หลักการดำรงชีพเพื่อประโยชน์สุขในวันนี้

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ! พวกข้าพระองค์เป็นคฤหัสถ์

บริโภคกาม แออัดอยู่ด้วยบุตร ครองเรือน

ใช้สอยกระแจะจันทน์ จากแคว้นกาสี

ทัดทรงพวงดอกไม้ ของหอมเครื่องลูบไล้

ยินดีทองและเงินอยู่

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ! ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงแสดงธรรม

ที่เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

ทั้งในทิฏฐธรรม (ในปัจจุบัน)

และในสัมปรายะ (ในเวลาถัดต่อมา)

แก่พวกข้าพระองค์ผู้อยู่ในสถานะเช่นนี้เถิด พระเจ้าข้า !”

พ๎ยัคฆปัชชะ ! ธรรม ๔ ประการเหล่านี้

เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข แก่กุลบุตร

ในทิฏฐธรรม (ในปัจจุบัน) ๔ ประการ อย่างไรเล่า ?

๔ ประการ คือ :-

๑. อุฏฐานสัมปทา (ความขยันในอาชีพ)

๒. อารักขสัมปทา (การรักษาทรัพย์)

๓. กัลยาณมิตตตา (ความมีมิตรดี)

๔. สมชีวิตา (การเลี้ยงชีวิตอย่างสมดุลย์พอเพียงแก่ฐานะ)

[๑] ความขยันในอาชีพ

พ๎ยัคฆปัชชะ ! อุฏฐานสัมปทาเป็นอย่างไรเล่า ?

พ๎ยัคฆปัชชะ ! กุลบุตรในกรณีนี้ สำเร็จการเป็นอยู่ด้วยการลุกขึ้น

กระทำการงาน คือด้วยกสิกรรม หรือ วานิชกรรม โครักขกรรม

อาชีพผู้ถืออาวุธ อาชีพราชบุรุษ หรือด้วยศิลปะอย่างใดอย่างหนึ่ง

ในอาชีพนั้น ๆ เขาเป็นผู้เชี่ยวชาญ ไม่เกียจคร้าน ประกอบด้วยการสอดส่องในอุบายนั้น ๆ สามารถกระทำ สามารถจัดให้กระทำ

พ๎ยัคฆปัชชะ ! นี้เรียกว่าอุฏฐานสัมปทา (ความขยันในอาชีพ)

[๒] การรักษาทรัพย์

พ๎ยัคฆปัชชะ ! อารักขสัมปทาเป็นอย่างไรเล่า ?

พ๎ยัคฆปัชชะ ! กุลบุตรในกรณีนี้,

โภคะ อันกุลบุตรหาได้มาด้วยความเพียร

เป็นเครื่องลุกขึ้น รวบรวมมาด้วยกำลังแขน

มีตัวชุ่มด้วยเหงื่อ เป็นโภคทรัพย์ประกอบด้วยธรรม

ได้มาโดยธรรม, เขารักษาคุ้มครองอย่างเต็มที่ ด้วยหวังว่า

“อย่างไรเสียพระราชาจะไม่ริบทรัพย์ของเราไป

โจรจะไม่ปล้นเอาไป ไฟจะไม่ไหม้ น้ำจะไม่พัดพาไป

ทายาทอันไม่รักใคร่เรา จะไม่ยื้อแย่งเอาไป” ดังนี้

พ๎ยัคฆปัชชะ ! นี้เรียกว่าอารักขสัมปทา (การรักษาทรัพย์)

[๓] ความมีมิตรดี

พ๎ยัคฆปัชชะ ! กัลยาณมิตตตา เป็นอย่างไรเล่า ?

