สัทธานุสารี ธัมมานุสารี
✨จากตรุณ..สู่พลววิปัสสนา✨💫
✨🪷🪷🪷✨ ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น.
✨🪷✨ ขอกราบเท้าบูชาคุณ ท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ผู้มีอุปการคุณมาก.
https://www.dhammahome.com📌
มูลนิธิศึกษาและเผยแพร่พระพุทธศาสนา.
✨🪷✨ วิปัสสนาญาณที่ ๑ นามรูปปริจเฉทญาณ
ประจักษ์แจ้งต่อลักษณะการเกิดขึ้นของนาม
ธรรมและรูปธรรม ที่แยกขาดจากกันทีละอา
รมณ์ กับทางมโนทวาร *ขณะที่เป็นวิปัสสนาญาณ อิริยาบถ..ทางมโนทวาร หรืออาการที่มืดสนิท..ของมโนทวาร จะปิดบังท่วมทับ อิริ
ยาบถ..ทางปัญจทวาร ทางปัญจทวารสั้นนิดเดียว ปรากฏแค่นิดเดียว! ส่วนทางมโนทวารปรากฏเต็ม ปรากฏชัดให้รู้ว่า เป็นแค่รูปชนิดหนึ่งเท่านั้น *เหมือนกันทั้งหมด และรูปธรรมนั้น แยกขาดจากนามธรรม *เป็นนามรูปปริจเฉทญาณ สิ้นความความสงสัยลักษณะของมโนทวาร (อาการที่มืดสนิท) สิ้นความสงสัยลักษณะของนามธรรมและรูปธรรม! นามรูปปริจเฉทญาณ เป็นชื่อเรียก สภาพธรรมทางมโนทวารเท่านั้น ไม่นับรวมรูปจริง ที่ปรากฏนิดเดียว กับทางปัญจทวาร สำหรับรูปธรรมที่แยกขาดจากนามธรรมทางมโนทวาร เป็นรูปชนิดหนึ่ง มีลักษณะเฉพาะ มิใช่..รูปสี รูปเสียง หรือรูปหยาบ ทั้ง๗ เป็นรูปที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เพราะเหตุว่า รูปชนิดนั้น..เป็นรูปเทียม! เป็นรูปที่เ กิดขึ้น..จากจิตคิด แล้วรู้ชัดว่า รูปธรรมชนิดนั้น สืบต่อมาจากทวารไหน
✨🪷✨ วิปัสสนาญาณ ที่ ๒ ปัจจยปริคคหญาณ ประจักษ์แจ้งการเกิดขึ้น..ของนามธรรมและรูปธรรม โดยความเป็นปัจจัย! เช่น ประจักษ์แจ้ง การเกิดขึ้นของเสียงกับนามได้ยิน หรือ การเกิดขึ้น..ของรูปหยาบ ทั้ง ๗ กับทวิปัญจวิญญาณจิต คู่หนึ่งคู่ใด รวมถึงประจักษ์แจ้ง การเกิดขึ้น..ของสุขเวทนา หรือ ทุกขเวทนา ตลอดถึงนามนึกคิด! ในช่วงแรกนั้น เป็นการประจักษ์แจ้ง..เฉพาะการเกิดขึ้น.! โดยความเป็นอนัตตาเท่านั้น จากนั้นไป...ประจักษ์แจ้ง ลักษณะเสมอกันของนามธรรมและรูปธรรม โดยความเป็นทุกข์ เพราะเหตุว่า การเกิดขึ้นปรากฏ การดับไปปรากฏ โดยที่อารมณ์ของจิตทุกประเภท เหมือนกันทั้งหมด! ไม่มีความต่างกัน เมื่อสภาพธรรม..ทุกประเภท ปรากฏเสมอกัน! หมายความว่า จิตมีอารมณ์เหมือนกัน จิตจึงเสมอกันที่อารมณ์ สี เสียง กลิ่น รส สุขเวทนา ทุกขเวทนา จะปรากฏเป็นรูปชนิดหนึ่งมีลักษณะเฉพาะ โดยปราศจากการตรึกแทรกคั่น เกิดดับสืบต่อเสมอกัน ไม่ขาดสาย จึงข้ามพ้นความสงสัย ในกาลทั้ง ๓ ก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม.! ก้าวลงสู่สัปปุริสภูมิ.! ล่วงภูมิปุถุชน เป็นจูฬโสดาบันบุคคล ผู้มีคติแน่นอน
