“เวลาที่ช้างตกมัน คนสมัยก่อนเขาทำอย่างไรให้หายตกมัน” จากคำถามที่ดูเรียบง่าย แต่สำคัญอย่างยิ่งเกี่ยวกับความเข้าใจธรรมชาติของช้างป่า
ครั้งหนึ่ง สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา เคยมีรับสั่งถามว่า “เวลาที่ช้างตกมัน คนสมัยก่อนเขาทำอย่างไรให้หายตกมัน” เจ้าหน้าที่ได้กราบทูลว่า เท ่าที่เคยเรียนมา อาจารย์ (ดร.อำนวย คอวนิช) สอนว่า ถ้าช้างตกมันก็ให้ช้างกินฟักเขียว ในฟักเขียวมีสารบางชนิดที่ช่วยระงับฮอร์โมนที่เกี่ยวกับภาวะตกมันของช้าง
ส่วนช้างในธรรมชาติ ในบางฤดูเมื่อช้างกินหญ้าอ่อนเข้าไปในปริมาณมาก จะมีอาการที่เรียกว่า “ตกมันหญ้า” ช้างมักจะไปกินเปลือกของต้นปออีเก้ง ซึ่งเป็นไม้ป่าชนิดหนึ่ง เป็นกลไกตามธรรมชาติที่ช้างใช้ในการปรับสมดุลร่างกายด้วยตัวเอง
พระองค์ทรงมีพระวินิจฉัยว่า การที่ช้างป่ากินหญ้าที่ปลูก ผลไม้ หรือพืชผลทางการเกษตรที่มีรสหวานและมีคาร์โบไฮเดรตสูงมากเกินไป อาจทำให้ร่างกายขาดสมดุล และมีส่วนทำให้ภาวะตกมันยาวนานขึ้น (ตรงกับในรายงานการวิจัย) ทั้งอาจส่งผลต่อโอกาสในการสืบพันธุ์และการเพิ่มประชากรของช้างมากกว่าปกติ
พระองค์จึงรับส ั่งให้รวบรวมข้อมูลพืชกลุ่มนี้ ทรงเรียกว่า “พืชลดการเจริญพันธุ์” เพื่อนำมาพิจารณาปลูกเสริมในแปลงหญ้าและพื้นที่ป่าเสื่อมสภาพที่มีศักยภาพในการฟื้นฟูให้เป็นถิ่นอาศัยของช้าง
คณะเจ้าหน้าที่ศูนย์วิจัยฯ จึงได้ค้นคว้าและรวบรวมข้อมูลมาได้ 31 ชนิด เพื่อนำขึ้นกราบทูลทราบ โดยอ้างอิงจากตำราช้าง ตำราสัตวแพทย์ เอกสารงานวิจัยจากต่างประเทศ โดยเฉพาะตำราคชะอายุรเวทของอินเดีย ตลอดจนความเชื่อ ภูมิปัญญา และคำบอกเล่าของควาญช้างที่ได้จากการสัมภาษณ์
ในเรื่องนี้ ได้กราบทูลด้วยว่า พรรณไม้ทั้งหมดที่รวบรวมมานั้น อาจยังไม่สามารถยืนยันได้อย่างแน่ชัดว่ามีสรรพคุณลดการเจริญพันธุ์หรือช่วยปรับสมดุลภาวะตกมันของช้างได้จริงตามที่ตำราหรือภูมิปัญญาระบุไว้หรือไม่
แต่อย่างน้อยพรรณไม้เหล่านี้ ก็เป็นพืชอาหารช้างที่ควรปลูกเสริม เพื่อเพิ่มความหลากหลายของอาหารตามธรรมชาติ แทนการปลูกหญ้าหรือให้ช้างกินผลไม้เพียงอย่างเดียว และหากพืชบางชนิดมีสรรพคุณดังกล่าวจริง ก็เป็นแนวทางหนึ่งของการควบคุมประชากรช้างโดยอาศัยกลไกทางธรรมชาติ
ประเด็น “พืชลดการเจริญพันธุ์” นี้ได้นำไปจัดทำเป็นโปสเตอร์นิทรรศการ และพระองค์ได้กราบบังคมทูลถวายรายงานต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ด้วยพระองค์เอง ในคราวเสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นองค์ประธานในพิธีเปิดโครงการพัชรสุธาคชานุรักษ์ เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พุทธศักราช 2562