พ๎ยัคฆปัชชะ ! กุลบุตรในกรณีนี้

อยู่อาศัยในบ้านหรือนิคมใด,

ถ้ามีบุคคลใดๆ ในบ้านหรือนิคมนั้น

เป็นคหบดีหรือบุตรคหบดีก็ดี เป็นคนหนุ่มที่เจริญด้วยศีล

หรือเป็นคนแก่ที่เจริญด้วยศีลก็ดี ล้วนแต่ถึงพร้อมด้วยศรัทธา

ถึงพร้อมด้วยศีล ถึงพร้อมด้วยจาคะ (การบริจาค)

ถึงพร้อมด้วยปัญญาอยู่แล้วไซร้, กุลบุตรนั้นก็ ดำรงตนร่วม พูดจาร่วมสากัจฉา (สนทนา) ร่วมกับชนเหล่านั้น

เขาติดตามศึกษาความถึงพร้อมด้วยสัทธา

โดยอนุรูปแก่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยสัทธา

เขาติดตามศึกษาความถึงพร้อมด้วยศีล

โดยอนุรูปแก่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

เขาติดตามศึกษาความถึงพร้อมด้วยจาคะ

โดยอนุรูปแก่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะ

เขาติดตามศึกษาความถึงพร้อมด้วยปัญญา

โดยอนุรูปแก่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญาอยู่ในที่นั้นๆ

พ๎ยัคฆปัชชะ !นี้เรียกว่ากัลยาณมิตตตา (ความมีมิตรดี)

[๔] การเลี้ยงชีวิตอย่างสมดุลย์พอเพียงแก่ฐานะ

พ๎ยัคฆปัชชะ ! สมชีวิตา เป็นอย่างไรเล่า ?

พ๎ยัคฆปัชชะ ! กุลบุตรในกรณีนี้ รู้จักความได้มาแห่งโภคทรัพย์

รู้จักความสิ้นไปแห่งโภคทรัพย์ แล้วดำรงชีวิตอยู่อย่างสม่ำเสมอ

ไม่ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ฝืดเคืองนักโดยมีหลักว่า

“รายได้ของเราจักท่วมรายจ่าย และรายจ่ายของเรา

จักไม่ท่วมรายรับ ด้วยอาการอย่างนี้” ดังนี้

พ๎ยัคฆปัชชะ ! เปรียบเหมือนคนถือตาชั่งหรือลูกมือของเขา

ยกตาชั่งขึ้แล้วก็รู้ว่า “ยังขาดอยู่เท่านี้ หรือเกินไปแล้วเท่านี้” ดังนี้ ฉันใด. กุลบุตรนี้ ก็ฉันนั้น

เขารู้จักความได้มาแห่งโภคทรัพย์

รู้จักความสิ้นไปแห่งโภคทรัพย์

แล้วดำรงชีวิตอยู่อย่างสม่ำเสมอ

ไม่ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ฝืดเคืองนัก โดยมีหลักว่า

“รายได้ของเราจักท่วมรายจ่าย และรายจ่ายของเรา

จักไม่ท่วมรายรับ ด้วยอาการอย่างนี้” ดังนี้

พ๎ยัคฆปัชชะ ! ถ้ากุลบุตรนี้ เป็นผู้มีรายได้น้อย

แต่สำเร็จการเป็นอยู่ อย่างฟุ่มเฟือยแล้วไซร้

ก็จะมีผู้กล่าวว่า กุลบุตรนี้ใช้จ่ายโภคทรัพย์ (อย่างสุรุ่ยสุร่าย)

เหมือนคนกินผลมะเดื่อ ฉันใดก็ฉันนั้น

พ๎ยัคฆปัชชะ ! แต่ถ้ากุลบุตร เป็นผู้มีรายได้มหาศาล

แต่สำเร็จการเป็นอยู่อย่างแร้นแค้นแล้วไซร้

ก็จะมีผู้กล่าวว่า กุลบุตรนี้จักตายอดตายอยากอย่างคนอนาถา

พ๎ยัคฆปัชชะ ! เมื่อใด กุลบุตรนี้ รู้จักความได้มาแห่งโภคทรัพย์

รู้จักความสิ้นไปแห่งโภคทรัพย์ แล้วดำรงชีวิตอยู่อย่างสม่ำเสมอ

ไม่ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ฝืดเคืองนัก โดยมีหลักว่า..

“รายได้ของเราจักท่วมรายจ่าย และรายจ่ายของเรา

จักไม่ท่วมรายรับ ด้วยอาการอย่างนี้” ดังนี้

พ๎ยัคฆปัชชะ !นี้เราเรียกว่า สมชีวิตา

(การเลี้ยงชีวิตอย่างสมดุลย์พอเพียงแก่ฐานะ).

---------------------

- อฏฺฐก. อํ. ๒๓/๒๘๙/๑๔๔.