“ยุคมโน” หรือ “ยุคหิน” เอาให้แน่?

ประสบการณ์ตรงกับสถานการณ์ที่ถูกเรียกว่า 'ยุคหิน' ในวิศวกรรมสิ่งแวดล้อมนั้น ทำให้ผมเห็นภาพชัดว่าการสูญเสียไฟฟ้าและน้ำประปาเป็นเหมือนการย้อนกลับไปสู่ยุคอดีตที่เราไม่มีเทคโนโลยีช่วยอำนวยความสะดวกเลย ความลำบากนั้นไม่ได้เกิดขึ้นในแค่ด้านกายภาพ แต่ทำให้สังคมถดถอยอย่างรวดเร็ว หลายครั้งที่ได้ติดตามข่าวสารเกี่ยวกับวิกฤตพลังงานและการเมืองโลก ผมสังเกตเห็นว่าข่าวมักจะใช้ถ้อยคำที่เน้นสร้างความวิตกกังวลและความกลัวซ้ำๆ จนคนทั่วไปเริ่มรู้สึกชินชา ไม่รู้จะเชื่อหรือไม่เชื่อดี นี่คือผลของปรากฏการณ์ 'habituation' ตามทฤษฎีทางจิตวิทยา เมื่อข้อมูลซ้ำๆ ไม่สร้างผลกระทบทางอารมณ์อีกต่อไป สมองจะปรับตัวให้เฉยชา สิ่งนี้เป็นดาบสองคมที่อาจนำไปสู่การละเลยความเป็นจริงอย่างอันตราย ในแง่วิศวกรรมสิ่งแวดล้อม การใช้คำว่า 'ยุคหิน' กับสถานการณ์ที่ไฟฟ้าและน้ำประปาถูกตัด ไม่ใช่แค่เป็นการเปรียบเปรยเท่านั้น แต่มันสะท้อนถึงความเปราะบางของระบบโครงสร้างพื้นฐานในสังคมเมือง หากขาดแคลนพลังงานหรือการจัดการที่ดีต่อสิ่งแวดล้อม ก็จะทำให้เมืองใหญ่ทั้งหลายต้องถอยหลังอย่างน้อยหลายสิบปี พูดถึงด้านจิตวิทยาและการรับรู้ข่าวสาร สิ่งที่ผมได้เรียนรู้คือ คนเราไม่ควรหยุดตั้งคำถามกับสิ่งที่ได้รับฟัง ไม่ว่าจะเป็นการประกาศชัยชนะหรือข่าวสารที่ดูเหมือนจะเป็นการเล่าเรื่องในรูปแบบที่ทำให้เกิดความสับสนปนเปกันระหว่างความจริงและการจัดฉาก เราควรแยกแยะข้อมูลที่มาจริง ๆ และข่าวที่มุ่งหวังผลทางการเมืองหรือเป้าหมายอื่น ๆ สุดท้ายนี้ ผมคิดว่าความต้องการของคนในสังคมไม่ได้อยู่ที่การใช้ศัพท์เทคนิคหรือคำพูดสวยหรู แต่คือการเห็น 'จุดจบจริงๆ' ของปัญหาและการแก้ไขที่ยั่งยืน ไม่ใช่แค่การเล่าซ้ำเรื่องเดิมจนกลายเป็นเหล้าเก่าในขวดใหม่ที่รสชาติเดิม ๆ ที่ทำให้เรารู้สึกเหนื่อยใจกับสถานการณ์ที่ไม่มีทางออกจริงๆ ในฐานะคนที่ติดตามข่าวสารและสนใจทั้งด้านวิศวกรรมสิ่งแวดล้อมและจิตวิทยาสังคม ผมแนะนำให้ทุกคนลองสังเกตความเปลี่ยนแปลงของข่าวและผลกระทบต่ออารมณ์ของตัวเอง เพื่อสร้างความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นและใช้ข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณในชีวิตประจำวันมากขึ้น