จีนก็มีขุนนางนะ

หลายคน (รวมถึงเรา) เวลาอ่านนิยายจีนย้อนยุคจะสะดุดกับคำว่า “อู่อันโหว” หรือชื่อยศที่ลงท้ายด้วย กง/โหว/ป๋อ แล้วงงว่าเขาใหญ่แค่ไหนกันแน่ จริงๆ โครงหลักของ “บรรดาศักดิ์ขุนนางจีนโบราณ” ที่ฮ่องเต้พระราชทานให้ มักอิง 5 ขั้นหลัก (ไม่จำเป็นต้องเป็นเชื้อพระวงศ์) คือ กง > โหว > ป๋อ > จื่อ > หนาน ซึ่งในภาพรวมสามารถเทียบกับยุโรปคร่าวๆ ได้ว่า กง≈ดยุก, โหว≈มาร์ควิส, ป๋อ≈เอิร์ล/เคานต์, จื่อ≈ไวเคานต์, หนาน≈บารอน แล้ว “อู่อันโหว” ตำแหน่งอะไร? โดยรูปแบบคำจีนจะเป็น “ชื่อพื้นที่/ศักดินา + ยศ” เช่น “อู่อัน (ชื่อแคว้น/เมืองที่เป็นศักดินา) + โหว” แปลตรงตัวได้ว่า “โหวแห่งอู่อัน” หรือ “มาร์ควิสแห่งอู่อัน” ดังนั้นแก่นของตำแหน่งคือคำว่า “โหว” ส่วนคำหน้าเป็นชื่อดินแดนที่ใช้เรียกให้เฉพาะเจาะจง (คล้ายๆ Duke of X, Marquis of Y ในยุโรป) ซึ่งในนิยายมักสื่อว่าตัวละครได้รับพระราชทานศักดินาและบรรดาศักดิ์จากราชสำนัก มีอำนาจ/เกียรติยศสูงกว่า “ป๋อ จื่อ หนาน” อีกจุดที่คนมักสับสนคือ “บรรดาศักดิ์ขุนนาง” vs “ลำดับเชื้อพระวงศ์” ขุนนางคือยศที่มอบให้จากผลงานหรือการรับใช้ (เช่น แม่ทัพ ข้าราชการ) ส่วนคำอย่าง “อ๋อง” หรือ “ไท่โฮ่ว” มักอยู่ในสายราชวงศ์/วังหลวงมากกว่า ไม่ได้อยู่ในชุด 5 ขั้น กง-โหว-ป๋อ-จื่อ-หนาน แบบเดียวกัน ถ้าเจอคำเฉพาะอย่าง “อี้จงกง” หรือ “จงหย่งป๋อ” ให้อ่านแบบเดียวกันคือ “ชื่อเรียกเชิดชู/ชื่อศักดินา + ยศ” โดยดูคำท้ายเป็นหลัก: ถ้าลงท้าย “กง” ก็อยู่ระดับกง (สูงมาก), ถ้าลงท้าย “ป๋อ” ก็ระดับป๋อ เป็นต้น วิธีนี้ช่วยไล่ลำดับขุนนางจีนโบราณได้ไวมากเวลาตามพล็อตนิยาย ส่วนคำถามยอดฮิต “ขุนนางจีนมีกี่ขั้น” ถ้าพูดเฉพาะบรรดาศักดิ์แบบนี้ก็คือ 5 ขั้นหลัก แต่ในบางยุค/ราชวงศ์ (เช่น ราชวงศ์ถัง) รายละเอียดตำแหน่งราชการและยศทหารจีนโบราณจะซับซ้อนกว่านั้นมาก—มีทั้งตำแหน่งในราชสำนัก หน่วยงาน และยศเชิงเกียรติ แต่ถ้าเป้าหมายคืออ่านนิยายให้ไม่หลง แค่จำ 5 ขั้นนี้ + แยกให้ออกว่าอะไรคือเชื้อพระวงศ์ ก็เอาอยู่แล้วค่ะ