เส้นทางสู่การหลุดพ้นในพุทธศาสนา

(The path to liberation in Buddhism,)

เส้นทางแห่งการหลุดพ้น (มรรค) ของพุทธศาสนา หรือที่เรียกว่าการตรัสรู้ ได้รับการอธิบายไว้ในหลากหลายรูปแบบ อริยมรรคแปดประการเป็นที่รู้จักกันดีในพุทธศาสนาเถรวาด แต่เป็นเพียงหนึ่งในหลายๆบทสรุปที่ปรากฏในสุตตปิฏกเท่านั้น การหลุดพ้นทุกข์ (Nirvana/Liberation)

ในทาง พระพุทธศาสนา คือ การดับกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวง ไม่มีการเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป บรรลุได้ ผ่านการฝึกฝนตามหลัก อริยสัจ 4 และ ดำเนินตามทางสายกลาง เส้นทางสู่การหลุดพ้นในพุทธศาสนา เป้าหมายสูงสุดคือการเข้าถึง "พระนิพพาน"

พระพุทธศาสนาตอนต้น

(Early Buddhism)

สุตตปิฏก และสำนักพุทธศาสนาในยุคแรก

ในคัมภีร์พุทธศาสนายุคแรกมีการอธิบายถึงหนทางสู่การหลุดพ้นไว้หลายแง่มุม ตัวอย่างต่อไปนี้คือบทความที่ดิฉันได้คัด และแปลมาจากพระไตรปิฎกภาษาบาลี แล้วนำมาแปลเป็นภาษาไทย และภาษาอื่นๆอีกทีนึง

อริยมรรคแปดประการ เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายว่าเป็นคำอธิบายของเส้นทางแห่งพระพุทธศาสนา ในพระสูตรปิฎกได้สรุปไว้ดังนี้:

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย อริยมรรคแปดประการคืออะไร

คือ สัมมาทิฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมาการกระทำ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ"

สมาธิทั้งสี่ (The four meditations)

การทำสมาธิสี่แบบ (Four types of meditation)

แม้ว่าอริยมรรคแปดประการจะเป็นที่รู้จักกันดี แต่สมาธิทั้งสี่ ซึ่งรวมอยู่ในอริยมรรคแปดประการในฐานะองค์ประกอบที่แปด คือ สมาธิ อาจเป็นรูปแบบที่โดดเด่นที่สุด ในพระสูตรฌานจะเข้าสู่สภาวะเมื่อ "นั่งขัดสมาธิและตั้งสติ"

ตามประเพณีทางพุทธศาสนา อาจได้รับการสนับสนุนโดยอานปณสติ การมีสติในการหายใจ ซึ่งเป็นการปฏิบัติสมาธิหลักที่พบได้ในเกือบทุกสำนักของพุทธศาสนา พระสูตรสุตตปิฏกและอาคามะอธิบายถึงรูปฌานสี่ขั้น รูปหมายถึงโลกวัตถุในท่าทีที่เป็นกลาง แตกต่างจากกามราคะ กิเลสตัณหารุมเร้าครอบงำจิตใจ ความปรารถนา จนขาดสติ ความโลภ ความไม่รู้จักพอ

และ อรูปราคะ คือโลกที่ไม่ใช่วัตถุ แม้ว่าจะตีความในประเพณีเถรวาท ว่าเป็นการอธิบายถึงสมาธิที่ลึกซึ้ง และความมุ่งมั่นแน่วแน่ แต่เดิมฌานดูเหมือนจะอธิบายถึงการพัฒนาจากการตรวจสอบกายและใจ และละทิ้งสภาวะที่ไม่เป็นสุข ไปสู่ความสงบและความระมัดระวังที่สมบูรณ์แบบ ซึ่งเป็นความเข้าใจที่ยังคงอยู่จนถึงปัจุบัน คำอธิบายมาตรฐานของฌาน พร้อมด้วยการตีความแบบดั้งเดิมและทางเลือกอื่น ๆ มีดังนี้:

1. ฌานที่หนึ่ง :

