สิงห์ในตำนาน 4 วรรณะ

ถ้าใครเคยเสิร์ชคำว่า “ติณสีหะ”, “กาฬสีหะ” หรือ “บัณฑุ” แล้วงงว่าแต่ละตัวต่างกันยังไง เราใช้วิธีจำจาก “สีขน + บรรยากาศที่มักถูกวาด/ปั้น” จะช่วยได้มาก โดยสิงห์กลุ่มนี้เป็นต้นแบบสิงห์หิมพานต์ที่เจอในงานศิลป์ไทยบ่อยๆ (ตามวัด ซุ้มประตู หน้าบัน หรือภาพประกอบป่าหิมพานต์) 1) ติณสีหะ (ติณราชสีห์) คำว่า “ติณ” ชวนให้นึกถึงหญ้า/พืช เลยจำง่ายว่าเป็นสิงห์สีเขียว สีออกใบไม้ ตามตำนานมักเล่าว่าเป็นสิงห์ที่ “กินพืช” ด้วย จุดสังเกตเวลาเห็นในภาพคือโทนเขียวสด ดูเข้ากับป่าหิมพานต์ที่เขียวชอุ่ม บางงานจะทำตาเป็นสีเขียวเรืองๆ ให้ดูเหนือธรรมชาติ ถ้าเจองานที่มีผีเสื้อ ใบไม้ น้ำตก ฉากหลังดูชุ่มชื้น โอกาสสูงว่าจะสื่อถึงติณสีหะ 2) กาฬสีหะ (กาฬราชสีห์) “กาฬ” แปลว่าดำ จึงเป็นสิงห์ขนดำสนิททั้งตัว จำจุดนี้อย่างเดียวก็แยกได้แล้ว หลายภาพนิยมทำบรรยากาศเข้มๆ เช่น กลางคืน ถ้ำ หรือมีพระจันทร์ เพื่อขับความดุดัน บางชิ้นงานจะทำดวงตาออกแดงๆ ให้ดูทรงพลัง เวลาเจอคำว่า “กาฬสีหะ” ในคำบรรยายงานศิลป์ ให้มองหาโทนดำเป็นหลักก่อน 3) บัณฑุสีหะ (บัณฑุราชสีห์) ตัวนี้หลายคนสับสนเพราะคำว่า “บัณฑุ” ไม่ค่อยคุ้นในชีวิตประจำวัน เราจำแบบง่ายๆ ว่าเป็นโทน “อ่อน/สว่าง” ขนสีเหลืองอ่อนหรือขาวนวล ดูละมุนกว่าอีกสองตัว พอเจอรูปปั้นหรือภาพวาดที่สิงห์ดูสว่าง สะอาดตา โทนสีครีม-งาช้าง มีแผงคอสีอ่อนๆ ก็มักจะเป็นบัณฑุสีหะ ทริคจำเร็ว (เวลาเห็นแค่แวบเดียว) - เขียว = ติณสีหะ - ดำ = กาฬสีหะ - ขาวนวล/เหลืองอ่อน = บัณฑุสีหะ และถ้าเห็น “ขนแดงชาด/เหลืองทอง + คอคราม” จะนึกถึงไกรสรสีหะ ซึ่งมักถูกยกว่ามีวรรณะสูงสุด เวลาเจอตามวัดหรือพิพิธภัณฑ์ แนะนำดู “สีขน + แผงคอ + โทนฉากหลัง” แล้วเทียบกับ 3 คำค้นนี้ จะช่วยให้เดาถูกมากขึ้น และอ่านคำบรรยายงานศิลป์ได้สนุกขึ้นเยอะค่ะ