✨🪷✨ วิปัสสนาญาณ ที่ ๓ สมมสนญาณ ปัญญาประจักษ์แจ้ง การเกิดขึ้น การตั้งอยู่ และการดับไปของนามธรรมและรูปธรรม สืบต่อตามลักษณะย่อยของจิต ทั้ง ๓ อนุขณะ เป็นการประจักษ์แจ้ง การประชุมรวมกันของอายตน ธาตุ ขันธ์.. โดยความเป็นกลาป.! เฉพาะทางมโนทวารเท่านั้น เพราะเหตุว่า ปัญจทวารวิถีจิต ตัวจริง ซึ่งมีรูปกลาปฟ้าแลบ เป็นอารมณ์ปัจจุบันสันตติ ยังไม่ถึงการปรากฏ! กับตรุณวิปัสสนา! ทั้งที่ปัญจทวารวิถีจิต สัมปยุตด้วยญาณ แล้วก็ตาม จึงกล่าวว่าปัญจทวารวิถีจิต ตัวจริงมี แต่ไม่ปรากฏกับสัมมสนญาณ ก่อนนั้น สภาพธรรมทุกประเภท! เสมอกัน..โดยตีรณปริญญา ทันทีที่คลาย ความฝักใฝ่ ต่อรูปหนึ่งนามใด จึงน้อมไป เพื่อประจักษ์ การเกิดดับสืบต่อ เป็นสมมสนญาณ ซึ่งเป็นประจักษ์ การเกิดดับสืบต่ออย่างรวดเร็ว กับมโนทวารวิถีจิต วาระแรก วาระเดียว เมื่อภวังค์คั่นแล้ว มโนทวารวิถีจิต วาระถัดไป จึงเกิดขึ้น...ตรึก ถึง...นามธรรมและรูปธรรม ที่กำลังประจักษ์ วิปัสสนาญาณที่ ๑,๒,๓ ยังเป็นตรุณวิปัสสนา เมื่อเทียบกับพลววิปัสสนา มีการตรึก..แทรกคั่น จึงมีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า จินตาญาณ
✨🪷✨ วิปัสสนาญาณที่ ๔ อุทยัพพยญาณ ญาณ ประจักษ์แจ้ง การเกิดขึ้น การตั้งอยู่ และการดับไป สืบต่อครบถ้วน ตามลักษณะย่อยของจิต ทั้ง ๓ อนุขณะ อย่างเด่นชัด! เป็นปัจจุบันสันตติ จะเห็นถึงการปรากฏ..ของปัญจทวารวิถีจิตตัวจริง และการขาดตอน ระหว่างปัญจทวารวิถีจิต ตัวจริง! กับมโนทวารวิถีจิต วาระแรก ที่รับอารมณ์นั้นต่อ หรือแปลอารมณ์นั้นต่อ เป็นการประจักษ์แจ้ง! การประชุมรวมกันของอายตนะ ธาตุ ขันธ์ โดยความเป็นกลาป เสมือนฟ้าแลบ! ปัญจทวารวิถีจิตตัวจริง มีรูปกลาปฟ้าแลบ เป็นอารมณ์ปัจจุบันสันตติ เมื่อปัญจทวารวิถีจิต ดับแล้ว ภวังค์คั่นแล้ว *มโนทวารวิถีจิต ทางปัญจทวาร ก็เกิดขึ้นรับ หรือ แปลอารมณ์นั้นต่อ แปลรูปกลาปฟ้าแลบ มาเป็นรูปหยาบทั้ง ๗ หรือรูปสี รูปเสียง เป็นต้น อุทยัพพยญาณ เป็นพลววิปัสสนา เมื่อเทียบตรุณวิปัสสนา ปราศจาก..การตรึกแทรกคั่น จากพระไตรปิฏก.. "ไม่มี แล้วมี" หมายความว่า ตรงปัญจทวารวิถีจิต(๑๗) ไม่มีเสียง แล้วมีเสียง ตรงมโนทวารวิถีจิต(๑๐) ขณะที่ไม่มีเสียง ขณะนั้น..อายตนะ ธาตุ ขันธ์ฯ ประชุมรวมกันเป็นกลาป ขณะเป็นกลาป..ฟ้าแลบ!!
