ละ-ลาย: ประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และเรื่องเล่า
เมื่อภาพถ่ายที่เคยทำหน้าที่บันทึกประวัติศาสตร์ ค่อย ๆ ละลายไปตามกาลเวลา ความทรงจำจะยังคงอยู่ได้อย่างไร?
"ละ-ลาย: ประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และเรื่องเล่า" นิทรรศการศิลปะที่ชวนเราสำรวจความเปราะบางของความทรงจำ ผ่านฟิล์มเนกาทีฟที่เสื่อมสภาพจนกลายเป็นทั้งหลักฐานของอดีต และวัตถุทางศิลปะ โดย สุธี คุณาวิชยานนท์ และศิลปินรับเชิญอีก 11 คน
จุดเริ่มต้นของนิทรรศการมาจากฟิล์มเนกาทีฟส่วนตัวจำนวน 630 ม้วน รวมกว่า 22,680 ภาพทั้งขาวดำและสีที่สุธีบันทึกไว้ตลอดช่วงทศวรรษ 2520–2540 ทั้งเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ สถานที่ และชีวิตส่วนตัว แต่เมื่อเวลาผ่านไป ความร้อนและการเสื่อมสภาพทำให้ภาพจำนวนมากค่อย ๆ แตกสลาย เหลือเพียงร่องรอยของสีและสารเคมี จนเกิดคำถามว่า สิ่งใดคือความทรงจำที่ยังหลงเหลืออยู่
แทนที่จะพยายามกู้คืนภาพเหล่านั้น ศิลปินกลับเลือกใช้การเสื่อมสภาพเป็นจุดตั้งต้นของการสร้างสรรค์ นำฟิล์มภาพถ่ายเหตุการณ์สำคัญในอดีตที่ได้รับความเสียหายจากการเสื่อมสภาพตามธรรมชาติมาตีความใหม่ เพื่อตั้งคำถามถึงความเที่ยงแท้ของ พร้อมชวนศิลปินอีก 11 คนจากหลากหลายสาขา ได้แก่ อำม ฤทธิ์ ชูสุวรรณ, ไพโรจน์ ธีระประภา, ชลิต นาคพะวัน, ตุลย์ หิรัญญลาวัลย์, ทิววัฒน์ ภัทรกุลวณิชย์, น้ำฝน ไล่สัตรูไกล, นีโน่ สาระบุตร, มานิต ศรีวานิชภูมิ, วิภาวี คุณาวิชยานนท์, สุพิชา สอนดำริห์ และ อิ๋ง กาญจนะวณิชย์ มาร่วมตีความประเด็นเรื่องประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และการเลือนหาย ผ่านมุมมองและประสบการณ์ของแต่ละคน
นิทรรศการจัดแสดงภายในอาคารคุณากิจเทรดดิ้ง อาคารเก่าแก่กลางย่านเยาวราช ซึ่งตัวอาคารเองก็เปรียบเสมือนพยานของกาลเวลา ผลงานทั้ง 12 ศิลปินถูกกระจายอยู่ตลอดทั้ง 5 ชั้น ให้ผู้ชมค่อย ๆ เดินสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างสถานที่ วัตถุ และเรื่องเล่าที่หลงเหลืออยู่ในความทรงจำ
"ละ-ลาย" อาจไม่ได้พูดถึงเพียงการเสื่อมสภาพของฟิล์มเนกาทีฟ แต่กำลังชวนเรามองการเลือนหายว่าเป็นส่วนหนึ่งของการจดจำ เพราะเมื่อกาลเวลาค่อย ๆ ลบเลือนภาพบางภาพ สิ่งที่ยังคงอยู่จึงไม่ใช่เพียงหลักฐานของอดีต หากคือคำถามที่เรามีต่อประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และเรื่องเล่าที่เรายังคงเลือกจะส่งต่อ
📍 จัดแสดงแล้ววันนี้ – 12 กรกฎาคม 2569
📍 สถานที่: อาคารคุณากิจเทรดดิ้ง (กรุงเทพฯ)
💵 เข้าชมฟรี
นิทรรศการ "ละ-ลาย" นอกจากจะเป็นการจัดแสดงผลงานศิลปะแล้ว ยังเป็นบทสนทนาเกี่ยวกับความทรงจำที่ถูกละลายและเปลี่ยนรูปแบบเมื่อเวลาผ่านไป ฟิล์มเนกาทีฟซึ่งเป็นวัตถุทางประวัติศาสตร์กลับกลายเป็นสื่อที่บันทึกการเสื่อมสภาพของอดีตอย่างชัดเจน เป็นการสะท้อนให้เราเห็นทั้งความงามและความเปราะบางในการเก็บรักษาความทรงจำและเหตุการณ์ต่าง ๆ ด้วยประสบการณ์ส่วนตัวจากการไปชมและสัมผัสงาน ผมรู้สึกประทับใจในการเชื่อมโยงระหว่างศิลปะและความทรงจำที่สีและลายของฟิล์มที่เสื่อมสภาพได้สร้างขึ้น ไม่ใช่เพียงความสมบูรณ์แบบของภาพถ่าย แต่เป็นเรื่องราวที่ถูกเล่าใหม่ในรูปแบบที่แตกต่างออกไป การเสื่อมสภาพของฟิล์มจึงเหมือนกับการเลือนลางของความทรงจำในหัวใจของมนุษย์ ที่บางครั้งเราไม่จำเป็นต้องย้อนคืนกลับทุกอย่าง แต่เพียงยอมรับความเปลี่ยนแปลงและหาความหมายใหม่จากสิ่งที่หลงเหลือไว้ นอกจากนี้ การจัดแสดงภายในอาคารคุณากิจเทรดดิ้ง ยังเสริมสร้างบรรยากาศความขลังของสถานที่ที่เป็นพยานทางประวัติศาสตร์อีกชั้นหนึ่ง ทำให้ผู้ชมเกิดความรู้สึกเชื่อมโยงกับอดีตผ่านสถานที่จริง การเดินชมผลงานหลายชั้นช่วยให้เราได้สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างสถานที่ เหตุการณ์ และความทรงจำในรูปแบบที่ลึกซึ้งและมีมิติ ศิลปินที่เข้าร่วมสร้างสรรค์ผลงาน 12 คนต่างก็นำเสนอความคิดเห็นและประสบการณ์ของตนเองเกี่ยวกับความทรงจำและการเลือนหายในรูปแบบหลากหลาย ทั้งนี้ยังเป็นการชวนตั้งคำถามถึงความเที่ยงแท้ของประวัติศาสตร์และเรื่องเล่าที่ส่งต่อ รวมถึงบทบาทของศิลปะในการทำหน้าที่เป็นพยานและตัวกลางในการสำรวจและถ่ายทอดเรื่องราวเหล่านี้ สำหรับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ไทย ย่านเยาวราช หรือชื่นชอบงานศิลปะที่มีความลึกซึ้งด้านความหมาย "ละ-ลาย" เป็นนิทรรศการที่ควรไปสัมผัสด้วยตัวเอง เพราะนอกจากจะได้รับความรู้และประสบการณ์ใหม่ ๆ แล้ว ยังเป็นแรงบันดาลใจให้เรารู้จักมองความทรงจำในแง่มุมที่กว้างขึ้นและลึกซึ้งยิ่งขึ้นด้วย
