ถ้าพูดถึงบท “ปริมาณสารสัมพันธ์” ใน A-Level เคมี บอกเลยว่าเป็นบทที่ทำคะแนนได้เยอะมาก เพราะรูปแบบโจทย์ค่อนข้างซ้ำ และวัดความชัวร์เรื่อง “หน่วย + โมล + สัดส่วนสมการ” แบบตรงๆ วันนี้ขอเสริมแนวโจทย์พร้อมเฉลยสไตล์ที่ใช้ทำจริง (ทำให้ไวและกันพลาด) เผื่อใครกำลังหา “โจทย์ ปริมาณสารสัมพันธ์ พร้อมเฉลย a-level” ไปทบทวนค่ะ 1) พื้นฐานที่ต้องล็อกให้แน่นก่อนทำโจทย์ - n (mol) = m/M (มวล/มวลโมลาร์) - PV = nRT (แก๊ส) เลือกหน่วยให้เข้ากัน: P(atm), V(L), R=0.082, T(K) - สารละลาย: M = n/V(L) และ n = M×V - %โดยมวล: %w/w = (มวลตัวถูกละลาย/มวลสารละลาย)×100 ทริคของเรา: ก่อนแทนตัวเลข ให้เขียน “หน่วย” กำกับทุกบรรทัด จะเห็นว่าต้องแปลงอะไรบ้าง 2) โจทย์ตัวอย่างที่ 1 (แปลงมวลเป็นโมล + ใช้อัตราส่วนสมการ) โจทย์: เผาไหม้ Mg 4.8 g ทำปฏิกิริยากับ O2 ได้ MgO กี่กรัม? (สมการ: 2Mg + O2 → 2MgO) วิธีทำ: - หาโมล Mg: n = 4.8/24 = 0.20 mol - จากสมการ 2Mg ให้ 2MgO ดังนั้น mol Mg : mol MgO = 1:1 - n(MgO)=0.20 mol - มวล MgO = n×M = 0.20×40 = 8.0 g คำตอบ: 8.0 g จุดพลาดบ่อย: ลืมมวลโมลาร์ MgO (40) หรือเผลอใช้สัดส่วน 2:1 แบบผิดฝั่ง 3) โจทย์ตัวอย่างที่ 2 (สารจำกัดปริมาณ/limiting reagent) โจทย์: ผสม Al 5.4 g กับ Cl2 7.1 g ตามสมการ 2Al + 3Cl2 → 2AlCl3 จะได้ AlCl3 กี่โมล? วิธีทำ: - n(Al)=5.4/27=0.20 mol - n(Cl2)=7.1/71=0.10 mol - เปรียบเทียบตามสัมประสิทธิ์: ต้องใช้ Cl2 ต่อ Al = 3/2 = 1.5 คำนวณ Cl2 ที่ “ต้องใช้” ถ้าใช้ Al หมด: 0.20×1.5=0.30 mol แต่มี Cl2 แค่ 0.10 mol ⇒ Cl2 เป็นสารจำกัดปริมาณ - จากสมการ 3Cl2 → 2AlCl3 ดังนั้น n(AlCl3)=0.10×(2/3)=0.0667 mol คำตอบ: 0.0667 mol ทริคจำง่าย: อย่าเทียบ “มวล” ให้เทียบ “โมล/สัมประสิทธิ์” หรือทำตาราง ICE แบบสั้นๆ ก็ได้ 4) โจทย์ตัวอย่างที่ 3 (สารละลาย: หาโมล/ความเข้มข้น) โจทย์: เตรียม NaCl 0.50 M ปริมาตร 250 mL ต้องใช้ NaCl กี่กรัม? (M(NaCl)=58.5) วิธีทำ: - V=0.250 L - n = M×V = 0.50×0.250 = 0.125 mol - m = n×M = 0.125×58.5 = 7.31 g คำตอบ: 7.31 g จุดพลาดบ่อย: ลืมแปลง mL เป็น L 5) เช็กลิสต์ก่อนส่งคำตอบ (ช่วยลดพลาดแบบเห็นๆ) - แปลงหน่วยครบไหม: mL→L, °C→K, g→mol - ใช้สมการถูกตัว: อัตราส่วนจาก “สัมประสิทธิ์” ไม่ใช่เลขใต้สูตร - คำตอบสมเหตุสมผลไหม: ถ้าสารตั้งต้นน้อยมาก แต่ผลผลิตออกมาเยอะผิดปกติ ให้ย้อนดูการแปลงหน่วยทันที ถ้าอยากให้ทำชุด “โจทย์ปริมาณสารสัมพันธ์ A-Level” เพิ่มอีกหลายข้อ (แยกหัวข้อ: แก๊ส/สารละลาย/limiting/ผลผลิตร้อยละ) บอกแนวที่ถนัดหรือแนวที่พลาดบ่อยมาได้เลย เดี๋ยวเรารวมเป็นชุดทบทวนก่อนสอบให้ค่ะ