#ผลงานศิลปะร่วมสมัย “คน-ช้าง-ไม้”
เนื่องในโอกาส “วันช้างไทย” ตรงกับวันที่ 13 มีนาคมของทุกปี ตามมติของคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2541 เพื่อส่งเสริมให้คนไทยมีความสนใจ รัก หวงแหนและให้ความสำคัญต่อการให้ความช่วยเหลือและอนุรักษ์ช้างมากขึ้นและเพื่อยกย่องให้เกียรติช้างที่เคยได้รับยกย่องในอดีตทั้งช้างเผือกที่อยู่ในธงชาติหรือช้างเผือกที่เป็นสัตว์คู่พระบารมีของพระมหากษัตริย์ไทย รวมทั้งช้างเป็นสัญลักษณ์ประจำชาติไทย ดังนั้น คอลัมน์ “เพลินศิลป์ร่วมสมัย” ขอนำเสนอผลงานศิลปะร่วมสมัยซึ่งเคยจัดแสดงในรูปแบบของนิทรรศการ “คน-ช้าง-ไม้” เป็นงานศิลปะจัดวาง สื่อผสมและจิตรกรรมทั้งหมด 12 ผลงาน ณ หอศิลป์คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร วังท่าพระ กรุงเทพฯ เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2568
ศิลปิน : ผศ.รวัสสวัส วสิษฐกัมพล (อภิชัย ภิรมย์รักษ์) อดีตอาจารย์ประจำภาควิชาศิลปไทย คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
ผลงาน : ศิลปะร่วมสมัย “คน-ช้าง-ไม้”
ปีที่สร้าง : พ.ศ. 2568
วัสดุ/เทคนิค : ศิลปะจัดวาง , สื่อผสม , จิตรกรรม
แนวคิดผลงาน : ผลงานศิลปะร่วมสมัย “คน-ช้าง-ไม้” : สัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงอดีต ปัจจุบันและจิตวิญญาณร่วมสมัย เป็นผลงานและจัดแสดงในรูปแบบนิทรรศการในโอกาสเกษียณอายุราชการ ซึ่งเกิดขึ้นจากความชื่นชอบและผูกพันกับช้าง ของผศ.รวัสสวัส วสิษฐกัมพล (อภิชัย ภิรมย์รักษ์) อดีตอาจารย์ประจำภาควิชาศิลปไทย คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ซึ่งเขาเป็นอาจารย์และศิลปินมานานกว่า 30 ปี และเป็นหนึ่งในศิลปินอาสาที่ร่วมเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังที่วัดพุทธประทีป กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษกับอาจารย์เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ อาจารย์ปัญญา วิจินธนสารและพี่ๆ เพื่อนๆ ศิลปินอาสาและได้รับรางวัลสำคัญทั้งในประเทศและต่างประเทศ เช่น เหรียญเงินและเหรียญทองนิทรรศการจิตรกรรมบัวหลวง ครั้งที่ 14 ,15 (พ.ศ. 2533, 2534) รางวัลชนะเลิศ Las Vegas Art Museum (พ.ศ. 2545) รางวัล The Eight Great Oriental Art Exhibition เป็นต้น
“อาจารย์รวัสสวัส” นำเสนอภาพของช้างที่ไม่เพียงเป็นสัตว์แห่งความทรงจำและพลังทางจิต แต่เป็น “สัญลักษณ์ของสังสารวัฏ”ที่ผสานอดีต ปัจจุบันและอนาคตเข้าด้วยกัน ผ่านงานทัศนศิลป์ร่วมสมัย เพื่อจะบอกว่ามนุษย์มิได้ดำรงอยู่อย่างโดดเดี่ยว หากเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศและจักรวาลที่กว้างใหญ่ ซึ่งช้างได้ถูกเลือกให้เป็นสัญลักษณ์ของสายใยดังกล่าว ไม่ใช่เพียงในฐานะสัตว์ หากแต่เป็น “สภาวะ”ที่ดำรงอยู่คู่กับเวลา ความทรงจำและความศักดิ์สิทธิ์ของชีวิต และการตั้งคำถามต่อการดำรงอยู่ของมนุษย์ ความเปลี่ยนแปลงของโลก และการตระหนักรู้ภายในของสรรพชีวิตในห้วงกาลเวลาที่ผ่านมา
ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับช้างในแผ่นดินไทย มิได้เป็นเพียงตำนานในประวัติศาสตร์ หากแต่เป็นสายใยแห่งความผูกพัน ความเชื่อและควา มศรัทธาที่สืบทอดมายาวนาน “ช้างไทย” จึงกลายเป็นสัญลักษณ์ที่สะท้อนถึงชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์และวิถีชีวิตของผู้คน
