตที่แข็งแรง
