17 สิงหาคม ”วันอนุรักษ์พะยูนแห่งชาติ“
17 สิงหาคม "วันอนุรักษ์พะยูนแห่งชาติ" เพื่อรำลึกถึง “มาเรียม” และตอกย้ำความสำคัญของการอนุรักษ์สิ่งมีชีวิตชายฝั่งทะเล
วันที่ 17 สิงหาคมของทุกปี ได้รับการประกาศให้เป็น “วันอนุรักษ์พะยูนแห่งชาติ” โดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อกระตุ้นให้ประชาชนตระหนักถึงบทบาทสำคัญของพะยูนในระบบนิเวศชายฝั่งทะเล และร่วมกันปกป้อ งสิ่งแวดล้อมทางทะเลอย่างยั่งยืน
วันสำคัญนี้มีจุดเริ่มต้นจากเรื่องราวของ “มาเรียม” ลูกพะยูนพลัดหลงที่ถูกพบเกยตื้นในจังหวัดกระบี่เมื่อปี 2562 และกลายเป็นขวัญใจของคนไทยทั่วประเทศ ด้วยความน่ารักและความผูกพันที่เกิดขึ้นระหว่างเจ้าหน้าที่กับมาเรียมในช่วงการดูแลฟื้นฟู แต่สุดท้ายมาเรียมได้เสียชีวิตลงจากการติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร ซึ่งมีสาเหตุจากขยะพลาสติกที่ตกค้างในร่างกาย
ไม่นานหลังจากนั้น “ยามีล” ลูกพะยูนอีกตัวก็เสียชีวิตจากเหตุการณ์คล้ายกัน สะท้อนถึงวิกฤตขยะทะเลที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสัตว์ทะเลหายากและระบบนิเวศโดยรวม
เรื่องราวของมาเรียมและยามีลได้ปลุกกระแสความตื่นตัวในสังคมไทยเกี่ยวกับการอนุรักษ์พะยูนและการจัดการขยะทะเลอย่างจริงจัง นำไปสู่การกำหนดวันอ นุรักษ์พะยูนแห่งชาติ เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งความร่วมมือในการปกป้องชีวิตใต้ทะเลให้คงอยู่ต่อไป
ต่อมารัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดร.เฉลิมชัย ศรีอ่อน ได้มีนโยบายเร่งด่วนให้จัดตั้ง "ศูนย์ปฏิบัติการร่วมพิทักษ์พะยูน ทส." ขึ้นเพื่อแก้ไขวิกฤตพะยูนที่เกิดจากแหล่งหญ้าทะเลซึ่งเป็นอาหารหลักเสื่อมโทรมลง โดยดำเนินการสำรวจและเฝ้าระวัง ให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (อส.) และกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ร่วมกันสำรวจและติดตามประชากรพะยูน โดยเน้นพื้นที่สำคัญอย่างหาดเจ้าไหม จังหวัดตรัง และหมู่เกาะลิบง จังหวัดกระบี่ ซึ่งเป็นแหล่งหญ้าทะเลสำคัญ เตรียมความพร้อมในการช่วยเหลือฉุกเฉิน จัดตั้งทีมกู้ภัยพร้อมโดรนเพื่อติดตามและช่วยเหลือพะยูนที่ตกอยู่ในอ ันตราย และติดตั้งอุปกรณ์ป้องกัน ติดตั้งอุปกรณ์คุ้มครองพะยูนที่เกาะลิบง และมีการทำแปลงหญ้าทะเลเสริมเพื่อเป็นแหล่งอาหารใหม่
การจัดตั้งศูนย์ฯ นี้ถือเป็นก้าวสำคัญในการอนุรักษ์พะยูนซึ่งเป็นสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ของไทย โดยอาศัยความร่วมมือจากหลายหน่วยงานเพื่อให้การดำเนินงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น