ในอดีตช้างเป็นทั้งสัตว์คู่พระบารมีของพระมหากษัตริย์ไทย เป็นพลังปกป้องในการกอบกู้เอกราชของชาติและเป็นสัญลักษณ์แห่งศักดิ์ศรีของแผ่นดินไทย ขณะเดียวกันช้างยังปรากฏอยู่ในพระพุทธศาสนาและศาสนาฮินดูทั้งในฐานะสัตว์ศักดิ์สิทธิ์และเทพสัญลักษณ์แห่งความเป็นสิริมงคลและปัญญา นอกจากมิติแห่งจิตวิญญาณแล้ว ช้างยังเป็นแรงงานสำคัญในชีวิตของผู้คนทั้งช่วยลากไม้ บรรทุกสินค้าหรือช่วยงานเกษตรกรรมเป็นสะพานที่เชื่อมโยงมนุษย์กับป่าและไม้กับผืนแผ่นดิน
ทว่าทุกวันนี้ด้วยสภาพธรรมชาติและสภาพสังคมซึ่งเปลี่ยนแปลงจากอดีต ความสมดุลระหว่างคน ช้างและป่าไม้กลับถูกทำลาย เมื่อพื้นที่ป่าลดน้อยลงและถิ่นที่อยู่ของช้างถูกคุกคาม ปัญหาความขัดแย้งระหว่างชุมชนและช้างป่าไม่ใช่เพียงเรื่องท้องถิ่น หากแต่เป็นเรื่องที่สะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติทั้งหมด
ดังนั้น ผลงานศิลปะร่วมสมัย “คน-ช้าง-ไม้” จึงเป็นสัญลักษณ์ร่วมที่กระตุ้นเตือนให้มนุษย์ได้ร่วมกันตระหนักถึงความงาม ความเปราะบาง และความรับผิดชอบต่อโลกธรรมชาติและสัตว์ ตราบเท่าที่มนุษย์ยังดูแลรักษาป่าไม้ ปกป้องช้าง และเคารพต่อความหลากหลายของระบบนิเวศ มนุษย์เองก็จะดำรงอยู่อย่างยั่งยืนไปพร้อมกับธรรมชาติ
ขอบขอบคุณข้อมูลและภาพจากผศ.รวัสสวัส วสิษฐกัมพล อดีตอาจารย์คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร และเว็บไซต์สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม https://www.onep.go.th
#สำนักงานศิลปะวัฒนธรรมร่วมสมัย
#สศร .
#ช้างไทย
#คนช้างไม้
#รวัสสวัสวสิษฐกัมพล
การเชื่อมโยงรูปแบบศิลปะร่วมสมัยกับเรื่องราวของช้างในวัฒนธรรมไทยนั้น เป็นเรื่องที่มีความสำคัญและสร้างความรู้สึกเชื่อมโยงกับผู้ชมได้ลึกซึ้งมากกว่าการแสดงงานศิลปะแบบเดิมๆ จากประสบการณ์ส่วนตัวในการศึกษางานศิลปะเกี่ยวกับธรรมชาติและสัตว์ป่า ทำให้ผมเห็นถึงความพยายามของศิลปินอย่างผศ.รวัสสวัสในการใช้ช้างเป็นสัญลักษณ์แทนความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติได้อย่างทรงพลัง ช้างไม่ได้เป็นเพียงสัตว์ แต่ยังเป็นสัญลักษณ์แทนสายใยแห่งชีวิต ความทรงจำ และจิตวิญญาณที่ผูกพันกับคนไทยมาช้านาน ด้วยเทคนิคสื่อผสมและศิลปะจัดวางที่หลอมรวมความเป็นอดีตและปัจจุบัน งานศิลปะชุดนี้จึงเหมือนสะพานเชื่อมโยงความรู้สึกของผู้ชมให้เข้าใจถึงความเปราะบางของธรรมชาติและบทบาทของช้างที่ถูกคุกคามในสภาพแวดล้อมสมัยใหม่ การทำงานศิลปะที่มีเนื้อหาครอบคลุมทั้งประวัติศาสตร์ ศาสนา และวิถีชีวิตแบบนี้ ทำให้เราเห็นภาพรวมของปัญหาที่เกิดขึ้นกับสัตว์ป่าจริง ๆ และความจำเป็นในการรักษาสมดุลของธรรมชาติที่แม้กระทั่งศิลปะก็เป็นเครื่องมือหนึ่งในการสื่อสารและกระตุ้นจิตสำนึก นอกจากนี้ การที่ศิลปินเป็นทั้งผู้สอนและผู้สร้างงานศิลปะมากประสบการณ์ยังทำให้งานมีความลึกซึ้งและมุมมองที่หลากหลาย เป็นการแสดงถึงความรักและความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมที่สามารถถ่ายทอดผ่านศิลปะเพื่อเข้าถึงผู้ชมในทุกเพศทุกวัย ผมเชื่อว่านิทรรศการแบบนี้ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าใจความสำคัญของช้างในฐานะสัญลักษณ์แห่งชาติจึงไม่ใช่แค่การชมงานศิลป์เท่านั้น แต่เป็นการเรียนรู้และตระหนักถึงการดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติไปพร้อม ๆ กันอย่างยั่งยืน
