การสัมภาษณ์บุคคลต่างชาติ (กลุ่ม4)

ผมอายุ 35 ปี เกิดที่ประเทศลาวสัญชาติลาว เดินทางเข้ามาในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมายโดยมีใบอนุญาตเข้าเมืองและใบอนุญาตทำงาน ผมเข้ามาทำงานรับจ้างในประเทศไทยเป็นระยะเวลากว่า 8 ปี ด้วยความหวังที่จะมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นและสามารถส่งเงินกลับไปช่วยเหลือครอบครัวที่ประเทศลาว

ในช่วงแรกของการเข้ามาทำงาน ผมต้องเผชิญกับความลำบากหลายด้าน ทั้งปัญหาเรื่องการปรับตัวในประเทศไทย ความคิดถึงบ้าน และรายได้ที่ไม่มั่นคง ทำให้เขารู้สึก “เศร้า” และ “กังวล” อยู่บ่อยครั้ง แต่ด้วยความ “อดทน” และความ “มุ่งมั่น” เขาจึงสามารถปรับตัวและใช้ชีวิตในประเทศไทยได้เป็นอย่างดี

ต่อมาผมได้รู้จักกับหญิงสาวชาวไทย ซึ่งเป็นชาวจังหวัดกาฬสินธุ์ ทั้งสองคบหาดูใจกันจนเกิดความ “รัก” และ “อบอุ่นใจ” จึงตัดสินใจแต่งงานและจดทะเบียนสมรสกันอย่างถูกต้องตามกฎหมายไทย และสร้างครอบครัวร่วมกัน ปัจจุบันทั้งคู่มีบุตรด้วยกันจำนวน 2 คน โดยบุตรทั้งสองคนได้รับการแจ้งเกิดและมีสูติบัตรที่ออกโดยทางราชการไทย รวมทั้งกำลังศึกษาอยู่ในสถานศึกษาที่จังหวัดกาฬสินธุ์

แม้ว่าผมจะทำงานรับจ้างอยู่ที่จังหวัดสระบุรี แต่ครอบครัวยังคงอาศัยอยู่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ ผมจะเดินทางกลับไปเยี่ยมภรรยาและบุตรทุกครั้งเมื่อมีวันหยุด ทำให้เขารู้สึก “มีความสุข” “ภาคภูมิใจ” และ “ซาบซึ้งใจ” ที่สามารถสร้างครอบครัวที่มั่นคงในประเทศไทยได้

อย่างไรก็ตาม ชีวิตของแรงงานต่างด้าวไม่ได้ราบรื่นเสมอไป ผมต้องทำงานหนักเป็นเวลานานเพื่อหารายได้มาจุนเจือครอบครัว บางครั้งต้องทำงานล่วงเวลา ทำให้รู้สึก “เหนื่อยล้า” และ “คิดถึง” ลูกๆ ที่กำลังเติบโตอยู่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ แม้จะมีความลำบาก แต่ผมก็ยังรู้สึก “ปลื้มใจ” ทุกครั้งที่เห็นลูกๆ ได้รับการศึกษาและมีคุณภาพชีวิตที่ดี

วินิจฉัย

1. เหตุใดจึงเป็น “คนต่างด้าว” (Personal State)

“สภาพบุคคล” (Personal State) หมายถึง สถานะทางกฎหมายของบุคคลซึ่งกำหนดโดยสัญชาติและความสัมพันธ์กับรัฐ

>>> จากข้อเท็จจริง : บุคคลที่ให้สัมภาษณ์ เป็น “คนต่างด้าว” ตามกฎหมายไทย เนื่องจากมีสัญชาติลาว มิได้มีสัญชาติไทย แม้จะอาศัยและทำงานในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมายเป็นระยะเวลานานก็ตาม การมีภรรยาเป็นคนไทยและมีบุตรที่เกิดในประเทศไทยไม่ได้ทำให้เขาได้รับสัญชาติไทยโดยอัตโนมัติ

“มาตรา 4 ในพระราชบัญญัตินี้

คนต่างด้าว หมายความว่า บุคคลธรรมดาซึ่งไม่มีสัญชาติไทย”

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

* พระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

* พระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522

ดังนั้น สภาพบุคคลของผู้ถูกสัมภาษณ์ในทางกฎหมายไทยยังคงเป็น “คนต่างด้าวผู้มีถิ่นที่อยู่ชั่วคราวและได้รับอนุญาตให้ทำงานในราชอาณาจักร”

