#เกร็ดความรู้ประวัติศาสตร์ ผ่านละคร #สอดสร้อยมาลา ว่าด้วยเรื่อง หนังสือพิมพ์ สมัย ร. 6
เรื่องราวของ สร้อยและมาลา เริ่มต้นขึ้นในสมมัย ร. 6 ซึ่งเรามีหนังสือพิมพ์หลายฉบับ ที่เผยแพร่ด้วยวิธีการ "จับแกะ" คือ เป็นแท่นเรียงอักษร แล้วพิมพ์ลงบนกระดาษ
ในการเขียนบทสอดสร้อยมาลา หนังสือพิมพ์ในยุคสมัยนั้นจำ เป็นมาก เพราะมันทำให้เรารู้ว่า สภาพชีวิตของผู้คนในสมัยนั้นเป็นอย่างไร? แต่เพราะช่วงเวลามันผ่านมาเป็น 100 ปีแล้ว เอกสารข้อมูลจากต้นฉบับหนังสือพิมพ์ แบบปฐมภูมิ มันก็เป็นไปตามสภาพที่เก่าเก็บ
ปกติหอสมุดแห่งชาติ จะเก็บข้อมูลหนังสือพิมพ์เป็นไมโครฟิล์ม แต่พอเวลานานไป ไมโครฟิล์มบางส่วนเสียหายและใช้ไม่ได้ ทางเจ้าหน้าที่พยายามถ่ายภาพและเก็บเป็นไฟล์ pdf ที่เราสามารถโหลดอ่านได้จากเวบของหอสมุดแห่งชาติ แต่จำนวนหนังสือพิมพ์มีมากมาย ทำให้การถ่ายข้อมูลจากหนังสือพิมพ์เป้น pdf ลงในเวบไซด์ ยังทำได้ไม่ครบถ้วน
และบางส่วน เรายังจำต้องไปขอหอสมุดดูต้นฉบับ เป็นหนังสือพิมพ์ที่เก็บอยู่ในกล่องขนาดใหญ่ การอ่านข้อมูลต้องพลิกไปทีละหน้าด้วยความระมัดระวัง เพราะความเก่ากร่อนของมัน และหนังสือพิมพ์ที่ถูก เก็บไว้ ไม่ได้มีทุกฉบับ หรือทุกปี และไม่ได้มีทุกสำนักพิมพ์ ที่หลงเหลือให้จุได้ค้นคว้า ในช่วง ร. 6 มี เพียง 2 สำนักพิมพ์ คือ จินโนสยาม กับ พิมพ์ไทย
อันที่จริงการหาข้อมูลนี้ หลายคนอาจจะมองว่ามันยากลำบาก แต่สำหรับจุ จุโคตรมีความสุขเลย เวลาเข้าไปในห้องสมุดแล้วอยู่ท่ามกลางเอกสารอายุเป็น 100 ปี แบบนั้น และแน่นอนว่า ข้อมูลที่จะเอาไปใช้...หายากมาก 😅 สิ่งที่ทำได้คือ โกยทุกอย่างมาไว้ก่อนด้วยการถ่ายรูปเก็บ แล้วดูว่า ในบทจะสามารถใช้อันไหนจากข้อมูลหนังสือพิมพ์ได้
สอดสร้อยมาลา EP 3 พูดถึงเรื่อง การปิดหนังสือพิมพ์วายาโม ซึ่งเป็นข้อมูลจริง หลายคนอาจจะมองว่า เป็นการริดรอนเสรีภาพของหนังสือพิมพ์ แต่สิ่งที่หนึ่งละครไม่ได้เล่า เพราะผ่านช่วงเวลานั้นมาแล้ว คือ เรื่อง กบฎ รศ. 130 เป็นการพยายามปฏิวัติของนายท หารกลุ่มหนึ่ง แต่ล้มเหลว และถูกจับกุมเข้าคุกกว่า 10 ปีก่อนจะถูกอภัยโทษ ในช่วงปลายสมัยของ ร. 6
รัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จึงต้องคอยสอดส่องดูแลเสรีภาพของหนังสือพิมพ์ไม่ให้เกินขอบเขต ซึ่งก็ใกล้เคียงกับปัจจุบันนี้ และถ้าจะดูลึกเข้าไปจริงๆ ร.6 ท่านให้อิสระนักหนังสือพิมพ์มากมาย ท่านเขียนบทความเรื่อง "โคลนติดล้อ" มีนักหนังสือพิมพ์ เขียนล้อท่านว่า "ล้อติดโคลน" ท่านก็ยังไม่โกรธ แถมประทานรางวัลให้ด้วย
