“…การเล่าเรียนนี้มีข้อสำคัญอยู่ที่จะจัดให้เร็วไม่ได้ ต้องตั้ง ๑๐ ปี ๒๐ ปี จึงจะได้ ถ้าไม่รีบคิดตั้งมูลรากลงไว้ให้มั่นคงเป็นหลักฐานแล้ว อีกเยอเนอเรชั่นหนึ่งก็ไม่พอ…”
พระราชกระแสรับสั่งของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แก่กรมศึกษาธิการ เป็นเพียงส่วนหนึ่งที่แสดงถึงความตั้งพระราชหฤทัยที่จะทรงจัดการศึกษาในประเทศสยามให้สำเร็จ อันจะนำมาสู่การพัฒนาประเทศ
“การศึกษา” จึงเป็นพระราชกรณียกิจสำคัญที่ทรงดำเนินไปพร้อมกับการปฏิรูประบบราชการของสยาม เพื่อให้ประเทศสามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคง และก้าวหน้าเสมออารยะประเทศ การศึกษาที่ทรงมุ่งหวังและทรงดำเนินการนี้ ได้วางแผนการจัดไว้ทุกระดับ และดำเนินการไปเป็นระยะ ตั้งแต่มูลฐานไปจนถึงการศึกษาอย่างสูง เช่น “ยูนิเวอร์ซิตี”
ด้วยพระราชวิสัยทัศน์ที่ยาวไกล และพระบรมราชปณิธานที่จะให้ประเทศสยามเจริญก้าวหน้าทัดเทียมนานาชาติได้ “การศึกษา” จึงเป็นอุปกรณ์สำคัญประการแรกที่สมเด็จพระปิยมหาราชทรงใช้ในการพัฒนาบ้านเมือง ดังเช่นการที่ทรงตั้ง “โรงเรียนมหาดเล็ก” เพื่อสร้างคนเพื่อเข้ารับราชการสนองต่อการปฏิรูปที่ทรงจัดขึ้นใหม่ ทรงติดตามผลของมหาดเล็กนักเรียนอยู่เสมอมา ดังที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเล่าไว้ในนิทานโบราณคดีว่า “สังเกตดูพระเจ้าอยู่หัวเมื่อทอดพระเนตรเห็นมหาดเล็กรายงานที่ไหน ก็ทรงแสดงพระเมตตาปรานี มักทรงทักทายและตรัสเรียกใช้สอย ทรงไถ่ถามถึงการงานที่ไปทำเพื่อจะให้มีแก่ใจ เห็นได้ว่าพอพระราชหฤทัย ที่ทรงเห็นผลของโรงเรียนมหาดเล็ก ว่าเป็นประโยชน์แก่ราชการบ้านเมืองได้ดังพระราชประสงค์ “
จนกระทั่งช่วงเวลาสุดท้ายแห่งพระชนมพรรษา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงคำนึงถึง “ยูนิเวอร์ซิตี” ของสยามที่จะตั้งพระราชหฤทัยทำให้สำเร็จ เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี (ม.ร.ว.เปีย มาลากุล) กราบบังคมทูลเรื่องนี้แด่รัชกาลที่ ๖ ความตอนหนึ่งว่า
“…ก่อนเสด็จสวรรคตนั้น (รัชกาลที่ ๕) ได้ทอดพระเนตรสถานที่ จึงมีพระราชกระแสว่าที่บริเวณวัดราชบุรณะนั้นไม่กว้างใหญ่เท่าที่ทรงเข้าพระราชหฤทัย ไม่ใหญ่พอที่จะเป็นมหาวิทยาลัยในข้างหน้า …ที่จะคิดให้เป็นมหาวิทยาลัยนั้นต้องไปจับที่ประทุมวัน เพราะพื้นที่กว้างใหญ่ มีทางที่จะเปิดให้กว้างขวางสำหรับการข้างหน้าได้ และที่ไผ่สิงห์โตก็มีเป็นทุนอยู่แล้ว โปรดเกล้าฯ ว่าจะคิดอย่างไรก็ให้คิดเสีย” พระราชดำริให้มี “ยูนิเวอร์ซิตี” ได้กลายเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาการศึกษา อันเป็นพื้นฐานของการพัฒนาประเทศ และเป็นสัญลักษณ์แห่งพระมหากรุณาธิคุณด้านการศึกษาตลอดมา
ที่มา https://www.cuartculture.chula.ac.th/news/8101/
#พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
#พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นที่รักยิ่งของปวงชน
#มหาวิทยาลัยแห่งแรกของสยาม
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02NEZDunbT4KGXJTZWxh5u3SdpVA9fLbqMo8YVUPzE1UUpxtUeC9qRuFLMsLD7fKntl&id=100066386485800
ถ้าใครกำลังค้นหา “พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว portrait” เราว่าการดู “พระบรมฉายาลักษณ์” ของรัชกาลที่ 5 ให้ได้อรรถรส ลองสังเกต 3 อย่างนี้ควบคู่กับการอ่านเรื่องราวพระราชกรณียกิจด้านการศึกษาค่ะ 1) รายละเอียดเครื่องแบบและท่าทางในภาพ หลายภาพจะเป็นพระบรมฉายาลักษณ์ฉลองพระองค์เครื่องแบบทหาร ซึ่งสะท้อนยุคของการปรับประเทศให้ทันสมัยตามแบบสากล ทั้งด้านการปกครอง กองทัพ และระบบราชการ พอดูภาพแล้วเราจะ “เชื่อม” ไปถึงแนวคิดเรื่องการสร้างคนผ่านการศึกษาได้ง่ายขึ้น เพราะการปฏิรูปต้องใช้บุคลากรที่อ่านออกเขียนได้ มีระเบียบวินัย และทำงานแบบระบบ 2) ข้อความ/คำบรรยายที่มักมากับภาพ (และคำว่า “ยูนิเวอร์ซิตี”) ภาพชุดที่พูดถึงพระมหากรุณาธิคุณด้านการศึกษามักมีประเด็นสำคัญคือ พระราชดำริเรื่องการวางรากฐานการศึกษาแบบยาวๆ ไม่ใช่ทำให้ “เร็ว” แต่ต้องมั่นคงเป็นสิบๆ ปี เราชอบแนวคิดนี้มาก เพราะมันทำให้เข้าใจว่าทำไมถึงมีการเริ่มตั้งแต่การศึกษามูลฐาน ไล่ไปถึงระดับสูง และทำไมคำว่า “ยูนิเวอร์ซิตี” (มหาวิทยาลัย) ถึงถูกพูดถึงในช่วงปลายรัชสมัยด้วย—มันคือภาพฝันของระบบการศึกษาที่ครบวงจร 3) บริบทของสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับ “มหาวิทยาลัยแห่งแรกของสยาม” เวลาอ่านเรื่องการเลือกพื้นที่ตั้งมหาวิทยาลัย (ที่เคยมีการพิจารณาหลายพื้นที่ก่อนจะมองไปทางปทุมวัน) จะช่วยให้เราเข้าใจว่า “ยูนิเวอร์ซิตี” ที่ตั้งใจไว้นั้นต้องเผื่อการขยายตัวในอนาคตด้วย ไม่ใช่แค่มีอาคารเรียน แต่ต้องเป็นพื้นที่แห่งความรู้ที่เติบโตได้ นี่เป็นรายละเอียดที่คนมักมองข้ามเวลาเสิร์ชหา portrait แล้วดูแค่รูปสวยๆ ทริคเล็กๆ เวลาเลือกใช้ภาพพระบรมฉายาลักษณ์ลงบทความ/ทำรายงาน - ใช้คำว่า “พระบรมฉายาลักษณ์” จะสุภาพและถูกบริบทกว่าคำว่า portrait ในภาษาไทย (แต่ใส่คำว่า portrait ในวงเล็บได้เพื่อให้ตรงกับสิ่งที่คนค้นหา) - เขียนคำบรรยายใต้ภาพสั้นๆ 1–2 บรรทัด เช่น “พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) กับพระราชดำริด้านการศึกษาและแนวคิด ‘ยูนิเวอร์ซิตี’” จะทำให้คนอ่านรู้ทันทีว่าภาพนี้เกี่ยวกับอะไร สำหรับเราพอดูพระบรมฉายาลักษณ์ไปพร้อมกับอ่านเรื่องโรงเรียนมหาดเล็กและแนวคิดมหาวิทยาลัยแห่งแรกของสยามแล้ว ทำให้ภาพไม่ได้เป็นแค่รูปประวัติศาสตร์ แต่เป็นภาพที่เล่า “เจตนารมณ์” เรื่องการสร้างคนและสร้างประเทศได้ชัดขึ้นมากค่ะ
