สอนลูกให้รับผิดชอบ

หลายคนถามว่า “ความรับผิดชอบคืออะไร” หรือ “รับผิดชอบ แปลว่าอะไร” ในมุมของเรา (คนเป็นพ่อแม่) ความรับผิดชอบคือการ “ทำหน้าที่ของตัวเองให้จบ” และ “ยอมรับผลของการกระทำ” ไม่ว่าจะผลดีหรือผลที่ต้องแก้ไขต่อ เช่น ลูกเล่นของเล่นเสร็จแล้วเก็บเข้าที่ หรือถ้าทำหกก็ช่วยเช็ด ไม่ใช่เพราะโดนดุ แต่เพราะเข้าใจว่ามันเป็นส่วนหนึ่งของการใช้ชีวิต วิธีที่เราใช้สอนลูกให้มีความรับผิดชอบ (แบบไม่กดดัน) คือเริ่มจากงานเล็กๆ ที่ทำได้จริงในแต่ละวัย แล้วทำให้เป็นกิจวัตร 1) เริ่มจาก “งานเดียว” ที่ชัดเจน ช่วงแรกอย่าให้หลายอย่างพร้อมกัน เราเริ่มจาก “เก็บของเล่นก่อนนอน” งานเดียวแต่ทำทุกวัน พอเริ่มติดเป็นนิสัยค่อยเพิ่มงาน เช่น พับผ้าผืนเล็กๆ หรือช่วยจัดโต๊ะอาหาร 2) ทำให้เห็นเป็นตัวอย่างก่อน เด็กเรียนรู้จากสิ่งที่เห็นมากกว่าสิ่งที่ฟัง เราเลยพยายามพูดให้น้อยลง แต่ทำให้ดู เช่น เราเก็บของของตัวเองหลังใช้เสร็จ แล้วชวนลูกทำไปด้วยกัน (“แม่เก็บตรงนี้ ลูกเก็บอีกกล่องนะ”) ช่วงแรกอาจต้องทำคู่กันหลายวัน 3) ใช้คำพูดที่ช่วยให้เข้าใจ “ผลลัพธ์” แทนที่จะพูดว่า “ต้องเก็บ!” เราเปลี่ยนเป็นอธิบายสั้นๆ ว่า “ถ้าไม่เก็บ ของอาจหาย/พัง หรือพรุ่งนี้หาไม่เจอ” พอเขาเริ่มเชื่อมโยงเหตุผลได้ จะทำด้วยตัวเองมากขึ้น 4) ชมให้ถูกจุด ไม่ชมเวอร์ เวลาลูกทำได้ เราจะชมแบบเจาะจง เช่น “หนูเก็บบล็อกเข้ากล่องครบเลย แม่หาง่ายมาก ขอบคุณนะ” เด็กจะรู้ว่าพฤติกรรมไหนที่เราชอบ และอยากทำซ้ำ 5) ถ้าพลาด ให้แก้แบบใจเย็น วันที่ลูกไม่ทำ เราจะไม่รีบทำแทนทั้งหมด แต่ช่วย “แบ่งขั้น” เช่น “เอาแค่รถใส่กล่องก่อน 5 คัน” หรือใช้ตัวจับเวลา 3 นาทีให้เขาโฟกัส แล้วค่อยพัก วิธีนี้ดีกว่าการดุ เพราะยังได้ฝึกความรับผิดชอบอยู่ 6) วางกติกาง่ายๆ ในบ้าน เราใช้กติกาเดียวที่จำง่าย: “เล่นเสร็จ เก็บก่อนหยิบอย่างใหม่” ทำให้บ้านไม่รก และลูกเข้าใจว่าหน้าที่ต้องจบก่อนเริ่มอย่างอื่น สรุปคือ การสอนลูกให้มีความรับผิดชอบไม่ใช่การบังคับให้เป็น “เด็กดี” แต่เป็นการสร้างนิสัยติดตัวไปตลอดชีวิต เริ่มจากเรื่องเล็กๆ ในบ้าน ทำซ้ำทุกวัน และให้พ่อแม่เป็นแบบอย่าง เดี๋ยวผลลัพธ์จะค่อยๆ ชัดเองค่ะ