ด้วงไวโอลิน แมลงหายากใกล้สูญพันธุ์ และแมลงคุ้มครองตามกฎหมาย

หลายคนอาจเคยเห็นภาพ “ด้วงไวโอลิน” สีดำแดงเกาะบนเปลือกไม้ (บางรูปมีมือคนเทียบขนาด) แล้วสงสัยว่าใช่ตัวเดียวกับที่คนพูดกันว่าอยู่ใน “แก๊งด้วง” หรือเรียกกันเล่น ๆ ว่า “แมงกอก” ไหม จากประสบการณ์ที่ติดตามข่าวและภาพจากพื้นที่อนุรักษ์อยู่บ่อย ๆ ตัวที่เป็นกระแสส่วนใหญ่หมายถึงด้วงไวโอลินจริง ๆ ซึ่งเป็นแมลงหายากมาก และมีจุดเด่นคือแผ่นปีก/ลำตัวแบนกว้างคล้ายทรงไวโอลิน ทำให้จำได้ง่าย ถ้าอยากรู้ว่า “ด้วงไวโอลินคืออะไร” แบบเข้าใจเร็ว ๆ: ด้วงไวโอลิน (Mormolyce phyllodes) เป็นด้วงป่าที่พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชอบสภาพแวดล้อมชื้น ๆ ในป่าดิบหรือป่าที่มีซอกไม้ ผิวเปลือกไม้แตก ๆ หรือพื้นที่เปียกชื้น (ลักษณะเดียวกับในภาพที่เห็นหลายตัวอยู่บนพื้นผิวชื้นและมีเงาสะท้อน) สีดำแดงช่วยให้ดูโดดเด่น แต่จริง ๆ แล้วมันมักพรางตัวตามซอกไม้และออกหากินเงียบ ๆ ทำให้โอกาสเจอ “ตัวเป็น ๆ” ค่อนข้างยาก ทำไมถึงใกล้สูญพันธุ์? ปัจจัยหลัก ๆ คือถิ่นอาศัยที่เหมาะสมมีจำกัด และเป็นที่ต้องการของนักสะสม พอมีความต้องการสูงก็เสี่ยงเกิดการลักลอบจับ แม้จะเป็นเพียงตัวเดียวก็ส่งผลต่อประชากรในพื้นที่ได้ เพราะแมลงหายากมักมีจำนวนไม่มากอยู่แล้ว นี่จึงเป็นเหตุผลที่ด้วงไวโอลินถูกจัดเป็น “แมลงป่าคุ้มครองตามกฎหมาย” การจับ ครอบครอง ซื้อขาย หรือขนย้ายอาจผิดกฎหมายได้ ถ้าบังเอิญเจอด้วงไวโอลินในธรรมชาติ (เช่นในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน จ.เพชรบุรี หรือป่าที่มีสภาพคล้ายกัน) สิ่งที่ควรทำคือ 1) ดูห่าง ๆ และถ่ายรูปโดยไม่รบกวน ไม่จับขึ้นมาถือเพื่อเทียบขนาด (มือคนเทียบตัวแมลงอาจทำให้แมลงเครียด/บาดเจ็บได้) 2) หลีกเลี่ยงการใช้แฟลชรัว ๆ หรือส่องไฟแรง ๆ นาน ๆ 3) ไม่เปิดพิกัดละเอียดในโพสต์สาธารณะ เพราะอาจดึงดูดการตามหาเพื่อจับ 4) หากเห็นการจับ/ค้าขายแบบน่าสงสัย แจ้งเจ้าหน้าที่ในพื้นที่อุทยานฯ จะปลอดภัยที่สุด ส่วนคำว่า “แก๊งด้วง” กับ “แมงกอก” ในมุมคนอ่านข่าวธรรมชาติ มักเป็นคำเรียกตามกระแส/ภาษาพูดที่ทำให้คนสนใจแมลงมากขึ้น แต่เวลาหาข้อมูลจริง แนะนำให้ใช้คำว่า “ด้วงไวโอลิน” หรือ “Mormolyce phyllodes” จะเจอข้อมูลที่ตรงและน่าเชื่อถือกว่า และที่สำคัญคือช่วยย้ำว่าแมลงชนิดนี้ควร “ชื่นชมแบบไม่รบกวน” เพื่อให้ยังอยู่ในป่าไทยไปนาน ๆ