20 มีนาคม 2569 "วันวสันตวิษุวัต" ช่วงเวลากลางวันเท่ากับกลางคืน
ดวงอาทิตย์จะขึ้นจากขอบฟ้าทางทิศตะวันออกและจะตกทางทิศตะวันตกพอดี นับเป็นวันที่ประเทศทางซีกโลกเหนือย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ และประเทศทางซีกโลกใต้ย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วง วัน “วสันตวิษุวัต” (วะ-สัน-ตะ-วิ-สุ-วัด) (Vernal Equinox) คำว่า “วิษุวัต” (Equinox) เป็นภาษาสันสกฤต หมายถึง “จุดราตรีเสมอภาค” จุดที่ดวงอาทิตย์อยู่ในตำแหน่งตั้งฉากกับเส้นศูนย์สูตรของโลกพอดี ส่งผลให้มีช่วงเวลากลางวันและกลางคืนยาวนานเท่ากัน
สำหรับประเทศไทย ในวันดังกล่าวดวงอาทิตย์จะขึ้นเวลาประมาณ 06:22 น. และจะตกลับขอบฟ้า เวลาประมาณ 18:28 น. (เวลา ณ กรุงเทพมหานคร) นับเป็นวันที่ประเทศทางซีกโลกเหนือย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ และประเทศทางซีกโลกใต้ย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วง
ทั้งนี้ การนิยามเวลาดวงอาทิตย์ขึ้นและตกของปรากฏการณ์ดังกล่าว จะนับเมื่อเราเห็น “ขอบบน” ของดวงอาทิตย์สัมผัสกับเส้นขอบฟ้า กล่าวคือ เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น จะนับเวลาเมื่อขอบบนของดวงอาทิตย์สัมผัสกับขอบฟ้าทางทิศตะวันออก และเมื่อดวงอาทิตย์ตก จะนับเวลาเมื่อขอบบนของดวงอาทิตย์สัมผัสกับขอบฟ้าทางทิศตะวันตก (หรือเมื่อดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าหมดทั้งดวงนั่นเอง) อาจทำให้ดูเหมือนเวลาการขึ้น-ตกของดวงอาทิตย์ในวันดังกล่าวไม่เท่ากัน แต่ไม่ได้หมายความว่ามีช่วงเวลากลางวันและกลางคืนยาวนานไม่เท่ากัน ซึ่งหากนับจากช่วงเวลาที่จุดกึ่งกลางดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านขอบฟ้า วันดังกล่าวนับว่าเป็นวันที่มีกลางวันและกลางคืนยาวนาน 12 ชั่วโมงเท่ากันพอดี
"ฤดูกาล" บนโลกนั้น เกิดจากแกนโลกเอียงทำมุม 23.5 องศากับแนวตั้งฉากกับระนาบโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์ ทำให้พื้นที่ต่าง ๆ ทั่วโลกได้รับความเข้มของแสงอาทิตย์ (มุมตกกระทบ) และปริมาณพลังงานความร้อนไม่เท่ากัน ส่งผลให้มีอุณหภูมิต่างกัน รวมถึงระยะเวลากลางวัน และกลางคืนก็ต่างกันด้วย เหตุนี้ทำให้เกิดฤดูกาลขึ้นบนโลกนั่นเอง
จะสังเกตได้ว่าในฤดูร้อน เวลากลางวันจะยาวกว่ากลางคืน ดวงอาทิตย์จะขึ้นเร็วและตกช้า แตกต่างกับฤดูหนาวที่เวลากลางคืนจะยาวนานกว่ากลางวัน ดวงอาทิตย์จะขึ้นช้าและตกเร็ว
สำหรับปรากฏการณ์ต่อไปที่เกี่ยวข้องกับการขึ้น-ตกของดวงอาทิตย์ คือ "วันครีษมายัน" (Summer Solstice) ในวันที่ 21 มิถุนายน 2569 เป็นวันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุด และตกทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุด ทำให้มีช่วงเวลากลางวันยาวนานที่สุดในรอบปี ส่งผลให้ประเทศทางซีกโลกเหนือย่างเข้าสู่ฤดูร้อน และประเทศทางซีกโลกใต้ย่างเข้าสู่ฤดูหนาว
------------
March 20, 2026: Vernal Equinox Brings Nearly Equal Day and Night
The National Astronomical Research Institute of Thailand (Public Organization) (NARIT), under the Ministry of Higher Education, Science, Research and Innovation (MHESI), announced that March 20, 2026 will mark the Vernal Equinox, when daytime and nighttime are nearly equal in length. On this day, the Sun rises almost exactly in the east and sets almost exactly in the west. It also marks the beginning of spring in the Northern Hemisphere and autumn in the Southern Hemisphere.
