ถ้าพูดถึง “น้ำพริกมะขาม” เราชอบตรงรสเปรี้ยวธรรมชาติของมะขามที่กินแล้วสดชื่น ทำทีไรกลิ่นหอมๆ ของพริกคั่วกับหอมแดงลอยมา คือรู้เลยว่าข้าวสวยร้อนๆ ต้องมาแล้ว สูตรที่ทำประจำจะเน้นรสกลมๆ ไม่เปรี้ยวโดด และปรับความหวานได้ตามมะขามที่ใช้ วัตถุดิบหลักที่เราใช้บ่อยๆ คือ มะขามเปียก (เลือกแบบเนื้อแน่น สีสวย), พริกแห้งหรือพริกสดตามความชอบ, หอมแดง, กระเทียม, กะปิ (ใส่หรือไม่ใส่ก็ได้), น้ำตาลปี๊บ, น้ำปลา และน้ำเล็กน้อยสำหรับคั้นมะขาม เคล็ดลับคือคั้นมะขามกับน้ำอุ่นนิดเดียว จะได้รสเปรี้ยวหอม ไม่ฝาด แล้วกรองเอาเม็ดกับเส้นใยออก น้ำมะขามจะเนียน ทำให้น้ำพริกเนื้อสวย ขั้นตอนแบบบ้านๆ: 1) คั่ว/ย่างพริก หอมแดง กระเทียม ให้หอม (อย่าไหม้จะขม) 2) โขลกหรือปั่นรวมกันให้ละเอียดตามชอบ 3) ใส่น้ำมะขาม กะปิ ปรุงด้วยน้ำปลาและน้ำตาลปี๊บ ชิมให้ได้ “เปรี้ยว-หวาน-เค็ม” 4) ถ้าอยากให้หอมขึ้น เอาลงกระทะผัดไฟอ่อนสัก 3–5 นาที น้ำพริกจะข้นขึ้นและเก็บได้นานขึ้น ถ้าใครอยากทำ “น้ำพริกมะขามผัดหมูสับ” แบบที่บ้านเรากินบ่อย: ผัดหมูสับกับน้ำมันนิดเดียวให้สุก แล้วใส่น้ำพริกมะขามที่เตรียมไว้ลงไปผัดคลุกให้เข้ากัน เติมน้ำเล็กน้อยกันไหม้ ชิมอีกครั้ง (บางทีหมูทำให้รสอ่อนลง) ผัดจนงวด ตักกินกับข้าวสวย ไข่ดาว หรือผักลวกคือเข้ากันมาก ทริคการจับคู่เมนู: น้ำพริกมะขามเข้ากับปลาทูทอด ไข่เจียวชะอม ผักสดอย่างแตงกวา ถั่วฝักยาว หรือผักลวกอย่างคะน้า ฟักทอง ยิ่งมี “เอาสังคม” แบบจัดสำรับรวมๆ วางหลายอย่างบนโต๊ะ ยิ่งกินเพลิน การเก็บรักษา: ถ้าเป็นแบบไม่ผัด แนะนำแช่ตู้เย็นในกล่องสะอาด ปิดฝาแน่น กินให้หมดใน 3–5 วัน แต่ถ้าผัดจนงวดและใช้ช้อนสะอาดตักทุกครั้ง อยู่ได้ประมาณ 1–2 สัปดาห์ (แล้วแต่ความสะอาดและความชื้น) สุดท้าย ชิมเป็นหัวใจเลยค่ะ เพราะมะขามแต่ละบ้านเปรี้ยวไม่เท่ากัน ลองเริ่มปรุงหวานทีละน้อย แล้วค่อยๆ ดันให้ได้รสที่ชอบ รับรองได้น้ำพริกมะขามอร่อยแบบทำกินเองจริงๆ