การเลือกคนรอบข้างเปรียบเสมือนการเลือก "สภาพแวดล้อม" ให้ต้นไม้เติบโตครับ ถ้าดินดี น้ำถึง ต้นไม้ก็โตไว แต่ถ้าอยู่ในสภาพแวดล้อมที่กัดเซาะ พลังงานเราจะค่อยๆ หมดไปโดยไม่รู้ตัว
มนุษย์ไม่ได้เติบโตจากความสามารถเพียงอย่างเดียว แต่เติบโตจาก สภาพแวดล้อมทางสังคม ที่เขาอยู่ทุกวัน
นักจิตวิทยาชื่อ Albert Bandura อธิบายเรื่องนี้ไว้ในทฤษฎี Social Learning Theory หรือ “การเรียนรู้ทางสังคม”เขาพบว่า มนุษย์จำนวนมากไม่ได้เรียนรู้จากการถูกสอนเท่านั้น แต่เรียนรู้จาก การสังเกตและเลียนแบบคนรอบตัว
เด็กอาจไม่ได้ทำตามทุกคำที่พ่อแม่สอนแต่เขามักจะทำตาม สิ่งที่เห็นซ้ำ ๆ
ถ้าเขาอยู่กับคนที่ขยันเขาจะเริ่มมองว่าความพยายามเป็นเรื่องปกติ
ถ้าเขาอยู่กับคนที่ชอบพัฒนาตัวเองเขาจะเริ่มเชื่อว่าการเรียนรู้เป็นเรื่องธรรมดาของชีวิต
แต่ถ้าเขาอยู่กับคนที่มองโลกในแง่ลบ บ่นทุกวัน หรือไม่เชื่อว่าความพยายามมีความหมาย ทัศนคติเหล่านั้นก็จะค่อย ๆ ซึมเข้าไปโดยไม่รู้ตัว
สิ่งที่จิตวิทยาเรียกว่า Emotional Contagionหรือ “การแพร่กระจายของอารมณ์และทัศนคติ”
อารมณ์และวิธีคิดของคนรอบตัว สามารถส่งต่อถึงกันได้เหมือนเชื้อไวรัสทางความคิด
หากลูกอยากไป ได้ไกล นี่คือ 3 คัดกรองสำคัญที่ต้องสอนตัวเอง:
1. เลือกคนที่ "ขยาย" พลัง ไม่ใช่ "สูบ" พลัง 👦🏻👧🏻
ลองสังเกตความรู้สึกหลังคุยกับเพื่อน :
• Energy Give: คนที่คุยด้วยแล้วรู้สึกมีความหวัง อยากเก่งขึ้น หรือได้รับพลังงานบวก
• Energy Vampire: คนที่เจอกันทีไรก็มีแต่เรื่องนินทา ตัดพ้อ หรือทำให้เรารู้สึกผิดที่อยากจะก้าวหน้า
• ตัวอย่าง: หากลูกอยากฝึกภาษาอังกฤษ เพื่อนที่ดีจะช่วยแก้คำผิดและสนับสนุนให้พูด แต่เพื่อนที่ "สูบพลัง" จะล้อเลียนสำเนียงจนลูกไม่กล้าแสดงออก
2. กระจกบานที่ 2: หนังสือที่อ่านและสื่อที่เสพ👦🏻👧🏻
คนรอบข้างไม่ได้มีแค่ "มนุษย์" แต่รวมถึง
"ความคิด" ที่เรานำเข้าสู่สมองทุกวันด้วย:
• การอ่านหน ังสือดีๆ คือการได้ "คุยกับหัวกะทิของโลก" ในราคาที่ถูกที่สุด
• หากเราเสพแต่ข่าวลบหรือคอนเทนต์ที่สร้างความขัดแย้ง สมองเราจะจดจำว่าโลกนี้อันตรายและไม่น่าอยู่ แต่ถ้าเราเสพเรื่องการพัฒนาตนเอง สมองจะมองหาแต่ "โอกาส"
3. มาตรฐานของกลุ่ม 👧🏻👦🏻
ถ้าลูกอยู่ในกลุ่มเพื่อนที่ชวนกันไปออกกำลังกาย ลูกจะรู้สึกแปลกแยกถ้าไม่ทำตาม ในทางกลับกัน ถ้าเพื่อนในกลุ่มไม่สนใจอนาคต ลูกจะรู้สึกว่า "การขี้เกียจ" เป็นเรื่องปกติ
• ตัวอย่าง: ในมหาวิทยาลัย ถ้าลูกคบกลุ่มที่ติวหนังสือกันเป็นประจำ มาตรฐานของลูกคือการ "เตรียมตัว" แต่ถ้าคบกลุ่มที่โดดเรียนเป็นกิจวัตร มาตรฐานของลูกจะลดลงมาอยู่ที่การ "เอาตัวรอดไปวันๆ"
ชีวิตของคน เราไม่ได้ถูกกำหนดจากการตัดสินใจ
