# M.4 On the inheritance of genetic traits # In a nutshell, everyone🙌🏻🙌🏻

ถ้าใครกำลังหา “สรุปการถ่ายทอดทางพันธุกรรม ม.4” แบบอ่านแล้วทำโจทย์ได้ ลองไล่ตามนี้เลย (เป็นแนวที่เราใช้ทวนก่อนสอบ) 1) คำศัพท์ที่ต้องแม่นก่อน - ยีน (gene) = หน่วยควบคุมลักษณะบนโครโมโซม มักเขียนเป็น “อัลลีล” 2 ตัว (ได้มาจากพ่อ 1 แม่ 1) - ยีนเด่น/ยีนด้อย = ถ้ามีอัลลีลเด่นอยู่ ลักษณะเด่นจะ “แสดงออก” (เช่น A เด่นกว่า a) - จีโนไทป์ (genotype) = ชุดอัลลีลที่มี เช่น AA, Aa, aa - ฟีโนไทป์ (phenotype) = ลักษณะที่สังเกตได้ เช่น สูง/เตี้ย สีดอก ฯลฯ ทริคจำ: “จีโน” = ตัวอักษร, “ฟีโน” = ลักษณะ 2) ความสัมพันธ์จีโนไทป์-ฟีโนไทป์ (กรณีเด่นสมบูรณ์) - AA = เด่น - Aa = เด่น (เพราะ A เด่น) - aa = ด้อย ดังนั้นถ้าโจทย์ถาม “ลักษณะด้อย” ต้องเป็น aa เท่านั้นในกรณีเด่นสมบูรณ์ 3) กฎการแยกของเมนเดล (Law of Segregation) อัลลีล 2 ตัวจะแยกจากกันตอนสร้างเซลล์สืบพันธุ์ ทำให้แกมีตมีอัลลีลเพียง 1 ตัว ตัวอย่าง: พ่อแม่ Aa จะให้แกมีต A และ a อย่างละครึ่ง (โดยหลักพื้นฐาน) 4) ผสมแบบ Monohybrid cross (ลักษณะเดียว) กรณีคลาสสิก: Aa × Aa - แกมีต: A, a × A, a - ตารางพันเน็ตต์ (Punnett square) ได้: AA, Aa, Aa, aa สรุปอัตราส่วน - จีโนไทป์ 1:2:1 (AA:Aa:aa) - ฟีโนไทป์ 3:1 (เด่น:ด้อย) ทริค: ถ้าเป็น “เฮเทอโรไซกัสผสมกัน” (Aa×Aa) ให้จำ 3:1 ไว้ก่อนเลย 5) การทดสอบครอส (Test cross) ออกสอบบ่อย ใช้หาว่าตัวที่ “แสดงลักษณะเด่น” เป็น AA หรือ Aa กันแน่ วิธี: เอาตัวเด่นที่ไม่รู้จีโนไทป์ ไปผสมกับ “ด้อยแท้” (aa) - ถ้าได้ลูก “เด่นทั้งหมด” ⇒ ตัวไม่รู้คือ AA (AA×aa → ลูก Aa หมด) - ถ้าได้ลูก “เด่น:ด้อย = 1:1” ⇒ ตัวไม่รู้คือ Aa (Aa×aa → Aa กับ aa) ทริคจำ: เจอ 1:1 = เฮเทอโรไซกัส 6) แนวคิดเวลาทำโจทย์ให้ไว - อ่านก่อนว่าโจทย์เป็นเด่นสมบูรณ์ไหม (ส่วนใหญ่ ม.4 จะใช้แบบเด่นสมบูรณ์) - เขียนสัญลักษณ์ยีนให้ชัด (A/a) - แตกแกมีตก่อน แล้วค่อยลงตารางพันเน็ตต์ - สุดท้ายค่อยตอบ “ฟีโนไทป์” หรือ “จีโนไทป์” ตามที่ถาม (หลายคนพลาดตรงนี้) ถ้าอยากให้ช่วยเช็กวิธีทำโจทย์ ส่งโจทย์ผสมพันธุ์ที่งง ๆ มาได้เลย เราจะช่วยไล่ตารางพันเน็ตต์ให้ดูทีละขั้น