เมื่อแยกตัว (vivicceva) จากความปรารถนาในกามารมณ์ แยกตัว (vivicca) จากกิเลส (akusalchi dhammehi, สภาวะที่ไม่เป็นสุขอื่นๆ) ภิกษุจึงเข้าสู่และดำรงอยู่ในสภาวะแรก (hana) ซึ่งก็คือปีติ ("ความปิติ" "ความสุข") ทางจิตใจ และสุข ("ความเพลิดเพลิน)" ทางกาย; หรือ: ยั่งยืน ตรงข้ามกับทุกข์ (ทุกข์) ชั่วคราว "เกิดจากวิเวกะ" (ตามประเพณี หมายถึง "การปลีกวิเวก" หรือ "การแยกแยะ" (ธรรมะ) พร้อมด้วยวิตรกะวิจารย์ (ตามประเพณี หมายถึง การตั้งใจและตั้งใจจดจ่อกับสิ่งที่จะภาวนา หรือ การสอบถามเบื้องต้นและการตรวจสอบธรรมะ กิเลสและความคิดที่เป็นสุข ในภายหลังหรือ: "ความคิดเชิงวิเคราะห์

2. ฌานที่สอง :

อีกครั้งหนึ่ง ด้วยการระงับวิตรกะวิจาระ ภิกษุจึงเข้าสู่และดำรงอยู่ในฌานที่สอง ซึ่งเป็นปิติทางจิตและสุขะทางกาย “เกิดจากสมาธิ” รู้แต่ไม่วิพากษ์วิจารณ์ การรับรู้ โดยการนำเอาความแฝงหรือสัมมการที่ฝังอยู่มาให้เห็นอย่างชัดเจน และมีสัมปัสทนะ , ความสงบ ความสงบภายใน และเอกคคต การรวมใจ การรับรู้โดยปราศจากวิตรกะวิจาระ

3. ฌานที่สาม:

เมื่อปิติจางหายไป ภิกษุจะอยู่ในอุเปกขา (ความเที่ยงธรรม) สัตตะ (สติ) และสัมปชัญญะ (รู้แจ้งโดยสมบูรณ์ ) "รู้แจ้งโดยพิจารณา"ประสบสุขด้วยกายเข้าสู่และอยู่ในฌานที่สาม ด้วยเหตุนี้เหล่าผู้มีบุญจึงกล่าวว่า "เมื่ออยู่ในความสุข [กาย] บุคคลย่อมมีความสงบและมีสติ"

4. ฌานที่สี่:

เมื่อละทิ้ง ความปรารถนาใน สุขะ (ความสุข) และ ความรังเกียจในทุกข์ (ความเจ็บปวด)

และเมื่อก่อนหน้านี้ การเคลื่อนไหวภายในระหว่างโสมนัสสะ (ความยินดี 12%) และ โทมนัสสะ (ความไม่พอใจ หายไป ภิกษุจะเข้าสู่และดำรงอยู่ในฌานที่สี่ ซึ่งคือ อทุกข์ อสุขะ (“ไม่เจ็บปวด ไม่สุข “ปราศจากความสุขและความทุกข์ และมี อุเปกขาสติ ปริสถิต (ความบริสุทธิ์สมบูรณ์ของความเสมอภาคและความมีสติ)

ลำดับทางเลือกในพระไตรปิฎกภาษาบาลี.

ลำดับทางเลือก และอาจเก่าแก่กว่าสูตรอริยมรรคแปดประการ ของขั้นตอนในเส้นทางสู่การหลุดพ้นของพุทธศาสนา สามารถพบได้ทั่วทั้งพระไตรปิฎกภาษาบาลี.

เตวิจฉาสูตร

ลำดับการพัฒนามาตรฐานสามารถพบได้ในนิกาย ซึ่งอาจมีมาก่อนอริยสัจสี่ที่มีรูปแบบเฉพาะ

เช่น เตวิชชะสูตร ข้อ 40-75 (ทีฆนิกาย 13)

ข้อ 40: พระตถาคตองค์หนึ่งทรงจุติมาในโลก ผู้ทรงแสดงความรู้ของพระองค์ให้ผู้อื่นได้รู้

ข้อ 41: เจ้าของบ้านฟังความจริงนั้น เกิดความเชื่อ และออกไปจากชีวิตในบ้านสู่สภาพคนไร้บ้าน

