หลายคนที่ทักมาถามเรื่องพระสมเด็จ โดยเฉพาะสายสะสมในภาคอีสาน มักจะอยากได้ “เช็กลิสต์สั้นๆ” ไว้ดูพระสมเด็จบางขุนพรหมพิมพ์ใหญ่ให้พอจับทางได้ก่อน ผมเลยสรุปจากที่ชอบส่องพระกับแว่นขยาย +ไฟขาวแบบง่ายๆ เผื่อเป็นแนวทางครับ (ไม่ใช่การฟันธงแท้-เก๊) 1) ดู “พิมพ์” ก่อนเสมอ พิมพ์ใหญ่จะให้ภาพรวมองค์พระที่ดูเต็มตา ฐานชั้นและซุ้มเรือนแก้วต้องดูสมส่วน เวลาดูด้านหน้าให้สังเกตเส้นพิมพ์ที่คมแบบมีชีวิต ไม่แข็งทื่อเป็นเส้นเดียวตลอดทั้งองค์ จุดเล็กๆ เช่น ขอบซุ้ม มุมฐาน และสัดส่วนองค์พระพุทธรูปประทับนั่ง ควรมีความต่อเนื่องเป็นธรรมชาติ 2) ส่อง “เนื้อพระ” และคราบความเก่า พระที่สภาพเดิมๆ มักเห็นพื้นผิวเก่าตามธรรมชาติ ไม่ใช่คราบที่โปะหรือทำให้ดูเก่าเกินจริง ลองส่องพื้นผิวบริเวณกึ่งกลางหน้าองค์และพื้นหลัง จะเห็นมิติของเนื้อพระและร่องรอยความเก่าที่กระจายไม่เท่ากัน บางจุดอาจมีคราบเก่า/ฝ้า/รอยปริเล็กๆ ตามวัย ซึ่งควรดูสมเหตุสมผลกับการเก็บรักษา 3) อย่าลืม “ด้านหลัง” และ “ด้านข้าง” หลายคนดูแต่หน้าแล้วจบ แต่ผมชอบดูด้านหลังเพื่อเช็คพื้นผิวและความเก่าต่อเนื่องกับด้านหน้า ส่วนด้านข้างให้ดูความหนา ขอบพระ และรอยขอบที่เกิดจากการกดพิมพ์/ถอดพิมพ์ ถ้าขอบเรียบกริ๊บเกินไปหรือเหมือนถูกขัดแต่ง อาจต้องระวังเพิ่ม 4) ดู “มุมเฉียง” ช่วยเห็นทรงจริง การถือดูมุมเฉียง (เห็นทั้งหน้าและข้าง) จะช่วยให้เห็นมิติพิมพ์ ความนูน-ตื้นขององค์ และสภาพผิวรวมๆ ว่ากลืนกันหรือไม่ จุดนี้ผมใช้ไฟส่องเฉียงๆ จะเห็นรายละเอียดชัดมาก 5) กรณีคนค้นหา “พระสมเด็จหลวงปู่นาค” ถ้าเจอชื่อหลวงปู่นาคในตลาดหรือในกลุ่มภาคอีสาน แนะนำให้เช็คข้อมูลให้ชัดว่าเป็น “สายวัด/สายที่มา” ไหน รุ่นไหน ปีไหน และเอกสารประกอบมีอะไรบ้าง เพราะคำค้นนี้มักมีหลายแบบที่คนเรียกรวมๆ กัน ควรถามแหล่งที่มา ประวัติการได้มา และเทียบภาพพิมพ์กับแหล่งอ้างอิงที่เชื่อถือได้ สุดท้าย ถ้าจะเช่าหรือรับเข้ากล่อง ผมแนะนำถ่ายภาพให้ครบ 6 มุมแบบที่ผมทำ: ด้านหน้า ด้านหลัง ด้านข้างซ้าย-ขวา มุมเฉียง และภาพโชว์ความหนาด้านบน/ล่าง จะช่วยให้เทียบรายละเอียดพิมพ์และเนื้อพระได้แม่นขึ้นมากครับ