10 อันดับประเทศที่ “Medical tourists" มากที่สุดในโลก #ชีวิต

จากประสบการณ์ทำงาน/คุยกับคนในสายสาธารณสุข ประเด็น “บริษัทยาจัดทริปดูงาน + พ่วงท่องเที่ยว” ให้ผู้บริหารโรงพยาบาลรัฐที่มีอำนาจตัดสินใจจัดซื้อยา มักถูกตั้งคำถามว่าเป็น “ขัดกันระหว่างผลประโยชน์ (Conflict of Interest: COI)” หรือไม่ ซึ่งคำตอบในทางปฏิบัติคือ “มีความเสี่ยงสูงมาก” และควรถือเป็นกรณีที่ต้องระวังเป็นพิเศษ เหตุผลหลักคือ ผู้บริหารโรงพยาบาลรัฐถือเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ/ผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนรัฐ การตัดสินใจเรื่องยาเกี่ยวข้องกับงบประมาณภาครัฐ คุณภาพการรักษา และความเชื่อมั่นของประชาชน แม้เจตนาจะเป็น “ดูงาน” จริง แต่ถ้ามีการออกค่าใช้จ่ายให้ (ค่าตั๋วเครื่องบิน โรงแรม ค่าอาหาร ค่าเดินทาง หรือกิจกรรมท่องเที่ยว) ก็อาจถูกมองว่าเป็น “สิ่งตอบแทน” ที่ทำให้ความเป็นกลางในการจัดซื้อถูกสั่นคลอน หรืออย่างน้อยทำให้คนภายนอกสงสัยได้ สิ่งที่มักใช้พิจารณาว่าเข้าข่าย COI มากน้อยแค่ไหน (แนวคิดทั่วไปที่หลายองค์กรใช้) เช่น 1) ใครเป็นผู้จ่ายเงิน: ถ้าบริษัทยาจ่ายทั้งหมด โอกาสถูกมองว่าเป็นผลประโยชน์ทับซ้อนจะสูงกว่า 2) ผู้ได้รับมีอำนาจอะไร: ถ้าเป็นผู้มีอำนาจอนุมัติ/ชี้ขาด/กำหนดสเปก/คณะกรรมการจัดซื้อยิ่งเสี่ยง 3) วัตถุประสงค์ของทริป: ดูงานจริงหรือเป็นท่องเที่ยวเป็นหลัก มีตารางวิชาการชัดไหม 4) สัดส่วน “ดูงาน vs ท่องเที่ยว”: ถ้ามีโปรแกรมเที่ยวเยอะ หรือพาครอบครัวไปด้วย ยิ่งอธิบายยาก 5) ความโปร่งใส: มีการขออนุมัติเป็นทางการ แจ้งต้นสังกัด เปิดเผยค่าใช้จ่าย/ผู้สนับสนุนหรือไม่ ถ้าถามว่า “ผิดกฎหมายเลยไหม” ต้องดูรายละเอียดและระเบียบของหน่วยงาน รวมถึงกฎหมาย/แนวปฏิบัติเรื่องการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดของเจ้าหน้าที่รัฐ ซึ่งหลายหน่วยงานจะเข้มมาก โดยเฉพาะเมื่อผู้ให้เป็นคู่สัญญา/ผู้มีส่วนได้เสียโดยตรงกับการจัดซื้อ แนวทางที่ปลอดภัยกว่า (เพื่อให้ทั้งองค์กรและตัวบุคคลสบายใจ) ที่เคยเห็นใช้จริงคือ - ให้โรงพยาบาล/หน่วยงานเป็นผู้รับการสนับสนุน “เข้ากองกลาง” และจัดเลือกผู้ไปตามหลักเกณฑ์โปร่งใส ไม่ใช่บริษัทเลือกคนเอง - แยกค่าใช้จ่ายท่องเที่ยวออกชัดเจน และให้ผู้เดินทางออกเองทั้งหมดในส่วนที่ไม่ใช่วิชาการ - ผู้เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจจัดซื้อควร “เว้นวรรค” จากการพิจารณา/ลงนามในช่วงที่มีผลประโยชน์เกี่ยวข้อง และต้องมีการเปิดเผย COI - ทำเอกสารอนุมัติ/รายงานผลการดูงานอย่างเป็นทางการ เพื่อพิสูจน์ว่าเกิดประโยชน์ต่อระบบจริง สรุปในมุมคนทั่วไป ถ้าเป็น “ผอ.รพ.รัฐที่มีอำนาจซื้อยา” แล้วบริษัทยาออกทริปให้แบบครบแพ็กเกจ โอกาสถูกมองว่าเป็นผลประโยชน์ทับซ้อนสูงมาก และเสี่ยงต่อความน่าเชื่อถือของการจัดซื้อ แม้สุดท้ายจะไม่ได้เปลี่ยนยี่ห้อยาก็ตาม ถ้าอยากทำให้ถูกต้องและโปร่งใส ควรยึดหลักเปิดเผย ตรวจสอบได้ และให้หน่วยงานกำกับกระบวนการมากที่สุด