เข็มตำ-เลือดกระเด็น ติด HIV ไหม? อัปเดตเกี่ยวกับ U=U 😍

จากประสบการณ์ที่เจอคำถามบ่อยมากเวลาเกิด “เข็มตำ/เข็มทิ่มตำ” หรือ “เลือดกระเด็นเข้าตา ปาก” สิ่งแรกที่อยากให้ตั้งสติคือ เหตุการณ์แบบนี้ไม่ได้แปลว่าติด HIV ทันทีนะคะ/ครับ ความเสี่ยงจริงขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น ชนิดของเข็ม (เข็มกลวงที่มีเลือดค้างเสี่ยงกว่าเข็มเย็บ/เข็มทู่), ปริมาณเลือด, แผลลึกแค่ไหน และที่สำคัญคือ “สถานะไวรัสของแหล่งเลือด” 1) โดนเข็มตำควรทำอะไรทันที (แนวทางที่ใช้กันทั่วไป/สอดคล้อง guideline ปัจจุบัน) - ล้างแผลบริเวณที่ถูกตำด้วยน้ำไหลและสบู่ให้สะอาด ไม่ต้องบีบเค้นเลือดแรง ๆ เพราะทำให้ช้ำมากขึ้น - ถ้าเลือดกระเด็นเข้าตา: ล้างตาด้วยน้ำสะอาด/น้ำเกลือจำนวนมากหลาย ๆ นาที ถ้าเข้าปากให้บ้วนปากและคายทิ้ง - รีบไปพบแพทย์/ห้องฉุกเฉินหรือคลินิกโรคติดเชื้อเพื่อประเมินความเสี่ยง “เร็วที่สุด” เพราะถ้าจำเป็นต้องเริ่มยา PEP จะได้เริ่มภายใน 72 ชั่วโมง (ยิ่งเร็ว ยิ่งดี) 2) ทำไม U=U ถึงเปลี่ยนภาพความเสี่ยงไปมาก U=U คือ Undetectable = Untransmittable หมายถึงถ้าผู้ติดเชื้อกินยาต้านสม่ำเสมอจน “ตรวจไม่พบเชื้อ” ต่อเนื่อง โอกาสแพร่เชื้อทางเพศเป็นศูนย์ในทางปฏิบัติ และในบริบทอุบัติเหตุจากเลือด/เข็มตำ หลายประเทศเริ่มชัดเจนขึ้นว่าเมื่อแหล่งเลือดเป็น “undetectable” ความเสี่ยงต่ำมากจนบางกรณีอาจไม่จำเป็นต้องใช้ PEP (แพทย์จะพิจารณาตามรายละเอียดเหตุการณ์) 3) ผลตรวจ non-reactive แปลว่าอะไร หลายคนเห็นผลว่า “non-reactive” แล้วงง ๆ จริง ๆ โดยทั่วไปแปลว่า “ผลลบ/ไม่พบการตอบสนองต่อเชื้อ” หรือพูดง่าย ๆ คือยังไม่พบหลักฐานการติดเชื้อ ณ เวลาที่ตรวจ แต่ต้องดูด้วยว่าเป็นการตรวจชนิดไหน และตรวจหลังความเสี่ยงมากี่วัน เพราะยังมีเรื่อง “ระยะฟักตัว/ช่วงหน้าต่าง (window period)” ทำให้บางคนต้องนัดตรวจซ้ำตามแพทย์แนะนำ 4) ตุ่ม hiv ระยะแรก/ผื่น hiv/ผื่นแดงเอดส์ ต้องดูยังไงไม่ให้ตื่นตระหนก อาการผื่นหรือตุ่มในระยะแรกของ HIV มัก “ไม่จำเพาะ” คือคล้ายผื่นไวรัสทั่วไป แพ้ยา ผดร้อน หรือโรคผิวหนังอื่น ๆ ได้มาก และต่อให้มีผื่นก็สรุปไม่ได้จากรูปหรืออาการอย่างเดียว ทางที่แม่นที่สุดคือประเมินความเสี่ยง + ตรวจเลือดตามช่วงเวลาที่เหมาะสม หากมีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต เจ็บคอ ผื่นขึ้นหลังมีความเสี่ยงไม่นาน ควรคุยกับแพทย์เพื่อวางแผนตรวจที่ถูกต้อง 5) แล้ว “คนเป็นโรคเอดส์” ต่างจาก “ติดเชื้อ HIV” ไหม HIV คือการติดเชื้อไวรัส ส่วน “เอดส์ (AIDS)” คือระยะที่ภูมิคุ้มกันถูกทำลายมากและมีโรคฉวยโอกาส แต่ปัจจุบันคนจำนวนมากที่ติดเชื้อและกินยาต้านสม่ำเสมอจะไม่เข้าสู่ระยะเอดส์ และใช้ชีวิต ทำงานได้ตามปกติ ถ้าสรุปแบบเพื่อนเล่าเพื่อน: เข็มตำ/เลือดกระเด็น “มีโอกาสเสี่ยง” แต่ไม่ได้สูงแบบที่หลายคนกลัว และถ้าแหล่งเลือดอยู่ในสถานะ U=U ความเสี่ยงยิ่งต่ำมาก ๆ สิ่งที่ทำให้ปลอดภัยที่สุดคือประเมินเหตุการณ์ให้ไว ตรวจให้ถูกเวลา และทำตามแนวทางแพทย์ค่ะ/ครับ