ถ้าเจอคำค้น “ข้อสอบสอวนเคมี” แล้วอยากได้ข้อที่ทำแล้วคุ้มคะแนนจริง ๆ ฉันชอบเก็บโจทย์แนว “ตารางธาตุ + พลังงานไอออไนเซชัน” เพราะออกบ่อยและวัดความเข้าใจพื้นฐานแบบลึก ๆ โดยเฉพาะโจทย์ที่ให้ข้อมูลว่า “ธาตุ A มีพลังงานไอออไนเซชันลำดับที่ …” แล้วถามให้หาหมู่/คาบ หรือให้เงื่อนไขว่าเกิดสารประกอบไอออนิกและมีอัตราส่วนโมล A:Z = 1:2 1) แกะโจทย์ A:Z = 1:2 ให้เป็น “ประจุ” ก่อน เวลาสารประกอบเป็นไอออนิก ให้แปลอัตราส่วนโมลเป็นอัตราส่วนจำนวนไอออนในสูตรอย่างง่าย เช่น A:Z = 1:2 หมายถึงสูตรประมาณ AZ2 (หรือ A(Z)2) ดังนั้น “ประจุของ A” ต้องมีขนาดเป็น 2 เท่าของ “ประจุของ Z” เพื่อให้รวมเป็นศูนย์ เช่น A2+ กับ Z− หรือ A4+ กับ Z2− เป็นต้น แต่ข้อสอบสอวน.ส่วนใหญ่จะพาไปที่ชุดประจุที่พบบ่อย: - หมู่ 1 → +1 - หมู่ 2 → +2 - หมู่ 16 → −2 - หมู่ 17 → −1 ดังนั้น AZ2 ที่พบบ่อยสุดคือ A2+ กับ Z− (เช่น หมู่ 2 จับหมู่ 17) 2) ใช้พลังงานไอออไนเซชัน (Ionization Energy) แบบ “จุดกระโดด” เทคนิคที่ฉันใช้ประจำคือดูว่าพลังงานไอออไนเซชันลำดับที่ 1, 2, 3,… “พุ่งสูงผิดปกติ” ที่ลำดับไหน ถ้าพุ่งหลังเอาอิเล็กตรอนออกไป k ตัว แปลว่าอะตอมมีเวเลนซ์อิเล็กตรอน k ตัว (เอาออกง่าย ๆ ได้ k ครั้ง พอจะเอาออกครั้งที่ k+1 ต้องเข้าแกนในเลยพุ่ง) - กระโดดหลังครั้งที่ 1 → หมู่ 1 - กระโดดหลังครั้งที่ 2 → หมู่ 2 - กระโดดหลังครั้งที่ 6 → หมู่ 16 (มีเวเลนซ์ 6) - กระโดดหลังครั้งที่ 7 → หมู่ 17 พอได้หมู่ของ A แล้ว ค่อยจับคู่กับเงื่อนไข AZ2 เพื่อเดาหมู่ของ Z ให้สอดคล้องกัน 3) โยง “คาบ” ด้วยขนาดอะตอม/แนวโน้มในตารางธาตุ ข้อสอบชอบถามต่อว่า A และ Z อยู่ “คาบที่เท่าไร” หรือให้คำใบ้ว่าธาตุอยู่คาบเดียวกัน วิธีที่ช่วยได้คือจำแนวโน้ม: - ในคาบเดียวกัน ซ้ายไปขวา: รัศมีลดลง, พลังงานไอออไนเซชันโดยรวมสูงขึ้น, อโลหะมากขึ้น - ลงหมู่: รัศมีเพิ่มขึ้น, พลังงานไอออไนเซชันลดลง ถ้าโจทย์บอกว่า A กับ Z อยู่คาบเดียวกัน และ A เป็นโลหะที่ให้ประจุ +2 (หมู่ 2) ส่วน Z เป็นอโลหะ −1 (หมู่ 17) จะนึกถึงคู่ในคาบเดียวกันได้ เช่น Mg–Cl (คาบ 3) หรือ Ca–Br (คาบ 4) เป็นต้น แล้วค่อยเลือกให้ตรงกับข้อมูล IE ที่ให้มา 4) ทริคเก็บคะแนนตอนทำข้อสอบสอวนเคมี - อ่านคำว่า “ไอออนิก” แล้วให้คิดเรื่อง “ประจุ/หมู่” ทันที - เห็น IE หลายลำดับ ให้มอง “จุดกระโดด” ไม่ต้องสนตัวเลขเยอะ - ถ้าเป็นตัวเลือกหมู่ (เช่น 16 และ 2, 17 และ 16, 2 และ 17) ให้ลองแมตช์กับสูตร AZ2 ก่อน จะตัดช้อยส์ได้เร็ว ถ้าคุณกำลังเก็บคลัง “ข้อสอบสอวนเคมี” แนะนำจดสรุปสั้น ๆ แบบนี้ไว้ข้างข้อที่ทำผิด แล้วกลับมาทบทวนก่อนสอบ รอบหน้าจะเห็นแพตเทิร์นเดิม ๆ และเก็บคะแนนได้ง่ายขึ้นมาก