Mr. Suparerk Karuehanon, Assistant Director of the National Astronomical Research Institute of Thailand (NARIT), explained that the Vernal Equinox occurs when the Sun is positioned directly above the Earth’s equator, resulting in nearly equal lengths of day and night around the world. The word “equinox” comes from Sanskrit and means “equal night.”
In Thailand, the Sun is expected to rise at approximately 06:22 and set at around 18:28 (Bangkok time). On this date, countries in the Northern Hemisphere enter spring, while those in the Southern Hemisphere enter autumn.
The definition of sunrise and sunset is based on the moment when the upper edge of the Sun’s disk touches the horizon. Sunrise is recorded when the Sun’s upper edge first appears above the eastern horizon, while sunset is recorded when the Sun’s upper edge reaches the western horizon. Because of this definition, the recorded sunrise and sunset times on the equinox may appear slightly different. However, this does not mean that the actual lengths of day and night are unequal. If measured by the moment when the center of the Sun crosses the horizon, the day and night on this date each last 12 hours.
Mr. Suparerk added that seasons on Earth are caused by the tilt of the Earth’s axis, about 23.5 degrees relative to the plane of its orbit around the Sun. Because of this tilt, different regions of the Earth receive sunlight at different angles and intensities, leading to variations in temperature as well as differences in the lengths of day and night throughout the year. These changes give rise to the seasons on Earth.
During summer, daytime is longer than nighttime because the Sun rises earlier and sets later. In winter, nights are longer than days, as the Sun rises later and sets earlier.
The next solar event related to the Sun’s rising and setting positions is the Summer Solstice, which will occur on June 21, 2026. On that day, the Sun rises at its northernmost point on the eastern horizon and sets at its northernmost point on the western horizon, resulting in the longest day of the year. This marks the beginning of summer in the Northern Hemisphere and winter in the Southern Hemisphere.
ในฐานะผู้ที่ชื่นชอบการสังเกตดาราศาสตร์และธรรมชาติ ผมพบว่าการรับรู้และเข้าใจปรากฏการณ์วันวสันตวิษุวัตช่วยให้เราใกล้ชิดกับธรรมชาติมากขึ้นจริงๆ ในวันวสันตวิษุวัตนี้ เวลากลางวันและกลางคืนมีความยาวใกล้เคียงกันประมาณ 12 ชั่วโมง ซึ่งแตกต่างกับช่วงอื่นๆของปีอย่างชัดเจน สิ่งนี้เกิดขึ้นเนื่องจากตำแหน่งของดวงอาทิตย์ที่ตั้งฉากพอดีกับเส้นศูนย์สูตรโลก ส่งผลให้อุณหภูมิและความรู้สึกของฤดูเปลี่ยนแปลงไป โดยในซีกโลกเหนือ ผู้คนจะเริ่มสัมผัสกับบรรยากาศที่อุ่นขึ้น เราได้เห็นต้นไม้และดอกไม้เริ่มผลิดอกในช่วงนี้ ขณะที่ซีกโลกใต้เข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วงที่เย็นลงอย่างช้าๆ ผมยังชอบการใช้เวลาสังเกตเวลาขึ้นและตกของดวงอาทิตย์อย่างจริงจัง บางครั้งผมจะลองบันทึกเวลาและเปรียบเทียบว่าดวงอาทิตย์ขึ้นช้าหรือเร็วกว่าปกติในวันต่างๆ และพบว่าตัวเลขเวลาที่ดวงอาทิตย์ขึ้นในวันวสันตวิษุวัตเป็นเวลาที่เสถียรและคาดเดาได้ง่าย แนวคิดที่วัดเวลาขึ้น-ตกตามขอบบนของดวงอาทิตย์ก็เป็นเรื่องน่าสนใจ เพราะช่วยอธิบายเหตุผลว่าทำไมเวลาที่บันทึกอาจดูไม่สมมาตร แต่ในความเป็นจริง กลางวันกับกลางคืนย่อมเท่ากันจริงๆ นอกจากนี้ การที่แกนโลกเอียง 23.5 องศาเป็นหัวใจของการเปลี่ยนฤดูทำให้ผมรู้สึกว่าการศึกษาธรรมชาติของโลกและจักรวาลนั้นสนุกและตื่นเต้นมากขึ้น เมื่อรู้ว่าทุกฤดูกาลที่เราพบเจอ เกิดจากการเคลื่อนที่และเอียงของโลกที่สัมพันธ์กับตำแหน่งดวงอาทิตย์ในท้องฟ้า สุดท้ายนี้ ผมอยากแนะนำให้ทุกคนลองออกไปสังเกตพระอาทิตย์ขึ้นและตกในวันวสันตวิษุวัต เพื่อที่คุณจะได้สัมผัสความพิเศษของวันนั้นอย่างแท้จริง และยังเป็นโอกาสดีที่จะเข้าใจธรรมชาติของโลกเราและความสัมพันธ์กับจักรวาลมากขึ้นอีกด้วย
