ทำไมไทรอยด์อาการเยอะจัง ?

เวลาเจอคำถามว่า “ไทรอยด์เกิดจากอะไร” ฉันมักอธิบายก่อนว่า “ไทรอยด์” คือโรค/ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ที่สร้างฮอร์โมนมากไป (ไทรอยด์เป็นพิษ) หรือน้อยไป (ไทรอยด์ต่ำ) ซึ่งฮอร์โมนไทรอยด์มีบทบาทกับหลายระบบมาก ตั้งแต่ระบบเผาผลาญพลังงาน หัวใจ สมอง อารมณ์ ไปจนถึงผิวพรรณและเส้นผม พอฮอร์โมนเพี้ยน ร่างกายเลยแสดงอาการได้หลายอย่างพร้อมกัน สาเหตุของไทรอยด์ (ที่พบบ่อย) แบ่งได้คร่าวๆ แบบนี้ 1) โรคภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ (Autoimmune) - ไทรอยด์เป็นพิษ: พบบ่อยคือโรคเกรฟส์ (Graves’ disease) ร่างกายสร้างแอนติบอดีไปกระตุ้นต่อมไทรอยด์ให้ผลิตฮอร์โมนเกิน ทำให้ใจสั่น เหงื่อออกมาก นอนไม่หลับ น้ำหนักลด หงุดหงิดง่าย - ไทรอยด์ต่ำ: พบบ่อยคือฮาชิโมโตะ (Hashimoto’s thyroiditis) ภูมิคุ้มกันไปทำลายต่อมไทรอยด์ทีละน้อย จนผลิตฮอร์โมนไม่พอ อาการที่เจอบ่อยคือเหนื่อยง่าย ง่วงตลอดเวลา น้ำหนักขึ้นง่าย ผิวแห้ง ผมร่วง ท้องผูก และอารมณ์ซึมเศร้า 2) ต่อมไทรอยด์อักเสบ (Thyroiditis) บางคนเริ่มจากระยะฮอร์โมน “รั่ว” ทำให้เหมือนเป็นพิษช่วงสั้นๆ แล้วค่อยๆ กลายเป็นไทรอยด์ต่ำได้ เช่น หลังคลอด (postpartum thyroiditis) หรือหลังติดเชื้อไวรัสบางชนิด อาการจะขึ้นๆลงๆ ทำให้หลายคนสับสนว่าทำไมช่วงหนึ่งใจสั่น แต่ไม่นานกลับเหนื่อยและน้ำหนักขึ้น 3) ก้อน/ปมไทรอยด์ที่ทำงานเอง (Toxic nodule / Multinodular goiter) ก้อนบางก้อนสร้างฮอร์โมนเองโดยไม่ฟังคำสั่งสมอง ทำให้ไทรอยด์เป็นพิษได้ มักพบในบางช่วงอายุหรือคนที่มีคอพอกมานาน 4) ไอโอดีนและยา/อาหารเสริมบางชนิด ไอโอดีนมากหรือน้อยเกินไปมีผลกับไทรอยด์ได้ รวมถึงยาบางชนิด (เช่น amiodarone) หรืออาหารเสริมที่มีไอโอดีนสูง/สาหร่ายเข้มข้น บางคนอาการกำเริบหลังเริ่มกินแบบไม่ทันสังเกต 5) การรักษาหรือผ่าตัดต่อมไทรอยด์มาก่อน คนที่เคยกลืนแร่ รักษาไทรอยด์เป็นพิษ หรือผ่าตัดไทรอยด์ อาจกลายเป็นไทรอยด์ต่ำภายหลังได้ เพราะเนื้อไทรอยด์เหลือทำงานน้อยลง แล้วทำไมอาการถึงเยอะ? เพราะฮอร์โมนไทรอยด์ไป “เร่ง/ชะลอ” ระบบเผาผลาญทั้งตัว ส่งผลต่อหัวใจ (เต้นเร็ว/ช้า ใจสั่น), ระดับพลังงาน (กระฉับกระเฉงผิดปกติหรืออ่อนเพลีย), สมองและอารมณ์ (วิตกกังวล/ซึมเศร้า สมาธิสั้น), ผิวผมเล็บ (ผิวบางหรือผิวแห้ง ผมร่วง), น้ำหนัก และระบบสืบพันธุ์ (รอบเดือนมาไม่สม่ำเสมอ มีบุตรยาก) ถ้าอยากเช็กให้ชัดว่า “เป็นไทรอยด์เพราะอะไร” โดยทั่วไปตรวจเลือดจะช่วยมาก เช่น TSH, Free T4/Free T3 และตรวจแอนติบอดี (เช่น TRAb, TPOAb) ร่วมกับอัลตราซาวด์ในบางราย ถ้ามีอาการชัด (ใจสั่น น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว เหนื่อยผิดปกติ ผมร่วง ประจำเดือนแปรปรวน) แนะนำไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่ตรงจุด จะได้รักษาให้เหมาะกับชนิดของไทรอยด์ค่ะ