"พะยูนไม่ใช่เพียงสัตว์ทะเลหายาก แต่ยังเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศชายฝั่งทะเล การอนุรักษ์พะยูนจึงเป็นการดูแลทะเลไทยให้ยั่งยืน เพื่อคนรุ่นต่อไป"
เวลาคนถามว่า “พะยูนคืออะไร” ฉันมักอธิบายง่าย ๆ ว่า พะยูนเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเล กิน “หญ้าทะเล” เป็นอาหารหลัก และเป็นเหมือนตัวชี้วัดความสมบูรณ์ของชายฝั่ง เพราะถ้าหญ้าทะเลเสื่อมโทรม พะยูนก็อยู่ยากทันที หลายคนเรียกพะยูนว่า “นางเงือกแห่งท้องทะเล” แต่ความจริงคือพวกเขาไม่ได้มีชีวิตสบายเลย โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีขยะทะเลหนาแน่น จากเรื่องมาเรียมและยามีล ทำให้ฉันกลับมาสังเกตตัวเองว่า เรามีส่วนทำให้เกิดปัญหาขยะพลาสติกโดยไม่รู้ตัวไหม เช่น ถุงหิ้ว แก้วน้ำ ฝาหลอด ซองขนม หรือแม้แต่เศษเชือก/อวนที่หลุดจากกิจกรรมทางทะเล ของเหล่านี้พอลงทะเลแล้วไม่หายไปง่าย ๆ และอาจกลายเป็นสิ่งแปลกปลอมที่สัตว์ทะเลกินเข้าไปหรือพันติดลำตัวได้ ถ้าอยากช่วย “พะยูน” แบบทำได้จริงในชีวิตประจำวัน ฉันแนะนำ 6 วิธีที่ลองทำแล้วเวิร์ก: 1) ลดพลาสติกใช้ครั้งเดียว: พกขวดน้ำ แก้ว และถุงผ้า ช่วยตัดขยะตั้งแต่ต้นทาง 2) แยกขยะให้ถูกต้อง: ล้างแพ็กเกจจิ้งก่อนทิ้ง ลดโอกาสที่ขยะเบาจะปลิวลงท่อหรือคลอง 3) เลือกใช้ของที่ไม่หลุดรอดง่าย: เช่น เลี่ยงโฟม เศษพลาสติกชิ้นเล็ก ๆ หรือกลิตเตอร์ที่ลงน้ำแล้วเก็บยาก 4) เที่ยวทะเลแบบรับผิดชอบ: ไม่ให้อาหารสัตว์ทะเล ไม่ทิ้งก้นบุหรี่ และเก็บขยะที่เห็นได้ (แบบปลอดภัย) 5) สนับสนุนกิจกรรมเก็บขยะชายหาด: ไปครั้งเดียวอาจดูเล็กน้อย แต่ทำต่อเนื่องช่วยได้มาก 6) แชร์ความรู้เรื่องหญ้าทะเล: หลายคนยังไม่รู้ว่าหญ้าทะเลคือ “จานข้าว” ของพะยูน การปกป้องแหล่งหญ้าทะเลจึงสำคัญพอ ๆ กับการช่วยเหลือพะยูนที่บาดเจ็บ อีกอย่างที่ฉันเพิ่งรู้คือ พื้นที่สำคัญของพะยูนในไทยมีหลายจุด เช่น แถบตรังและกระบี่ที่มีแหล่งหญ้าทะเล หากเราไปเที่ยวก็ควรเลือกผู้ประกอบการที่เคารพกติกาสิ่งแวดล้อม ลดการรบกวนสัตว์ และไม่ทำลายแหล่งหญ้าทะเล สำหรับฉัน “วันอนุรักษ์พะยูนแห่งชาติ 17 สิงหาคม” ไม่ใช่แค่วันรำลึกถึงมาเรียม แต่เป็นวันที่เตือนว่า ทุกชิ้นพลาสติกที่เราหยิบใช้ มีปลายทางได้ถึงทะเล และอาจกระทบชีวิตพะยูนจริง ๆ ถ้าช่วยกันคนละนิด ทะเลไทยก็มีโอกาสกลับมาอุดมสมบูรณ์ขึ้นอีกครั้ง
