การอ่สนโคลงสี่สุภาพ แบบขึ้นสูง รับสูง ส่งสูง #ทํานองเสนาะ #ครูนพสอนไทย
หลายคนพอเจอคำว่า “ทำนองเสนาะโคลงโลกนิติ” จะนึกว่าเป็นเรื่องยาก เพราะต้องคุมทั้งจังหวะและน้ำเสียงให้ถูกตำแหน่ง แต่พอจับหลัก “ขึ้นสูง รับสูง ส่งสูง” ได้ การอ่านโคลงสี่สุภาพจะเป็นระบบมากขึ้น และฟังไพเราะขึ้นแบบรู้สึกได้เลย 1) เข้าใจก่อนว่า “สูง” คืออะไร คำว่า “สูง” ในแนวการอ่านทำนองเสนาะหมายถึง “เสียงจัตวา/น้ำเสียงยกสูง” เวลาลากเสียงหรือเน้นเสียงให้เด่นกว่าคำรอบข้าง ไม่ใช่การอ่านดังอย่างเดียว แต่เป็นการ “ไต่ระดับเสียง” ให้เกิดทำนอง 2) ขึ้นสูง = จุดเริ่มยกเสียงของบท จากที่ฝึกมา แนวคิดของขึ้นสูงคือการยกเสียงที่ “อักษรต้น” และมักไปเน้นให้ได้อารมณ์ตั้งแต่ช่วงต้นบาทแรก (รวมถึงคำปลายบาทแรกในบางสำนักการอ่าน) เทคนิคของฉันคืออ่านประโยคแรกให้ชัด ถ้อยคำต้องคม แล้วค่อยยกเสียงขึ้นนิดหนึ่งเหมือนเป็นการ “เปิดเพลง” เพื่อพาคนฟังเข้าทำนอง 3) รับสูง = จุดรับสัมผัส (คุมตำแหน่งให้เป๊ะ) รับสูงมักอธิบายกันว่าอยู่ที่ “อักษรที่ 5 ของบาทที่ 2” ซึ่งเป็นจุดสำคัญมาก เพราะเป็นเหมือนหัวใจของการเชื่อมจังหวะ ถ้าเราอ่านผ่าน ๆ จะฟังไม่เป็นทำนองเสนาะ วิธีที่ช่วยได้คือทำเครื่องหมายขีดเส้นใต้ไว้ตรงคำรับสัมผัส แล้วฝึกอ่านให้เสียงยกขึ้นชัดเจนกว่าคำอื่นเล็กน้อย 4) ส่งสูง = ปิดท้ายให้จบสวย (เสียงต้องไปต่อ ไม่ตกห้วน) ส่งสูงคือ “คำสุดท้ายของบท” ให้ยกเสียงเป็นจัตวา/เสียงสูงเพื่อส่งอารมณ์ปิดท้าย ฟังแล้วจะรู้สึกว่าบทจบสมบูรณ์ ไม่หล่นทันที ทริกที่ฉันใช้คือเว้นหายใจนิดเดียวก่อนคำสุดท้าย แล้วค่อยส่งเสียงยาวกว่าเดิมนิดหนึ่ง 5) ตัวอย่างแนวฝึก (ใช้โครงเดียวกับโคลงสี่สุภาพ/โคลงโลกนิติ) - อ่านบาทแรกให้ชัด แล้ว “ขึ้นสูง” ตั้งแต่ช่วงต้น - พอถึงบาทสอง ให้จับคำตำแหน่งรับสัมผัส แล้ว “รับสูง” ให้เด่น - บาทสุดท้ายให้เตรียมปิดจบ คำท้าย “ส่งสูง” แบบลากเสียงพอดี ๆ ถ้าคุณมีบทที่ใช้ฝึก เช่นแนวจากลิลิตตะเลงพ่ายหรือโคลงโลกนิติ ให้ลองไฮไลต์ 3 จุดนี้ แล้วอ่านช้า ๆ ก่อน 3 รอบ ค่อยเพิ่มความลื่น 6) ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย (แล้วแก้ยังไง) - ยกเสียงทุกคำจนกลายเป็นร้องเพลง: แก้โดยยกแค่จุดขึ้นสูง/รับสูง/ส่งสูงพอ - รีบอ่านจนไม่เห็นจังหวะ: ลองเคาะจังหวะเบา ๆ หรือแบ่งวรรคด้วยการหยุดหายใจสั้น ๆ - ส่งสูงแรงเกินจนแข็ง: ให้คิดว่าเป็น “ยกเสียงนุ่ม ๆ” ไม่ใช่ตะโกน ถ้าต้องอ่านหน้าชั้นเรียน แนะนำซ้อมด้วยการอัดเสียงตัวเอง 1 นาที แล้วฟังย้อน จะรู้ทันทีว่าจุดรับสูงชัดไหม และคำสุดท้ายส่งสูงสวยหรือยัง ซ้อมไม่กี่รอบจะมั่นใจขึ้นมาก
