CÚI MÌNH
CÚI MÌNH
Khi đến Nepal, bạn sẽ thấy khoảng cách tuổi tác là không thành vấn đề. Đó là nơi mà những người 80 tuổi sẵn sàng cúi chào một người 2 tuổi với lòng tôn kính đầy thiêng liêng, điều mà những con người chỉ biết phán xét sẽ không thể nào hiểu nổi.
Bạn và tôi sinh ra ở đất nước mà đôi khi tuổi tác được đặt trong một bối cảnh hết sức nghẹt thở. Từ môi trường công việc đến lễ nghĩa gia đình, họ hàng, tuổi tác là một vấn đề quan trọng của xã hội này. Đó là truyền thống, là văn hóa ngàn xưa, nhưng nó sẽ cần thay đổi, từ bên trong tâm hồn mỗi con người.
Việc xưng hô chỉ là bề nổi, nhưng cái cách mà người lớn nhìn người thấp tuổi, và cách mà người thấp tuổi phải dè chừng và sợ hãi người lớn tuổi, là một điều giới hạn khả năng và lòng từ của chúng ta. Tôi đã từng nghe chuyện về những nữ doanh nhân thành công, từng bị nghi ngờ và đánh giá thấp vì tuổi tác của họ không "xứng tầm" với vị trí đó.
Nhưng ở Nepal, trong bất cứ sinh hoạt nào, họ đều chắp tay cúi chào nhau, người lớn tuổi cúi chào người bé tuổi, và họ cúi lạy trước cậu bé 2 tuổi, một Lama tái sinh, với tâm hồn thánh thiện và trong sáng. Họ biết họ không nhìn nhau qua thân xác, già hay trẻ, mạnh hay yếu... mà nhìn vào bên trong chính mình để thấy vị Lama ấy chính là vị Phật mà mình cần quay trở về với sự kính cẩn vị tha.
Tôi nhớ mãi người phụ nữ ấy, bà cũng phải ngấp nghé độ tuổi 70. Chúng tôi có cùng nhau hai bữa ăn, và trong lần cuối gặp tôi ở Bảo tháp, bà chắp hai tay cúi mình trước tôi. Cảnh tượng như một người kính cẩn trước ân nhân, trước một điều gì đó cao quý. Nói vậy không để ám chỉ rằng tôi cao quý, mà tôi chỉ muốn nhấn mạnh ở đất nước này, con người ở đây, họ đã khiến tôi nhiều lần xúc động và rớm lệ. Họ đánh thức hạt giống trong trẻo sâu xa bên trong chúng ta. Họ khiến sự ích kỷ lẫn xấu tính mỗi ngày làm phiền và điều khiển ta phải yếu ớt đi, phải tàn lụi đi.
Thế gian thật kỳ lạ, lòng người lắm đa đoan. Nhưng có những nơi, sự hiền thiện, thánh thiện của những con người khiến chúng ta mãi khắc ghi, như một bài học xương máu. Họ là tấm gương để ta soi chiếu, nhìn vào, mà sửa mình, mà cười òa vào những suy tư đầy bon chen phiền não.
Trong văn hóa hiện đại ngày nay, việc thể hiện sự kính trọng và khiêm nhường qua hành động cúi mình là một giá trị vô cùng quý báu, nhất là khi chúng ta nhìn vào ví dụ về đất nước Nepal – nơi tuổi tác không còn là rào cản ngăn cách hay phân biệt đối xử trong các mối quan hệ xã hội. Ở đây, dù là người cao tuổi hay trẻ nhỏ, mọi người đều chắp tay cúi chào nhau bằng một tâm thế chân thành và đầy trân trọng. Hành động này không chỉ đơn thuần là một nghi thức hay phép lịch sự mà còn phản ánh triết lý sâu sắc về sự tôn trọng lẫn nhau, nơi được xây dựng trên sự nhận thức và đánh giá đúng giá trị bên trong con người chứ không phải vẻ ngoài hay tuổi tác. Điều này đặc biệt được thể hiện qua sự tôn kính dành cho một Lama tái sinh – một cậu bé chỉ mới 2 tuổi nhưng được xem như biểu tượng thánh thiện và tâm linh cao quý. Từ đó, bài học quan trọng dành cho chúng ta, đặc biệt là trong xã hội Việt Nam, nơi vẫn còn nhiều định kiến về tuổi tác trong công việc và giao tiếp xã hội, là cần có sự thay đổi từ sâu bên trong tâm thức mỗi người. Việc xưng hô và cách đối xử dựa trên tuổi tác ở Việt Nam có thể khiến nhiều người bị giới hạn về tâm hồn, lòng nhân ái và cả cơ hội phát triển cá nhân. Việc cúi mình, chắp tay trong văn hóa Nepal đã giúp mọi người nhìn nhận nhau bằng lòng thánh thiện, vị tha, không bị chi phối bởi các đánh giá vật chất hay ngoại hình. Đây cũng là biểu tượng của sự khiêm nhường – một phẩm chất cần được nuôi dưỡng trong mỗi con người hiện đại để thoát khỏi vòng xoáy bon chen, ích kỷ thường ngày. Đặc biệt, trải nghiệm của tác giả khi được một người phụ nữ gần 70 tuổi cúi mình với thái độ kính cẩn là minh chứng cho sức mạnh của tình người, sự thánh thiện vượt thời gian và tuổi tác. Sự kiện này khiến người trải nghiệm cảm động sâu sắc, đồng thời cũng gợi mở cho chúng ta suy ngẫm về cách hành xử và giá trị truyền thống mà chúng ta nên giữ lại hoặc phát huy thêm trong cuộc sống. Nhìn chung, việc học hỏi từ văn hóa Nepal đòi hỏi sự cởi mở và tôn trọng sự khác biệt, đồng thời giúp chúng ta phát triển một tâm hồn rộng mở và biết trân quý từng giá trị nhỏ bé trong cuộc đời. Sự cúi mình không chỉ là hành động thể hiện sự tôn kính giữa con người với nhau, mà còn là cách thức để mỗi cá nhân tìm về sự thanh tịnh trong tâm hồn và sức mạnh ý chí vượt qua mọi định kiến xã hội.
