ต่อมไทรอยด์กับต่อมพาราไทรอยด์

เวลาได้ยินคำว่า “ต่อมไทรอยด์” กับ “ต่อมพาราไทรอยด์ (Parathyroids)” หลายคนคิดว่าเป็นต่อมเดียวกัน เพราะอยู่แถวคอเหมือนกัน แต่จริง ๆ แล้วเป็น “คนละต่อม คนละหน้าที่” เลยค่ะ/ครับ ฉันเองเคยงงมากตอนอ่านผลตรวจเลือด แล้วหมอพูดถึงแคลเซียมกับพาราไทรอยด์ เลยลองสรุปแบบง่าย ๆ ไว้ให้ 1) ต่อมไทรอยด์ (Thyroid gland) อยู่ตรงไหน และทำอะไร ต่อมไทรอยด์อยู่ด้านหน้าลำคอ รูปร่างคล้ายผีเสื้อ โอบรอบหลอดลม หน้าที่หลักคือสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ T3 และ T4 (และมี calcitonin ด้วย) ซึ่งมีผลต่อ “การเผาผลาญพลังงาน” อุณหภูมิร่างกาย ชีพจร น้ำหนัก การขับถ่าย อารมณ์ และประจำเดือน ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนอะไร? - หลัก ๆ คือ T3 (Triiodothyronine) และ T4 (Thyroxine) - ร่างกายจะใช้ค่า TSH ร่วมกับ Free T4/Free T3 ในการประเมินว่าทำงานมากไปหรือน้อยไป 2) ต่อมพาราไทรอยด์ (Parathyroids) อยู่ตรงไหน และทำหน้าที่อะไร ต่อมพาราไทรอยด์เป็นต่อมเล็ก ๆ หลายเม็ด (ส่วนใหญ่ 4 เม็ด) “อยู่ด้านหลังต่อมไทรอยด์” คนละส่วนกัน หน้าที่สำคัญมากคือคุมระดับแคลเซียมและฟอสเฟตในเลือด โดยสร้างฮอร์โมน PTH (Parathyroid hormone) ต่อมพาราไทรอยด์มีหน้าที่อะไร? - เพิ่มแคลเซียมในเลือด (ดึงจากกระดูก ช่วยดูดกลับที่ไต และช่วยให้ร่างกายดูดซึมจากลำไส้ผ่านวิตามินดี) - ถ้าพาราไทรอยด์ทำงานผิดปกติ คนไข้มักมีอาการเกี่ยวกับ “ชา-ตะคริว-กล้ามเนื้อเกร็ง” (แคลเซียมต่ำ) หรือ “กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย ปวดกระดูก นิ่วในไต” (แคลเซียมสูง) 3) ค่าไทรอยด์ผิดปกติ สังเกตยังไง - ไทรอยด์เป็นพิษ: ใจสั่น เหนื่อยง่าย เหงื่อออกมาก น้ำหนักลด มือสั่น นอนไม่หลับ ถ่ายบ่อย - ไทรอยด์ต่ำ: หนาวง่าย น้ำหนักขึ้น ง่วง ซึม ผิวแห้ง ท้องผูก ชีพจรช้า ประจำเดือนผิดปกติ ถ้ามีอาการร่วมกับผลเลือดผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อดูภาพรวม ไม่ควรปรับยาเอง 4) thyroid storm คืออะไร (ภาวะฉุกเฉิน) thyroid storm คือภาวะไทรอยด์เป็นพิษขั้นรุนแรงที่เป็นอันตราย ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที มักมีไข้สูง ใจเต้นเร็วมาก สับสน กระสับกระส่าย เหนื่อยหอบ อาเจียน/ท้องเสีย หรือความดันแปรปรวน ถ้าเคยเป็นไทรอยด์เป็นพิษแล้วมีอาการหนักผิดปกติ อย่ารอดูอาการ สรุปสั้น ๆ: ไทรอยด์คุม “การเผาผลาญ” ส่วนพาราไทรอยด์คุม “แคลเซียม” อยู่ใกล้กันแต่หน้าที่ต่างกันมาก ใครกำลังสงสัยว่าอาการของตัวเองเข้ากับกลุ่มไหน ลองเช็กอาการ + คุยกับแพทย์ และตรวจเลือดให้ครบชุดจะชัดที่สุดค่ะ/ครับ