ฉีกกฏ palliative care แบบเดิมๆ
Palliative care ≠ ไม่รักษา
รับเคสนึง มาจาก ICU โรงพยาบาลเอกชนแห่งหนึ่ง คนไข้เป็นพาร์คินสัน ระยะรุนแรง อายุ 80+ ปี เดิมที่ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ ลูกหลานดูแลดีมากๆไปเยี่ยมสม่ำเสมอ คนไข้มักบ่นกับลูกๆว่าเบื่อแล้ว อยากตายแล้ว ไม่รู้จะอยู่ไปทำไมแล้ว…ลูกทุกคนได้ยินมาเสมอๆ
รอบนี้มีไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์บี ติดเชื้อลงปอด คนไข้ต้องใส่ท่อช่วยหายใจเพราะปอดอักเสบรุนแรง มีติดเชื้อแบคทีเรี ยซ้ำซ้อน ความดันตกต้องใช้ยากระตุ้นความดัน มีตับและไตเริ่มมีปัญหาเพราะติดเชื้อรุนแรง
ลูกขอย้ายมาที่คูน เพราะต้องการลดการรักษาที่รุกราน และเชื่อว่าพ่อไม่ต้องการอยู่กับท่อช่วยหายใจแบบนี้
วันแรกหลังรับคนไข้มาคนไข้มีภาวะปอดอักเสบรุนแรง severe ARDS ต้องใช้ออกซิเจนขนาดสูง จากเอ็กซเรย์ปอด พบว่าฝ้าขาวหนาทั้ง 2 ข้าง
คนไข้ยังพอสื่ิอสารได้ พยักหน้าได้อยู่
หลังจากทบทวนการรักษาทั้งหมด ทำการพูดคุยกับครอบครัว ประกอบไปด้วย ลูก 3 คน อธิบายถึงแนวทางการรักษาที่เป็นไปได้
อันได้แก่
1. เอาท่อออกตอนนี้เลย คนไข้จะจากไปในเวลาไม่นาน
2. ลองรักษา แล้วเมื่อดีขึ้นค่อยเอาท่อออก ระหว่างนี้ฉันจะคุมอาการไม่สุขสบายต่างๆให้อย่างดี
คุย กับลูกลูกสามคนยังไม่สามารถตกลงความเห็นได้ มีหลายประเด็นที่พูดคุยกัน
- รู้สึกว่าพ่อทรมานมานานมากแล้ว
- รู้สึกพ่อต้องไม่อยากอยู่แล้วแน่ๆ เพราะบ่นบ่อยแล้ว
- ติดเรื่องค่ารักษา ก่อนหน้านี้อยู่ icu รพ.เอกชนชั้นนำ จึงเสียคชจ ไปพอควร อยากย้ายไปรพ.รัฐ
- ยังติดที่อยากดูแลให้ดีที่สุด
- ยังรู้สึกว่าอยากรักษาให้ดีกว่านี้ก่อน
ซึ่งเป็นปกติ ของสถานการณ์แบบนี้ ที่มีหลายความคิด ความรู้สึกตีกันไปหมด
แต่เนื่องจากพ่อยังพอสื่อสารบอกความต้องการตัวเองได้บ้าง เราเลยตกลงกัน ที่จะลองคุยกับพ่อดูก่อน
การคุยกับคนไข้ที่ใส่ท่อช่วยหายใจอยู่ว่ายากแล้วแต่นี่ต้องคุยกับคนไข้ที่ใส่ท่อช่วยหายใจและเริ่มมีสมองเสื่อมจึงทำให้ทุกอย่างยิ่งยากไปใหญ่โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องสื่อสารเรื่องละเอียดอ่อนแบบการเอาท่อช่วยหายใจออก ยิ่งต้องเชคหลายรอบว่าคนไข้ยังมีความสามารถในการตัดสินนี้อยู่จริงๆ
ฉันถาม ลูกชายคนโตไปว่า “ถ้าตอนนี้ มีเรื่องธุรกิจที่ต้องตัดสินใจ หรือ มรดก ที่ต้องตัดสินใจ คิดว่าป๊ายังสามรถตัดสินใจได้อยู่มั้ย”
ลูกชายนิ่งไปแป๊บนึง แล้วตอบว่า “ได้ แค่ต้องรอเค้าคิดนานหน่อย”
ฉันจึงคิดว่า เราควรลองคุยดู
ซึ่งครอบครัวเลือกการเขียนใส่กระดาน แล้วให้พ่อพยักหน้า เริ่มตั้งแต่คำถามทั่วไป มีการทวนไปมา จนมั่นใจว่าคำตอบตรง จึงเริ่มถามเรื่องความรู้สึกตอนใส่ท่อ
ตอนนี้ป๊าเจ็บมั้ย
ป๊าพยักหน้า
อยากเอาออกมั้ย
ป๊า พยักหน้า
แล้วจึงบอกว่า มี 2 ทางเลือก
ถ้าป๊าทนไหว หมอขอเวลา 5 วัน จะเอาท่อออกให้ได้ ป๊าอาจจะอยู่ต่อได้
แต่ถ้าป๊าทนไม่ไหว จะเอาออกวันนี้ ป๊าอาจจะเสียชีวิต แต่หมอจะดูแลให้ไม่ทรมาน
ป๊าอ่าน นิ่งไป สายตากวาดตามตัวหนังสือ หลายรอบ
ลูกจึงถามต่อ
ป๊าอยากเอาออกเลยมั้ย
ป๊าส่ายหน้า
ป๊าอยากลองดูอีก 5 วัน มั้ย
ป๊าพยักหน้า
ป๊ายังอยากสู้อยู่ใช่มั้ย
ป๊าพยักหน้า
แต่ถ้า 5 วัน หมอเอาออกให้ไม่ได้ หมอบอกต้องเจาะคอ ป๊าอยากให้หมอเจาะมั้ย
ป๊าส่ายหัวหลายที พร้อมทำปากเหมือนอยากพูดอะไร แต่เนื่องจากใส่ท่ออยู่ จึงไม่มีเสียงออกมา