2. ภูมิลำเนาในมิติกฎหมายมหาชนและกฎหมายเอกชน

>>>(1) ภูมิลำเนาตามกฎหมายมหาชน (Public Law)

ภูมิลำเนาในทางกฎหมายมหาชนเกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลกับรัฐ เช่น การทะเบียนราษฎร การเข้าเมือง และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายของรัฐ

* ผู้ให้สัมภาษณ์ได้รับอนุญาตให้อาศัยและทำงานในประเทศไทย

* ปัจจุบันทำงานอยู่ที่จังหวัดสระบุรี

* มีถิ่นที่อยู่ของครอบครัวอยู่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์

ในทางกฎหมายมหาชน รัฐไทยมีอำนาจควบคุมสถานะการเข้าเมือง การอนุญาตให้พำนัก และการทำงานของผู้ให้สัมภาษณ์

>>> (2) ภูมิลำเนาตามกฎหมายเอกชน (Private Law)

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

* มาตรา 37 บัญญัติว่า “ภูมิลำเนาของบุคคลธรรมดา ได้แก่ ถิ่นอันบุคคลนั้นมีสถานที่อยู่เป็นแหล่งสำคัญ”

หากพิจารณาจากความสัมพันธ์ทางครอบครัว ผู้ให้สัมภาษณ์มีครอบครัวอาศัยอยู่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งเป็นสถานที่ที่มีความผูกพันในทางกฎหมายเอกชน จึงอาจถือว่าจังหวัดกาฬสินธุ์เป็นภูมิลำเนาที่สำคัญของเขา ส่วนจังหวัดสระบุรีเป็นเพียงสถานที่ทำงานชั่วคราว

3. การเชื่อมโยงหลักอำนาจอธิปไตยและหลักสัญชาติในกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล

>>>(1) หลักอำนาจอธิปไตย (Sovereignty)

ประเทศไทยในฐานะรัฐอธิปไตยมีอำนาจในการกำหนดว่า

* บุคคลใดสามารถเข้ามาในราชอาณาจักรได้

* บุคคลใดได้รับอนุญาตให้พำนักและทำงาน

* บุคคลใดได้รับสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายไทย

ผู้ให้สัมภาษณ์สามารถพำนักในประเทศไทยได้เพราะได้รับอนุญาตจากรัฐไทยภายใต้กฎหมายคนเข้าเมือง

>>> (2) หลักสัญชาติ (Nationality Principle)

หลักสัญชาติถือว่าสภาพบุคคลของบุคคลย่อมผูกพันกับรัฐที่บุคคลนั้นมีสัญชาติอยู่

* ผู้ให้สัมภาษณ์มีสัญชาติลาว จึงอยู่ภายใต้กฎหมายลาวในเรื่องสภาพบุคคลบางประการ

* ส่วนการสมรส การทำงาน และการอยู่อาศัยในประเทศไทย ต้องอยู่ภายใต้กฎหมายไทยด้วย

หลักสัญชาติจึงมีความสำคัญในการกำหนดสถานะทางกฎหมายของบุคคลในคดีระหว่างประเทศ

>>>(3) หลักดินแดน (Territorial Principle)

หลักดินแดนกำหนดว่า บุคคลที่อยู่ภายในอาณาเขตของรัฐต้องอยู่ภายใต้กฎหมายของรัฐนั้น

เมื่อผู้ให้สัมภาษณ์อาศัยอยู่ในประเทศไทย เขาต้องปฏิบัติตามกฎหมายไทย เช่น

* พระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522

* พระราชบัญญัติการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560

* ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

* กฎหมายแรงงานของประเทศไทย

>>>(4) การเชื่อมโยงสภาพบุคคลระหว่างประเทศ (Personal Status)

กรณีของผู้ให้สัมภาษณ์เป็นตัวอย่างของความสัมพันธ์ทางกฎหมายระหว่างประเทศ คือ

* เป็นบุคคลสัญชาติลาว

* สมรสกับหญิงสัญชาติไทย

* มีบุตรที่เกิดและได้รับสูติบัตรในประเทศไทย

* อาศัยและทำงานในประเทศไทย

การพิจารณาสภาพบุคคลจึงต้องคำนึงถึงทั้งกฎหมายของประเทศเจ้าของสัญชาติ (ลาว) และกฎหมายของประเทศที่บุคคลอาศัยอยู่ (ไทย)