ตัวอย่างของผู้เข้ากันได้โดยธาตุ
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้กรุงราชคฤห์. สมัยนั้น ท่านพระสาริบุตร เดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายในที่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค. แม้ท่านพระมหาโมคคัลลานะ, ท่านพระมหากัสสปะ, ท่านพระอนุรุทธ์, ท่านพระปุณณะ, ท่านพระอุบาลี, ท่านพระอานนท์ และพระเทวทัต (แต่ละท่าน) ต่างก็เดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายในที่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค.
ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายเห็นสาริบุตรกำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า "เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมด เป็นผู้มีปัญญามาก. ท่านทั้งหลายเห็นมหาโมคคัลลานะกำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมด เป็นผู้มีฤทธิ์มาก. ท่านทั้งหลายเห็นมหากัสสปกำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมด เป็นธุตวาทะ (ผู้กล่าวในทางขัดเกลากิเลส คือ สรรเสริญการประพฤติธุดงค์). ท่านทั้งหลายเห็นอนุรุทธ์ก ำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้น เป็นผู้มีทิพยจักษุ. ท่านทั้งหลายเห็นปุณณะ มันตานีบุตรกำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมด เป็นธรรมกถึก (ผู้แสดงธรรม). ท่านทั้งหลายเห็นอุบาลีกำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมด เป็นวินัยธร (ผู้ทรงวินัย). ท่านทั้งหลาย เห็นอานนท์กำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมด เป็นผู้สดับต รับฟังมาก. ท่านทั้งหลายเห็นเทวทัตกำลังเดินจงกรมร่วมกับภิกษุมากหลายหรือไม่ ?"
"เห็น พระเจ้าข้า"
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมด เป็นผู้มีความปรารถนาลามก."
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้ ย่อมลงกันได้โดยธาตุ. ผู้มีอัธยาศัยเลว ย่อมเข้ากันได้ ย่อมลงกันได้กับผู้มีอัธยาศัยเลว ผู้มีอัธยาศัยดีงาม ย่อมเข้ากันได้ ลงกันได้กับผู้มีอัธยาศัยดีงาม."
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอดีตกาลนานไกล สัตว์ทั้งหลายเข้ากันได้แล้ว ลงกันได้แล้วโดยธาตุ ทั้งผู้มีอัธยาศัยเลว อัธยาศัยดีงาม."
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอนาคตกาลนานไกล สัตว์ทั้งหลายจักเข้ากันได้ ลงกันได้โดยธาตุ ทั้งผู้มีอัธยาศัยเลว อัธยาศัยดีงาม."
"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในปัจจุบันกาลนานไกล สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้ ลงกันได้โดยธาตุ ทั้งผู้มีอัธยาศัยเลว อัธยาศัยดีงาม."
จากเรื่องราวพระภิกษุที่กล่าวถึงในบทความนี้ ผมได้น้อมนำมาคิดถึงความหมายของ "การเข้ากันได้โดยธาตุ" หรือการที่ผู้คนมีอัธยาศัยคล้ายคลึงกันจึงสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างกลมกลืนเช่นเดียวกับพระภิกษุต่าง ๆ ที่มีลักษณะเด่นเฉพาะตัว เช่น ความเฉลียวฉลาด ฤทธิ์เดช หรือความมีวินัย ในชีวิตประจำวันของผมเอง ผมพบว่าการเข้ากันได้กับผู้อื่นไม่ได้ขึ้นอยู่กับความเหมือนกันทั้งหมดเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความเข้าใจและยอมรับซึ่งกันและกันด้วย เช่นเดียวกับภิกษุที่ต่างมีลักษณะเฉพาะ แต่ย่อมอยู่ร่วมกันได้ เพราะเคารพในหน้าที่และบทบาทของตนเองและผู้อื่น แง่มุมหนึ่งที่น่าสนใจคือพระพุทธเจ้าทรงชี้ให้เห็นการยอมรับธรรมชาติมนุษย์ที่มีทั้งอัธยาศัยดีและเลว และทั้งสองกลุ่มก็เข้ากันได้บนพื้นฐานของธาตุเหล่านั้นเอง นี่ทำให้ผมนึกถึงความสำคัญของความเคารพในความแตกต่างและการไม่พยายามเปลี่ยนแปลงผู้อื่นจนเกินไป แต่เน้นที่การสร้างความสัมพันธ์บนความเข้าใจพื้นฐาน บทเรียนจากธรรมะนี้ช่วยเตือนใจว่าไม่ว่าจะในอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคต การอยู่ร่วมและทำงานร่วมกับผู้อื่นอย่างสงบสุขนั้นสำคัญมาก และต้องใช้ความอดทน ความเข้าใจ และความเมตตาเป็นเครื่องมือสำคัญ ซึ่งผมเชื่อว่าไม่เพียงแต่เป็นหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาเท่านั้น แต่ยังสามารถนำมาปรับใช้กับชีวิตในสังคมปัจจุบันได้อย่างดีอีกด้วย
