เมื่อได้อ่านเรื่องกลไกป้องกันจิตใจที่นำเสนอมาแล้ว เราจะเห็นได้ว่าระบบจิตใจมีวิธีการคุ้มครองตัวเองอย่างซับซ้อนโดยที่เราเองก็ไม่รู้ตัว การที่เรา "หาเหตุผลให้ตัวเอง" หรือเผลอปฏิเสธบางสิ่งบางอย่างที่ทำให้เจ็บปวดนั้น ล้วนแล้วแต่เป็นวิธีที่จิตใจสร้าง "กำแพง" เพื่อป้องกันไม่ให้เรารู้สึกแพ้ภัยหรือหมดกำลังใจ ตัวอย่างเช่น ผมเองเคยสังเกตว่าตัวเองมักจะใช้กลไกการ Rationalization หรือการหาเหตุผลเข้าข้างตัวเองเวลาที่ทำผิดพลาด เช่น บอกกับตัวเองว่า "ที่ทำไปแบบนั้นไม่ใช่ผิดทั้งหมด" หรือ "มันเป็นเพราะคนอื่นทำให้ฉันเป็นแบบนั้น" เพื่อบรรเทาความรู้สึกผิดและรักษาภาพลักษณ์ในใจให้ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม จากประสบการณ์จริง ผมพบว่าเมื่อกลไกเหล่านี้ถูกใช้อย่างมากเกินไป และกลายเป็นวิธีตอบสนองหลักต่อปัญหา มันจะเป็นเหมือนกับการสร้างกำแพงที่สูงเกินไปจนบล็อกโอกาสในการเห็นความจริงหรือพัฒนาตัวเองได้เต็มที่ เช่น การปฏิเสธปัญหาจนไม่ยอมแก้ไข หรือการแสดงอารมณ์ที่ตรงกันข้ามกับความรู้สึกจริงจนอาจส่งผลต่อความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง จึงอยากแนะนำว่า การตระหนักรู้ว่าตนเองใช้กลไกป้องกันจิตใจแบบใดบ่อย ๆ เป็นก้าวแรกที่ดีในการเรียนรู้และเติบโตทางอารมณ์ หากเราสามารถเผชิญหน้ากับความรู้สึกเจ็บปวดหรือความจริงที่ไม่สบายใจได้อย่างตรงไปตรงมา โดยไม่ปกป้องตัวเองจนเกินไป จะช่วยให้จิตใจเข้มแข็งและสมดุลขึ้น นอกจากนี้ ในเชิงพุทธศาสนาเองก็มีการเปรียบเทียบกลไกเหล่านี้เป็น "สังโยชน์" เครื่องพันธนาการจิตใจที่ทำให้เรายึดติดและทุกข์ ดังนั้นการฝึกสติและการรู้เท่าทันความคิด ความรู้สึก จะเป็นทางหนึ่งที่จะช่วยลดการพึ่งพากลไกป้องกันใจ และนำไปสู่ความเข้าใจตนเองและการเติบโตอย่างแท้จริง ท้ายที่สุด อยากชวนให้ผู้อ่านทุกคนลองสังเกตตัวเองว่า Defense Mechanism แบบใดที่เราใช้บ่อย ๆ และเปิดใจยอมรับความรู้สึกแท้จริงบ้าง เพื่อให้เรามีชีวิตจิตใจที่สดใสและเข้มแข็งในระยะยาว