และเมื่อวันที่ 18 กันยายน 2563 พระองค์ได้ทรงปลูกหญ้าและกล้าไม้ที่จัดอยู่ในกลุ่ม “พืชลดการเจริญพันธุ์” ร่วมกับนักเรียนโรงเรียนบ้านน้ำกร่อย และข้าราชการที่มาเฝ้ารับเสด็จ ณ แปลงหญ้าเขาชะเมา (พื้นที่ขยาย) นับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการนำองค์ความรู้จากภูมิปัญญาเดิม งานวิชาการ และพระวินิจฉัย มาประยุกต์ใช้ในการฟื้นฟูถิ่นอาศัยและจัดการช้างป่าอย่างสอดคล้องกับธรรมชาติ และแสดงให้เห็นว่าพระองค์ทรงรักและเข้าใจธรรมชาติของช้างโดยแท้จริง
น้อมสำนึกในพระกรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ 💛
📌 ที่มาเรื่องเล่าสุดประทับใจ : นายธรรมนูญ เต็มชัย (Thammanoon Temchai) นักวิชาการป่าไม้ชำนาญการพิเศษ ศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ จ.เพชรบุรี สำนักอุทยานแห่งชาติ
#อุทยานแห่งชาติเขาชะเมาเขาวง #ระยอง #กรมอุทยานแห่งชาติ #ช้างป่า #พัชรสุธาคชานุรักษ์
จากประสบการณ์การทำงานในพื้นที่ที่มีช้างป่า การเข้าใจธรรมชาติและพฤติกรรมของช้างคือกุญแจสำคัญที่ช่วยให้เราบริหารจัดการได้อย่างเหมาะสม เรื่องภาวะตกมันของช้างนั้นชวนให้คิดว่าต้องใช้วิธีการควบคุมแบบจำเพาะ ซึ่งจากการศึกษาพบว่าช้างในธรรมชาติเขามีกลไกควบคุมตัวเอง เช่น การกินเปลือกต้นปออีเก้ง เพื่อปรับสมดุลทางร่างกาย นี่คือการแสดงถึงความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งระหว่างช้างกับสิ่งแวดล้อมโดยรอบ การนำพืชกลุ่ม "พืชลดการเจริญพันธุ์" มาปลูกในพื้นที่ป่าเสื่อมสภาพและแปลงหญ้าเป็นนวัตกรรมที่ดีที่ช่วยเพิ่มความหลากหลายอาหารตามธรรมชาติของช้าง ลดการกระจุกตัวการกินพืชหวานหรือผลไม้ที่อาจทำให้เกิดภาวะตกมันยาวนาน และเป็นวิธีการจัดการประชากรช้างแบบยั่งยืนที่ไม่สร้างความเครียดหรือบาดเจ็บต่อสัตว์ ในความเป็นจริง การปลูกพืชเหล่านี้ได้กลายมาเป็นกิจกรรมร่วมมือระหว่างชุมชน นักเรียน และเจ้าหน้าที่อุทยาน ที่ช่วยสร้างความตระหนักรู้ และรักธรรมชาติช้างอย่างลึกซึ้ง เห็นได้ว่าการเข้าใจธรรมชาติของช้างและใช้ภูมิปัญญาร่วมกับข้อมูลวิชาการ เป็นทางออกที่ลงตัวสำหรับการอนุรักษ์ สุดท้าย การที่พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภาทรงสนพระทัยและส่งเสริมโครงการนี้แสดงให้เห็นถึงความใส่ใจอย่างแท้จริงในการอนุรักษ์สัตว์ป่าไทย และทำให้ผู้ที่มีโอกาสได้ร่วมงานได้ซาบซึ้งในคุณค่าของธรรมชาติและความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ถ่ายทอดรุ่นสู่รุ่น