ครั้งใหญ่เพียงครั้งเดียว
แต่ถูกสร้างจาก สิ่งเล็ก ๆ ที่ทำซ้ำทุกวัน
เพราะสุดท้ายแล้ว การสอนลูกเลือกเพื่อน ไม่ได้
หมายถึงการตัดสินว่า ใครดีหรือไม่ดี
เพื่อนที่ดีไม่จำเป็นต้องเก่งที่สุด
แต่ควรเป็นคนที่
อยู่ใกล้แล้วทำให้เราอยากพัฒนาตัวเอง
คนที่ทำให้เราอยากอ่านหนังสือมากขึ้น
อยากเรียนรู้มากขึ้น
อยากทำสิ่งดี ๆ มากขึ้น
และมีกำลังใจมากขึ้น ส่งเสริมกันและกันในทางที่ดี
เมื่อต้องสอนลูกเรื่องการเลือกคนรอบข้าง ผมเองได้เรียนรู้จากประสบการณ์ส่วนตัวว่า การอยู่ใกล้คนที่มีทัศนคติเชิงบวกและขยัน มักจะส่งผลให้พวกเขามีกำลังใจและตั้งใจทำสิ่งต่าง ๆ ได้ดีกว่า คนที่มักบ่นหรือคิดลบอยู่เสมอจริง ๆ แล้วเราสามารถเปรียบเทียบคนรอบตัวเหมือน "สภาพแวดล้อม" ที่ช่วยให้ต้นไม้เติบโต ถ้าดินดี น้ำเพียงพอ ต้นไม้ก็เจริญเติบโตเร็วขึ้น นั่นก็เหมือนพลังใจที่ส่งต่อกันระหว่างคนรอบข้าง สิ่งที่ผมสังเกตคือเมื่อคนรอบข้างมีความกระตือรือร้น เช่น ชอบพัฒนาตนเอง หรือชอบการเรียนรู้ เด็ก ๆ ก็จะซึมซับพฤติกรรมนั้นและสร้างความเชื่อว่า "ความพยายามและการเรียนรู้สำคัญ" แต่ถ้าเด็กเติบโตในกลุ่มที่มองโลกในแง่ลบ หรือคนที่ไม่เชื่อว่าความพยายามมีคุณค่า ทัศนคติเหล่านั้นก็จะซึมลึกและทำให้เด็กยอมแพ้กับความท้าทายในชีวิตได้ง่าย ผมยังยอมรับว่า "การแพร่กระจายของอารมณ์และทัศนคติ" (Emotional Contagion) เป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม เพราะการมีเพื่อนหรือคนรอบตัวที่เป็น Energy Giver ช่วยให้เราได้รับพลังบวกและพร้อมจะลุยทำสิ่งใหม่ ๆ แต่ถ้าอยู่กับ Energy Vampire ที่มักจะบ่นหรือนินทา จะทำให้เราเหนื่อยล้าและท้อแท้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ ผมแนะนำให้ลูก ๆ พัฒนาความคิดผ่านการอ่านหนังสือดี ๆ หรือเสพสื่อที่ส่งเสริมการเรียนรู้ เพราะมันเหมือนกับการที่เราได้พูดคุยกับผู้รู้และผู้นำทางความคิดของโลกในราคาที่ไม่แพง การเลือกเสพเนื้อหาดี ๆ จะทำให้สมองมองเห็นโอกาสแทนที่จะจมอยู่กับข่าวลบหรือเรื่องขัดแย้ง สุดท้าย ความสำคัญของ "มาตรฐานของกลุ่ม" ก็เป็นปัจจัยที่ทำให้คนเราเปลี่ยนแปลง เพราะการอยู่ในกลุ่มที่มีนิสัยดี เช่น ชวนกันออกกำลังกาย หรือชวนกันติวหนังสือ จะสร้างแรงกระตุ้นและความรู้สึกอยากพัฒนาตัวเอง ในขณะที่กลุ่มที่นิสัยไม่ดีทำให้ความพยายามลดลงและเป้าหมายในชีวิตตกต่ำ ดังนั้น การสอนลูกให้เลือกเพื่อนและสภาพแวดล้อมที่ดี ไม่ใช่แค่การตัดสินใครดีหรือไม่ดี แต่เป็นการช่วยให้เขาอยู่ใกล้คนที่ช่วยส่งเสริมและเติมเต็มพลังบวกให้กัน เพื่อสร้างอนาคตที่ดีและมีคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้น