บทสรุปจากการคุยนี้ พวกเราทุกคนค่อนข้างมั่นใจว่าป๊ายังสามารถตัดสินใจบางอย่างได้
ดังนั้น ฉันจึงพยายามปรับการรักษาต่อ ทั้งยาและเครื่องช่วยหายใจ ในใจฉันกดดันพอสมควร ไม่มั่นใจเท่าไหร่ ว่าทุกอย่างจะดีใน 5 วัน แต่ฉันก็ไม่มีทางเลือก
ป๊าตอบสนองต่อการรักษาดีขึ้น
สามารถลดเครื่อง ลดการรักษาต่างๆลงได้ จนสามารถเอาท่อช่วยหายใจออกได้ ในวันที่ 5 จริงๆ
ตอนนี้ ป๊ากลับไปอยู่ที่ศูนย์ดูแลเหมือนเดิมแล้ว เรายังติดตามการรักษากันต่อไป ล่าสุดที่เจอ คือป๊าคุยเก่งมากกกก
สิ่งที่อยากบอกในเคสนี้คือ บางครั้ง คนที่บ่นอยากตายๆ เค้าอาจจะไม่ได้อยากตายจริงๆก็ได้
เหมือนป๊า ที่แม้บ่นมาตลอด แต่เมื่อความตายมาอยู่ตรงหน้า ป๊าเอง ก็ยังอยากมีชีวิตอยู่ต่อ
การทดลองรักษา แล้วดูการตอบสนองต่อการรักษาในช่วงเวลาที่กำหนด เป็นสิ่งที่ยอมรับได้ เป็นมาตรฐานการรักษาหนึ่ง
ซึ่งการทำสิ่งนี้ แพทย์ต้องมีความรู้ในตัวโรค พยากรณ์โรคอย่างดี เพื่อใช้รักษา ติดตาม และสื่อสารกับคนไข้/ครอบครัว
ที่คูน เราเป็นรพ. Palliative care ที่พร้อมรักษาให้เขากลับไปมีชีวิตที่ดีให้ได้ โดยเป้าหมายหลัก คือ คนไข้ได้รับการดูแลอาการไม่สุขสบายต่างๆอย่างดี และเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของเขา
หมอแนต
Palliative care หรือการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย เป็นการดูแลที่เน้นความสุขสบายและเกียรติความเป็นมนุษย์ของผู้ป่วย ไม่ใช่การปล่อยให้ป่วยเสียชีวิตโดยไม่รักษา แต่เป็นการรักษาที่ให้เกียรติผู้ป่วยและครอบครัว โดยคำนึงถึงความต้องการจริง ๆ ของผู้ป่วยเป็นหลัก จากเคสตัวอย่างของผู้ป่วยพาร์คินสันระยะรุนแรงที่เจอปัญหาปอดอักเสบรุนแรงและต้องใส่ท่อช่วยหายใจ ทีมแพทย์และครอบครัวใช้วิธีสื่อสารที่ลึกซึ้งและละเอียดอ่อน ผ่านการเขียนกระดานสื่อสารเพื่อให้ผู้ป่วยได้ตอบคำถามและแสดงความต้องการทางการรักษาที่แท้จริง นี่คือสิ่งสำคัญในการรักษา palliative care ที่หลายครั้งอาจได้รับความเข้าใจผิดว่าเป็นการยอมแพ้ การทดลองรักษาระยะสั้นภายใต้การกำกับดูแลอย่างใกล้ชิดเป็นมาตรฐานการรักษาที่ช่วยให้ประเมินผลการตอบสนองของผู้ป่วยได้ และเปิดทางเลือกให้ผู้ป่วยมีโอกาสตัดสินใจร่วมกับแพทย์และครอบครัว ทั้งนี้เพื่อรักษาคุณภาพชีวิตและเกียรติของผู้ป่วยให้ดีที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ บทเรียนที่ได้คือ แม้ผู้ป่วยบางคนอาจแสดงความรู้สึกเบื่อหน่ายหรือต้องการยอมแพ้ แต่เมื่อเผชิญกับความจริงคือความตายที่ใกล้เข้ามา ยังมีความต้องการที่จะมีชีวิตอยู่ต่อและสู้กับโรคภัยไข้เจ็บอยู่เสมอ นี่จึงเป็นสิ่งที่ทีมแพทย์และครอบครัวควรเคารพและให้การสนับสนุนโดยใกล้ชิด โรงพยาบาลที่มีศักยภาพในการดูแล palliative care อย่างเหมาะสมจะต้องประกอบไปด้วยความรู้ความเข้าใจด้านโรคและสภาพจิตใจของผู้ป่วย รวมถึงการดูแลแบบองค์รวมที่เชื่อมโยงกันระหว่างการรักษาและการดูแลในเชิงบำบัดอาการไม่สบายต่าง ๆ โดยคำนึงถึงสิทธิมนุษยชนและศักดิ์ศรีของผู้ป่วยอย่างแท้จริง ขยายความนี้จึงเป็นการสร้างความเข้าใจในสังคมว่า palliative care ไม่ใช่การเลิกพยายาม แต่เป็นการรักษาที่มุ่งเน้นคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ภายใต้การสื่อสารและตกลงร่วมกันอย่างโปร่งใสระหว่างทีมแพทย์ ครอบครัว และผู้ป่วยเอง ซึ่งเป็นสิ่งที่หมอแนตและทีมที่คูน โรงพยาบาลนำนำเสนอในเคสนี้
