หลายคนเสิร์ชว่า “narcissist คือ” เพราะเจอในโซเชียลหรือในความสัมพันธ์แล้วเริ่มไม่แน่ใจว่า คนที่เราคุยด้วย (หรือแม้แต่ตัวเราเอง) เข้าข่ายไหม เลยขอสรุปแบบที่อ่านแล้วเห็นภาพง่าย ๆ จากมุมจิตวิทยาทั่วไปนะคะ narcissist คืออะไร? โดยแก่น ๆ “narcissist/คนหลงตัวเอง” คือคนที่ให้ความสำคัญกับภาพลักษณ์ ความสำเร็จ และการได้รับการยอมรับค่อนข้างมาก มักไวต่อคำวิจารณ์ และต้องการการชื่นชมเพื่อยืนยันคุณค่าในตัวเอง แต่คำนี้มี 2 ระดับที่คนชอบสับสนกัน 1) “ลักษณะนิสัยแบบหลงตัวเอง” (narcissistic traits) คนจำนวนมากมีได้เป็นบางช่วง เช่น ตอนกำลังสร้างตัว ต้องพรีเซนต์งาน ต้องแข่งขัน อยากพิสูจน์ตัวเอง หรือเวลาเราประสบความสำเร็จแล้วภูมิใจในตัวเองมาก ๆ ซึ่งยังถือว่าเป็นเรื่องปกติได้ 2) “ภาวะบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง” (NPD) เป็นระดับที่รุนแรงและเรื้อรัง ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์/การทำงานชัดเจน อันนี้ต้องประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรวินิจฉัยกันเองจากคลิปสั้น ๆ Healthy Narcissist มีจริงไหม? มีในความหมายว่า “รักตัวเองแบบมั่นคงและเห็นคุณค่าตัวเอง” หรือบางคนเรียกว่า healthy narcissism คือมีความมั่นใจ กล้าพูดความต้องการของตัวเอง ตั้งขอบเขตได้ ชื่นชมตัวเองได้เมื่อทำสำเร็จ แต่ยังเคารพคนอื่นและมี empathy อยู่ ไม่ใช่กดคนอื่นเพื่อให้ตัวเองเด่น สัญญาณที่มักเจอในคนที่หลงตัวเองแบบไม่เฮลตี้ - ชอบทำให้บทสนทนากลับมาที่ตัวเองเสมอ - ต้องการคำชมมาก และอารมณ์แกว่งเมื่อไม่ได้รับการยอมรับ - โทษคนอื่นเก่ง รับผิดชอบความผิดพลาดยาก - มองความสัมพันธ์แบบ “ได้-เสีย” มากกว่าความเท่าเทียม - ชอบควบคุมหรือทำให้คุณรู้สึกผิดเพื่อให้ทำตาม รักตัวเอง (Self-love) ต่างจากหลงตัวเองยังไง? - รักตัวเอง: เห็นคุณค่าตัวเองโดยไม่ต้องเหยียบใคร ตั้งขอบเขตได้ ยอมรับข้อบกพร่องได้ - หลงตัวเองแบบไม่เฮลตี้: คุณค่าในตัวเองขึ้นกับการชนะ/คำชม/ภาพลักษณ์ และมักลดคุณค่าคนอื่นเมื่อรู้สึกไม่มั่นคง ถ้าสงสัยว่าคนใกล้ตัวเป็น narcissist ควรทำยังไง จากประสบการณ์ของหลายคน “การเถียงให้เขาเข้าใจ” มักเหนื่อยมาก ลองโฟกัสที่สิ่งที่คุณควบคุมได้แทน เช่น - ตั้งขอบเขตชัด ๆ (อะไรรับได้/รับไม่ได้) - สื่อสารแบบสั้น ชัด ไม่อธิบายยาวจนโดนบิดประเด็น - สังเกตพฤติกรรมต่อเนื่อง ไม่ตัดสินจากเหตุการณ์ครั้งเดียว - ถ้าความสัมพันธ์เริ่มทำให้สุขภาพจิตพัง หรือมีการคุกคาม/ทำร้ายจิตใจ ควรขอคำปรึกษาจากนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ สุดท้าย ถ้าคุณอ่านแล้วเริ่มกลัวว่าตัวเองเป็น narcissist การ “ตั้งคำถามกับตัวเอง” จริง ๆ เป็นสัญญาณที่ดี เพราะคนที่หลงตัวเองแบบรุนแรงมักไม่ค่อยยอมรับว่าตัวเองมีปัญหา ลองใช้คำนี้เป็นโอกาสกลับมาฝึกรักตัวเองให้เฮลตี้—มั่นใจได้ แต่ไม่ทำร้ายใครค่ะ