✨🪷✨ มุ่งอรรถ มุ่งประโยชน์ มุ่งธรรม.
จากประสบการณ์ตรงในการศึกษาวิปัสสนาและการปฏิบัติสมาธิ ผมพบว่า การเข้าใจถึงวิปัสสนาญาณเป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้เราสามารถเห็นลักษณะความเป็นจริงของนามธรรมและรูปธรรม ที่มีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปอยู่เสมอ วิปัสสนาญาณ 1 หรือ นามรูปปริจเฉทญาณ ช่วยให้เราเห็นการแยกขาดของนามและรูป โดยเฉพาะภาพที่เกิดขึ้นในจิต ซึ่งเป็นรูปเทียม ไม่ใช่รูปหยาบที่เรามองเห็นด้วยตา ธรรมชาติของมโนทวารนี้ มีความเปล่งชัดและเข้าใจง่ายสำหรับผู้เริ่มต้นปฏิบัติ ต่อเมื่อเข้าสู่วิปัสสนาญาณที่ 2 หรือปัจจยปริคคหญาณ เราจะเริ่มสามารถประจักษ์แจ้งถึงความสัมพันธ์ของเหตุปัจจัย เช่น การเกิดขึ้นของเสียงพร้อมกับการมีนามได้ยิน ความรู้สึกสุขทุกข์ และนามนึกคิด ซึ่งขั้นนี้เปิดโอกาสให้เราเห็นความเปลี่ยนแปลงและความเป็นอนัตตาของสรรพสิ่ง สำหรับวิปัสสนาญาณที่ 3 คือสมมสนญาณ จะเป็นขั้นที่พาเราไปประจักษ์แจ้งถึงการเกิด ตั้งอยู่ และดับไปของนามธรรมและรูปธรรมอย่างต่อเนื่องและรวดเร็ว การฝึกฝนในขั้นนี้ทำให้จิตมีความมั่นคงในปัญญา เข้าใจความไม่เที่ยงและทุกข์โดยตรง วิปัสสนาญาณที่ 4 หรืออุทยัพพยญาณ เป็นขั้นที่ลึกซึ้งที่สุด จะเห็นการเชื่อมโยงระหว่างปัญจทวารวิถีจิตตัวจริงกับมโนทวารวิถีจิต ที่แปลอารมณ์จากรูปเทียมสู่รูปหยาบ ซึ่งเป็นการเห็นสภาพธรรมแบบฟ้าแลบหรือกลาป นี่คือประสบการณ์ที่บรรดาผู้มีปัญญาสูงทางวิปัสสนาจะพบเจอ การเข้าใจและฝึกปฏิบัติวิปัสสนาญาณทั้ง 4 ขั้นนี้อย่างจริงจัง ไม่เพียงแต่ช่วยให้เข้าใจธรรมชาติของจิตและสรรพสิ่งอย่างลึกซึ้ง แต่ยังนำไปสู่การลดละความยึดมั่นถือมั่น อันเป็นต้นเหตุของทุกข์อย่างแท้จริง ดังนั้น การเรียนรู้จากพระธรรมที่ถ่ายทอดโดยท่านอาจารย์สุจินต์ บริหารวนเขตต์ ผ่านมูลนิธิศึกษาและเผยแพร่พระพุทธศาสนา www.dhammahome.com เป็นแหล่งที่ดีมากสำหรับผู้ที่ต้องการพัฒนาปัญญาและภาวนาในแนวทางแห่งพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง
