หลายคนทักมาถามว่า “คนตาบอดเล่นหมากรุกกับคนตาดีได้จริงเหรอ?” ตอบตรงนี้เลยว่า “ได้” และมันไม่ใช่แค่ได้แบบพอเล่นได้ แต่เล่นจริงจัง วางแผน อ่านเกม และสู้ได้เหมือนกันค่ะ/ครับ สิ่งที่ทำให้เล่นได้ คือการ “รู้ตำแหน่งหมาก” ตลอดเวลา คนตาบอดหลายคนใช้กระดานหมากรุกแบบสัมผัส (หมากมีจุดนูน/สีต่างผิว) หรือใช้วิธีจำตารางแบบพิกัด (เช่น a1, b2) แล้วไล่ภาพในหัว บางครั้งคู่แข่งจะประกาศเดินหมากเป็นพิกัดเสียงให้เรา เช่น “ม้าไป f3” เราก็อัปเดตแผนที่ในหัวทันที ฟังดูยาก แต่พอฝึกจนเป็นระบบ มันกลายเป็นทักษะที่ทำซ้ำได้ ส่วนตัวรู้สึกว่าหมากรุกสอนเรื่อง “การใช้ชีวิต” ได้ดีมาก เลยชอบหยิบคำคมหมากรุกมาเตือนใจตัวเองเวลาเจอวันที่รู้สึกติดขัด เช่น - “เดินผิดหนึ่งครั้ง แก้ได้ด้วยสติ ไม่ใช่โทษตัวเอง” - “เกมยังไม่จบ ถ้ายังมีทางเดิน” - “อย่ามัวกลัวแพ้จนไม่กล้าเดิน” - “หมากทุกตัวมีหน้าที่ แม้ตัวเล็กก็เปลี่ยนเกมได้” - “ชนะไม่ได้มาจากความเร็ว แต่มาจากการคิดเป็นขั้น” ถ้าอยากเริ่มเล่นหรือฝึกให้ดีขึ้น (ไม่ว่าจะตาดีหรือตาบอด) ลองทำ 4 อย่างนี้ที่ช่วยมาก: 1) ฝึกจำกระดานแบบเป็นโซน: แบ่ง 8x8 เป็น 4 ช่องใหญ่ แล้วจำตำแหน่งหมากในแต่ละโซน จะไม่หลงง่าย 2) พูด/ทวนการเดินหมากทุกครั้ง: ทำให้สมองล็อกข้อมูล ลดความผิดพลาด โดยเฉพาะตอนเกมเร็ว 3) เล่นแบบ “คิด 2 จังหวะ”: ก่อนเดินถามตัวเองเสมอว่า (ก) เขาจะตอบอะไร (ข) เรามีแผนต่อไหม 4) เก็บบทเรียนหลังเกม: ไม่ต้องอายที่แพ้ แพ้แล้วรู้ว่าแพ้เพราะอะไร คือกำไรของคนเล่นหมากรุก สุดท้ายอยากบอกว่า ความพิการไม่ได้เท่ากับความเป็นไปไม่ได้ หมากรุกเป็นอีกหลักฐานว่า ถ้ามีเครื่องมือที่เหมาะสม + วิธีฝึกที่ถูก เราสามารถเล่นหมากรุกกับคนทั่วไปได้จริง และที่สำคัญคือได้ “ความมั่นใจ” กลับมาด้วย ถ้าคุณกำลังท้อ ลองนึกถึงคำคมหมากรุกประโยคนี้: “อย่าตัดสินเกมจากหมากที่เสียไป แต่ให้ตัดสินจากหมากที่ยังอยู่บนกระดาน”