เวลาลูก “ไอไม่หาย” สิ่งแรกที่ฉันทำคือเช็กให้ชัดก่อนว่าเข้าข่ายไอเรื้อรังไหม โดยทั่วไปถ้าไอต่อเนื่องเกิน ~2–4 สัปดาห์ หรือเหมือนไอเป็นๆหายๆ (ไอ 1–2 สัปดาห์แล้วดีขึ้น แต่กลับมาไอใหม่) ควรเริ่มสังเกตเป็นระบบ เพราะการรักษาจะต่างกันตามสาเหตุ 1) ไอจากน้ำมูกไหลลงคอ/เยื่อบุโพรงจมูกอักเสบ (พบบ่อยมาก) สังเกตได้จากไอช่วงเช้าๆ หรือไอกลางคืนมากกว่ากลางวัน มีน้ำมูกข้นเหลือง-เขียว บางคนมีกลิ่นปาก หรือคัดจมูกเรื้อรัง ถ้ามีภูมิแพ้ร่วมด้วยจะยิ่งไอเรื้อรังได้ง่าย วิธีดูแลที่บ้านที่ฉันใช้คือ ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ (ตามวัยและทำอย่างถูกวิธี), จัดห้องนอนให้ฝุ่นน้อย, ดื่มน้ำอุ่นบ่อยๆ และยกหัวเตียงเล็กน้อยเวลาเข้านอน ถ้าสงสัยไซนัสอักเสบ (น้ำมูกเข้นานๆ กลิ่นปาก ปวดหน่วงหน้า) มักต้องให้แพทย์ประเมิน 2) ไอจากภูมิแพ้/หลอดลมไว มักไอแห้งๆ โดยเฉพาะกลางคืนหรือเวลาโดนฝุ่น ควัน น้ำหอม อากาศเย็น บางคนมีหอบเหนื่อยหรือเสียงวี้ดร่วมด้วย จุดสำคัญคือ “ลดสิ่งกระตุ้น” และอาจต้องใช้ยาตามแพทย์สั่ง ไม่ควรซื้อยากินเองนานๆ เพราะอาจกลบอาการ 3) ไอจากปอดอักเสบ หรือการติดเชื้อที่ลึกลงไป ถ้าไอพร้อมไข้ หายใจเหนื่อย อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือไอแล้วเจ็บหน้าอก อันนี้ฉันจะไม่รอดูอาการเอง ควรพบแพทย์เพื่อฟังปอด/พิจารณาเอกซเรย์ โดยเฉพาะเด็กเล็ก 4) ไอหลังสำลักเศษอาหาร/สิ่งแปลกปลอม เคยมีเหตุสำลักเม็ดถั่ว ธัญพืช หรือเศษผักผลไม้แล้วจากนั้นไอไม่หยุด/ไอเฉพาะข้างหนึ่งหรือหายใจมีเสียงผิดปกติ ต้องรีบพบแพทย์ เพราะอาจเกิดการอุดกั้นหรือปอดอักเสบตามมาได้ เรื่อง “ยาลดอาการไอ” และคำถามยอดฮิตอย่าง “ยาแก้ไอแบบเม็ดสีเขียว” ฉันอยากชวนดูหลักก่อนว่า ยาแก้ไอหลายชนิดไม่ได้รักษาสาเหตุ แค่บรรเทาอาการชั่วคราว และในเด็กเล็กบางกลุ่มไม่แนะนำให้ใช้เองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ วิธีที่ปลอดภัยกว่าที่ฉันเลือกก่อนคือ น้ำอุ่น/น้ำผึ้ง (เฉพาะอายุเกิน 1 ปี), เพิ่มความชื้นพอเหมาะ, เลี่ยงควันบุหรี่ และดูแลจมูกให้โล่ง สัญญาณอันตรายที่ควรพาไปพบแพทย์ทันที: หายใจหอบ ซี่โครงบุ๋ม ปากเขียว ซึมลง ดื่มนม/กินได้น้อยมาก ไข้สูงต่อเนื่อง ไอเป็นเลือด น้ำหนักลด หรือไอเรื้อรังเกิน 2–4 สัปดาห์แม้ดูแลแล้วไม่ดีขึ้น