และเสรีภาพของหนังสือพิมพ์เหล่านี้ ทำให้เราเห็นบรรยากาศบางส่วนของสภาพสังคมในสมัยนั้น เราเห็นข่าวอั้งยี่ที่ยังป่วนและตำรวจยังตามจับกุม เห็นการปลอมเหรียญ ที่สะท้อนปัญหาเศรษฐกิจ แต่ก็ยังเห็นโรงหนังที่มีหลากหลาย มีการฉายหนังต่างประเทศ และฉายหนังไทยเ รื่องแรก นางสาวสุวรรณ ในราคา 25 สตางค์
และนี่แค่บางส่วนที่นำมาใช้ในละครสอดสร้อยมาลา
อย่างที่จุบอก ข้อมูลมีมายมายมหาศาล เหมือนใบไม้ร่วงในป่าใหญ่ เราเก็บมาแค่กระบุงโกย
การศึกษาเรื่องราวและประวัติของหนังสือพิมพ์สมัยรัชกาลที่ 6 ไม่ใช่แค่การอ่านข้อมูลเก่า ๆ เท่านั้น แต่ยังเป็นการเข้าใจสภาพสังคมและจิตวิญญาณของยุคนั้นจริง ๆ โดยเฉพาะหนังสือพิมพ์ที่เรารู้จักวันนี้เป็นผลสืบเนื่องจากยุคที่เทคโนโลยีการพิมพ์ยังใช้วิธี "จับแกะ" ซึ่งทำให้การผลิตหนังสือพิมพ์มีข้อจำกัดและน่าสนใจในแง่เทคนิคการพิมพ์ การเข้าถึงต้นฉบับหนังสือพิมพ์ในยุคนี้จึงถือเป็นประสบการณ์ที่หาได้ยากและท้าทาย หอสมุดแห่งชาติที่เก็บไมโครฟิล์มและไฟล์ PDF กำลังช่วยให้เราสามารถค้นคว้าได้สะดวกขึ้น แต่ก็ยังไม่ครบถ้วนเนื่องจากเอกสารเก่าชำรุดและไม่ครบทุกฉบับ การได้สัมผัสต้นฉบับจริง ทำให้ได้รับรู้ถึงความเปราะบางและความคงทนของข้อมูลที่ถูกบันทึกมาเกือบร้อยปี ในแง่มุมของเสรีภาพสื่อ หนังสือพิมพ์สมัย ร.6 นั้นมีการควบคุมและติดตามอย่างเข้มงวดในเรื่องเนื้อหา เพื่อรักษาความสงบของรัฐหลังเหตุการณ์กบฏ รศ.130 แม้จะมีการจำกัดอยู่บ้าง แต่ในภาพรวมรัชกาลที่ 6 กลับให้เสรีภาพแก่สื่อมากกว่าที่คิด เช่น การยอมรับบทความล้อเลียนที่ส่งเสริมวัฒนธรรมการแสดงความคิดเห็น ซึ่งเป็นภาพสะท้อนให้เห็นว่าการเมืองและสังคมในสมัยนั้นมีความหลากหลายและซับซ้อน สื่อหนังสือพิมพ์ในสมัยนั้นยังสะท้อนปัญหาประจำวันของคนไทย เช่น ข่าวการจับกุมอั้งยี่ การปลอมแปลงเหรียญซึ่งสะท้อนปัญหาเศรษฐกิจ รวมถึงความบันเทิงผ่านโรงหนังและภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกในราคาที่จับต้องได้ สิ่งเหล่านี้ทำให้เราเห็นภาพของความเป็นชีวิตประจำวันที่มีทั้งความท้าทายและความหวัง ในฐานะผู้ที่ได้เข้าชมและศึกษาข้อมูลเหล่านี้ การมองเห็นโลกเก่า ผ่านสื่อสมัยนั้นและละครสอดสร้อยมาลา ช่วยให้เข้าใจประวัติศาสตร์ไม่ใช่แค่เรื่องเล่าในตำรา แต่เป็นสิ่งที่มีชีวิต มีความรู้สึก และมีผลกระทบกับเราในปัจจุบันด้วย ทำให้ผมตระหนักถึงคุณค่าของการเก็บรักษาข้อมูลประวัติศาสตร์และการนำเรื่องราวเหล่านี้มาถ่ายทอดอย่างสร้างสรรค์ในยุคปัจจุบัน ด้วยวิธีที่เข้าถึงง่ายและน่าสนใจขึ้นเรื่อย ๆ
