พระเปิม หริภุญไชย
พระกรุพันปีที่มีพุทธศิลป์สวยงามอลังการ
พระเปิม เป็นหนึ่งในพระเครื่องเนื้อดินเผาที่มีความเก่าแก่และมีชื่อเสียงในมากสกุลพระลำพูน มีอายุการสร้างยาวนานกว่า 1,000 ปี สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในยุค อาณาจักรหริภุญไชย ราวพุทธศตวรรษที่ 16-17 โดยมีหลักฐานความเกี่ยวโยงกับการสถาปนาเมืองหริภุญไชย ของพระนางจามเทวี และนับเป็นพระพุทธปฏิมาที่ได้รับความนิยมสูงมาก
ที่มาของชื่อ "พระเปิม"
คำว่า "เปิม" มาจากภาษาท้องถิ่นของภาคเหนือ แปลว่า "แบน" หรือ "แป้น" ซึ่งเรียกตามพุทธลักษณะขององค์พระที่มีพิมพ์ทรงแบนกว้าง ตรงกลางนูนหนาแต่ขอบด้านข้างลาดเอียงลงไป ภาพรวมแลดูไม่กลมและไม่แบนจนเกินไป ทำให้คนโบราณเรียกขานสืบต่อกันมาว่า "พระเปิม"
พุทธศิลป์ของพระเปิม
เป็นลักษณะที่มีศิลปะร่วมสมัยที่ผสมผสานกันอย่างกลมกลืน โดยมีรายละเอียดที่น่าสนใจคือ
พระเปิมได้รับอิทธิพลศิลปะ พุทธศิลป์แบบอินเดีย สกุลช่างคุปตะ และปาละ ผสมผสานศิลปะทวารวดีและพุกาม
เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ประทับนั่งขัดสมาธิเพชรบนฐานบัวแก้ว 3 ชั้น องค์พระมีความล่ำสัน อวบอิ่ม ครองจีวรแบบห่มคลุม พระเศียรโล้นไม่มีพระเกตุมาลา
ผนังซุ้มโพธิ์ ฉากหลังเป็นผนังใบโพธิ์ ก้านโพธิ์พริ้วไหวสวยงาม มีกิ่งโพธิ์แตกแขนงอย่างสลับซับซ้อนและวิจิตรบรรจงเป็นอย่างยิ่ง
พระเปิม มีขนาดใหญ่และหนากว่าพระคง โดยมีความกว้างประมาณ 2.5-3 เซนติเมตร และสูงประมาณ 4 เซนติเมตร
พระเปิมถูกค้นพบในวัดโบราณหลายแห่งในพื้นที่จังหวัดลำพูน แต่กรุที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันและพบพระเปิมเป็นจำนวนมากที่สุด คือ
หนึ่ง กรุวัดดอนแก้ว เป็นวัดร้าง ปัจจุบันคือโรงเรียนเวียงยอง ซึ่งพระเปิมที่พบในกรุนี้มีลักษณะพุทธศิลป์สวยงามและมีจำนวนมาก
วัดดอนแก้ว ปรากฏในตำนานว่าเป็นวัดที่พระนางจามเทวี ทรงสถาปนาขึ้น เรียกว่า วัดอรัญญิกรัมการาม ซึ่งพบโบราณวัตถุที่สำคัญ เช่น ศิลาจารึกอักษรมอญโบราณ และพระพุทธรูปหินทรายศิลปะหริภุญไชย
สอง กรุปทุมวดีเจดีย์ หรือเจดีย์ทอง วัดพระธาตุหริภุญไชย มีการเปิดกรุอย่างเป็นทางการครั้งแรกราวปี พุทธศักราช 2474 โดยครูบาธรรมวิชัย และขุดค้นอีกครั้งในปี พุทธศักราช 2484 โดยเจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เจ้าหลวงลำพูน ในสมัยนั้น พระบางส่วนนำออกแจกจ่ายให้ทหารไทยในสงครามโลกครั้งที่ 2
นอกจากนี้ยังพบพระเปิมจากกรุวัดมหาวันและกรุอื่นๆเช่น กรุวัดจามเทวี กรุวัดพระคงฤาษี กรุวัดประตูลี้ กรุครูขาว และกรุพระเจ้าหัวหมด แต่จำนวนพระที่พบมีน้อยกว่าสองกรุแรก
พระเปิม จัดเป็นพระเครื่องสกุลลำพูน ที่มีพุทธศิลป์ที่สวยงามโดดเด่นเป็นเลิศ เป็นพระกรุที่มีอายุนับพันกว่าปี จึงควรค่าแก่การศึกษาและอนุรักษ์ให้ถูกทิศทางที่ควรจะเป็น เพื่อการส่งต่อมรดกพุทธศิลป์จากรุ่นสู่รุ่นสืบไป
จากประสบการณ์ส่วนตัวของผู้ที่สนใจสะสมพระเครื่อง พระเปิมถือเป็นหนึ่งในพระเครื่องที่มีคุณค่าและความสำคัญสูงมาก เพราะไม่เพียงแต่เป็นเครื่องรางที่สะท้อนความเชื่อและพุทธศิลป์โบราณเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ล้ำค่าของอาณาจักรหริภุญไชยในอดีต พระเปิมที่มีลักษณะเฉพาะคือความแบนกว้างกลางนูนทำให้รูปลักษณ์โดดเด่นแตกต่างจากพระเครื่องอื่นๆ การค้นพบในกรุวัดดอนแก้วและกรุปทุมวดีเจดีย์ช่วยให้เราเห็นภาพทางวัฒนธรรมและศิลปะในยุคสมัยนั้นได้ชัดเจนยิ่งขึ้น รวมถึงสร้างแรงบันดาลใจให้ผู้ศึกษาพระเครื่องรุ่นใหม่เข้าใจถึงความสำคัญของการดูแลรักษามรดกทางพุทธศิลป์นี้ ในด้านพุทธศิลป์ พระเปิมได้รับอิทธิพลศิลปะอินเดียแบบคุปตะและปาละ ผสมผสานกับศิลปะทวารวดีและพุกาม ซึ่งถือว่าเป็นการรวบรวมองค์ประกอบที่ทำให้พระเครื่องนี้ไม่เพียงมีความงดงาม แต่ยังแสดงถึงการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมอย่างลึกซึ้งในภูมิภาคนี้ ผู้ที่มีโอกาสได้สัมผัสพระเปิมจริงจะรู้สึกถึงความพิถีพิถันในการสร้างและรูปแบบองค์พระที่อ่อนช้อย เช่นฐานบัวแก้ว 3 ชั้น และซุ้มโพธิ์ที่วิจิตรบรรจง เหล่านี้ล้วนอธิบายได้ว่าทำไมพระเปิมถึงได้รับความนิยมและเคารพนับถืออย่างกว้างขวางในพื้นที่ลำพูนและภาคเหนือ สุดท้าย การรักษาและอนุรักษ์พระเปิมอย่างถูกวิธีเป็นเรื่องที่สำคัญมากสำหรับนักสะสมและผู้สนใจประวัติศาสตร์ เนื่องจากพระเครื่องเหล่านี้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สวยงามและทรงคุณค่า ที่ควรถูกถ่ายทอดและศึกษาอย่างต่อเนื่องเพื่อไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา
