รู้แพ้รู้ชนะ..จะฉลาดในการวางใจ
#คุมจิตได้ ..ก็ใกล้อริยชน
๑. ผนฺทนํ จปลํ จิตฺตํ
ทุรกฺขํ ทุนฺนิวารยํ
อุชุํ กโรติ เมธาวี
อุชุกาโรว เตชนํ ฯ๓๓ฯ
จิตดิ้นรน กลับกลอก
ป้องกันยาก ห้ามยาก
คนมีปัญญา
สามารถดีดให้ตรงได้
เหมือนช่างศรดัดลูกศร
The flickering , fickle mind,
Difficult to guard, difficult to control,
The wise man straightens,
As a fletcher straightens an arrow.
๒. วาริโชว ถเล ขิตฺโต
โอกโมกต อุพฺภโต
ปริผนํทติทํ จิตฺตํ
มารเธยฺยํ ปหาตเว ฯ๓๔ฯ
มัสยาถูกเขาจับโยนไปบนบก ย่อมดิ้นรน เพื่อจะกลับไปยังแหล่งน้ำที่เคยอาศัย
จิตใจเราก็เช่นเดียวกัน
ดิ้นรนไปหากามคุณ
เพราะฉะนั้น
จึงควรละเว้น
กามคุณเสีย
Like a fish drawn its watery abode
And thrown upon land,
Even so does the mind flutter,
Hence should the realm of passions be shunned.
๓. ทุนฺนิคฺคหสฺส ลหุโน
ยตฺถกามนิปาติโน
จิติตสิส ทมโถ สาธุ
จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวหํ ฯ๓๕ฯ
จิตควบคุมยาก
เปลี่ยนแปลงเร็ว
ใฝ่ในอารมณ์ตามที่ใคร่
ฝึกจิตเช่นนั้นได้เป็นการดี
เพราะจิตที่ฝึกดีแล้ว
นำความสุขมาให้
Good is it to control the mind
Which is hard to check and swift
And flits wherever it desires.
A subdued mind is conducive to happiness.
๔. สุทุทฺทสั สุนิปุณํ
ยตฺถกามนิปาตินํ
จิตฺตํ รกิเขถ เมธาวี
จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ ฯ๓๖ฯ
จิตเห็นได้ยาก ละเอียดยิ่งนัก
มักใฝ่ในอารมณ์ตามที่ใคร่
ผู้มีปัญญาจึงควร
ควบคุมจิตไว้ให้ดี
เพราะจิตที่ควบคุมได้แล้ว
นำสุขมาให้
Hard to perceive and extremely subtle is this mind,
It roams wherever it desires.
Let the wise man guard it;
A guarded mind is conducive to happiness.
๕. ทูรงฺคมํ เอกจรํ
อสรีรํ คุหาสยํ
เย จิตฺตํ สญฺญเมสฺสนฺติ
โมกฺขนฺติ มารพนฺธนา ฯ๓๗ฯ
จิตท่องเที่ยวไปไกล
เที่ยวไปดวงเดียว
ไม่มีรูปร่าง อาศัย
อยู่ในร่างกายนี้
ใครควบคุมจิตนี้ได้
ย่อมพ้นจากบ่วงมาร
Faring afar, solitary, incorporeal
Lying in the body, is the mind.
Those who subdue it are freed
From the bond od Mara.
๖. อนวฎฺฐิตจิตฺตสิส
สทฺธมฺมํ อวิชานโต
ปริปุลวปสาทสฺส
ปญฺญา น ปริปูรติ ฯ๓๘ฯ
ปัญญาย่อมไม่บริบูรณ์
แก่ผู้มีจิตไม่มั่นคง
ไม่รู้พระสัทธรรม
มีความเลื่อมใสไม่จริงจัง
He whose mind is inconstant,
He who knows not the true doctrine,
He whose confidence wavers -
The wisdom of such a one is never fulfilled.
เมื่อได้อ่านบทสอนเกี่ยวกับการควบคุมจิตใจนี้ ผมรู้สึกได้ชัดเจนว่าจิตใจมนุษย์ไม่ต่างจากลูกศรที่ต้องกำกับทิศทาง หรือเหมือนปลาที่ดิ้นรนหาทางกลับน้ำ ซึ่งคำเปรียบเทียบเหล่านี้ทำให้เข้าใจง่ายว่าการควบคุมจิตใจนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ก็มีคุณค่าอย่างยิ่ง จากประสบการณ์ส่วนตัว การรู้จักจิตตัวเอง คือจุดเริ่มต้นที่สำคัญ ผมเคยเผชิญกับความรู้สึกหวั่นไหวและใจลอยเมื่อเจอสถานการณ์กดดัน จนได้ฝึกการสังเกตและเข้าใจความคิดและอารมณ์ที่เกิดขึ้นในใจ ทำให้สามารถนำกลับเข้าสู่ความสงบได้มากขึ้น อีกหนึ่งข้อคิดที่ชอบคือ การละเว้นกามคุณ ซึ่งเปรียบเทียบได้กับปลาที่ถูกโยนขึ้นจากน้ำ ความปรารถนาและความยึดมั่นในสิ่งภายนอกมักเป็นเหตุให้จิตใจดิ้นรน หนีจากความสงบ ถ้าฝึกใจให้รู้จักปล่อยวาง ลดความอยากได้อยากมี ก็เหมือนได้คืนสู่แหล่งน้ำที่ตัวเองสงบและปลอดภัย บทสอนยังชี้ให้เห็นว่า ความยับยั้งชั่งใจและการควบคุมจิตใจได้ดี คือกุญแจสู่ความสุขแท้จริง และผู้มีปัญญาจะต้องตระหนักถึงความแปรปรวนของจิตใจ เพื่อที่จะวางใจอย่างชาญฉลาด ไม่ปล่อยให้จิตใจหวั่นไหวตามอารมณ์ชั่วคราว สุดท้ายการฝึกฝนนี้ไม่ใช่เรื่องที่สำเร็จในวันเดียว แต่เป็นกระบวนการที่ต้องทำอย่างสม่ำเสมอ โดยมีธรรมะและสติเป็นเครื่องชี้นำ ผมแนะนำให้ทุกคนลองสังเกตจิตใจของตนเองในแต่ละวัน ว่ามีความเปลี่ยนแปลงอย่างไร ทั้งคิด รู้สึก และตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวอย่างไร เพื่อค้นพบความเป็นตัวเองที่แท้จริง และรู้จักวางใจอย่างเข้าใจ ซึ่งสิ่งนี้จะช่วยให้เรารู้แพ้รู้ชนะในใจ และสามารถนำไปสู่ความสงบ และความสุขที่ยั่งยืนในชีวิตจริงได้ สุดท้ายสิ่งที่ได้จากบทสอนนี้คือความรู้ว่า คนที่มีจิตใจมั่นคงและรู้จักควบคุมใจนั้น เป็นเหมือนผู้มีอริยชนหรือผู้ปฏิบัติธรรมผู้ประเสริฐ ที่ก้าวผ่านบ่วงแห่งอารมณ์และความวุ่นวายภายในใจไปได้อย่างสง่างาม
