Planets: Planets
Pictures used to accompany the description:
Comparison of the rotation period (sped up 10 000 times, negative values denoting retrograde), flattening and axial tilt of the planets and the Moon.
🔥 image used to annoy the description:
Comparing the rotation period (10,000 times acceleration, negative means reverse rotation), flatness, and tilt of the rotational axes of the planets and moons.
ถ้าคุณกำลังค้นหาแนว “define + ประวัติ” ฉันขอสรุปแบบเข้าใจง่ายว่า “ดาวเคราะห์ (Planet)” คือวัตถุท้องฟ้าขนาดใหญ่ที่มีรูปร่างเกือบกลมเพราะแรงโน้มถ่วงของตัวเอง และ “โคจรรอบดาวฤกษ์” (เช่น ดวงอาทิตย์) แต่สิ่งที่ทำให้คำว่า “ดาวเคราะห์” ถูกนิยามชัดขึ้นจริง ๆ คือการกำหนดเกณฑ์แบบเป็นทางการโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (IAU) ในปี 2006 ประวัติของคำว่า “ดาวเคราะห์” น่าสนใจมาก เพราะในสมัยโบราณผู้คนใช้คำนี้กับ “จุดสว่างที่เหมือนเดินทางไปบนท้องฟ้า” เมื่อเทียบกับดาวฤกษ์ที่ดูเหมือนอยู่นิ่ง ๆ จึงมีที่มาจากภาษากรีกที่หมายถึง “ผู้พเนจร” และในยุคนั้นยังนับรวมดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์ด้วย เนื่องจากทั้งหมด “เคลื่อนที่” เมื่อมองจากโลก ต่อมาเมื่อแนวคิดแบบดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางได้รับการยอมรับ โลกจึงถูกจัดว่าเป็นดาวเคราะห์เช่นเดียวกับดาวพุธ ดาวศุกร์ ฯลฯ นิยามดาวเคราะห์ตาม IAU (ปี 2006) แบบย่อ ๆ มี 3 ข้อ: 1) ต้องโคจรรอบดวงอาทิตย์ (ในกรณีของระบบสุริยะ) 2) มีมวลมากพอให้แรงโน้มถ่วงทำให้เกือบกลม (hydrostatic equilibrium) 3) “กวาดล้างบริเวณวงโคจร” ของตัวเองได้ (cleared the neighborhood) ข้อที่ 3 นี่เองที่ทำให้ “พลูโต” ถูกจัดเป็น “ดาวเคราะห์แคระ (dwarf planet)” เพราะพลูโตยังอยู่ท่ามกลางวัตถุจำนวนมากในแถบไคเปอร์ (Kuiper belt) และไม่ได้ครอบงำวงโคจรแบบดาวเคราะห์หลัก 8 ดวง อีกมุมที่ฉันชอบมากจากภาพประกอบในบทความ คือการดูค่าพื้นฐานของดาวแบบเทียบกัน เช่น - คาบการหมุน (rotation period): บางดวงหมุนเร็วมาก (ไม่ถึง 1 วัน) ขณะที่บางดวงหมุนช้ามาก และมีบางดวง “หมุนย้อนทิศ” ด้วย (retrograde) ซึ่งมักถูกทำเครื่องหมายเป็นค่าติดลบ - ความแบน (flattening): ดาวเคราะห์แก๊สยักษ์อย่าง Jupiter/Saturn มักแบนชัดกว่า เพราะหมุนเร็ว ทำให้ป่องตรงเส้นศูนย์สูตร - การเอียงแกน (axial tilt): ค่านี้เชื่อมกับฤดูกาล เช่น โลกเอียงประมาณ 23.44° เลยเกิดฤดูกาลชัด ส่วน Uranus เอียงมากเป็นพิเศษ ทำให้ฤดูกาลสุดขั้ว สรุปสั้น ๆ: ถ้าคุณอยาก “define + ประวัติ” ของดาวเคราะห์ ให้จำว่าเดิมคือคำเรียกวัตถุที่ดูเหมือนเคลื่อนที่บนท้องฟ้า และในปัจจุบันนิยามถูกทำให้เป็นเกณฑ์วิทยาศาสตร์ชัดเจน โดยเฉพาะประเด็น “ดาวเคราะห์ vs ดาวเคราะห์แคระ” ที่หลายคนสงสัยจากกรณีพลูโต