ข้อ 42: เขาดำเนินชีวิตอย่างมีสติสัมปชัญญะ ประพฤติดี ควบคุมสติสัมปชัญญะ มีสติและควบคุมตนเองได้

ข้อ 43-75: ผลที่ได้คือ:

- ความเชื่อมั่นในจิตใจที่เกิดจากความรู้สึกถึงความดีงาม

- วิธีที่เขาคอยปกป้องประตูแห่งประสาทสัมผัสของเขา

- ลักษณะนิสัยที่เขามีสติและควบคุมตนเองได้ดี

เหนือจากมนุษย์ธรรมดาทั่วไปเข้าถึงได้

- นิสัยของเขา คือการพอใจกับสิ่งเล็กน้อย

และการใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย

- การพิชิตอุปสรรคทั้งห้าประการของพระองค์ โดยแต่ละข้อมีอุปมาอุปไมยอธิบาย

- ความปีติและความสงบสุขที่เกิดขึ้นจากชัยชนะครั้งนี้เติมเต็มจิตใจของเขาอย่างสมบูรณ์.

จุละหัตถิปโปปมาสูตร

(The Chulahatthippopamasutta/

ตามที่ร็อด บัคเนลล์กล่าวไว้ รายชื่อขั้นตอนของเส้นทางอีกรายการหนึ่งปรากฏในสถานที่ต่างๆ ในมัชฌิมนิกาย และสามารถแสดงให้เห็นด้วยรายการขั้นตอนต่อไปนี้จากจุฬหัตถิปโตปมสูตร (พระสูตรย่อยเกี่ยวกับอุปมาเรื่องรอยเท้าช้าง)

1. ธรรมะ/สัทธะ/ปัพพัชยะ: ฆราวาสได้ยินพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรม เกิดความศรัทธา และตัดสินใจบวชเป็นภิกษุ

2. ศีล: เขาปฏิบัติตามหลักศีลธรรม

3. อินทริยสัมวาระ (องค์ประกอบของความพยายามที่ถูกต้อง): เขาฝึกฝน 'การเฝ้ารักษาประตูแห่งประสาทสัมผัสทั้งหก'

4. สติสัมปชัญญะ: เขาฝึกฝนสติและการควบคุมตนเอง (ซึ่งจริงๆ แล้วอธิบายว่าเป็นสติในกาย หรือกายนุสสิติ)

5. ฌานที่ 1: เขาพบสถานที่เงียบสงบเพื่อทำสมาธิ ชำระจิตใจให้บริสุทธิ์จากสิ่งกีดขวาง (นิวารณะ) และบรรลุฌานแรก รูปฌาน

6. ฌาน ๒ ทรงบรรลุฌานที่ ๒

7. ฌาน ๓ ทรงบรรลุฌานที่ ๓

8. ฌาน ๔ ทรงบรรลุฌานที่ ๔

9. เขาระลึกถึงชาติภพก่อนๆ ในสังสารวัฏมากมายของตน

10. สัตตานัม จุฏปะปตญาณ: เขาสังเกตการเกิดและการตายของมนุษย์ตามกรรมของตน

11. อสวัคขัยญาณ: พระองค์ทรงทำลายอสวะ (แผล) และบรรลุถึงการรู้แจ้งอย่างลึกซึ้ง

(ตรงข้ามกับความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับอริยสัจ 4)

12. วิมุตติ: เขารู้สึกว่าตนเองได้รับการปลดปล่อยแล้ว และได้ทำสิ่งที่ควรทำเสร็จสิ้นแล้ว

มหาอัสสปุระสูตร

(Maha Asapura Sutta)

ในพระสูตรนี้ พระพุทธเจ้าได้ให้รายการ "สิ่งที่นักพรตและพราหมณ์ต้องปฏิบัติ" ดังต่อไปนี้:

1. หิริ-อตตัปปะ: นักพรตหรือพราหมณ์ฝึกฝนความรู้สึกละอายและเกรงกลัวการถูกตำหนิ

2. ปาริสุทธะ กายา สมาจาร เป็นผู้ปลูกฝังความประพฤติบริสุทธิ์ทางกาย

3. ปริศุทธะ วจจิสมาจร : เขาบำเพ็ญประพฤติวาจาให้บริสุทธิ์

4. ปริศุทธะ มโนสมาจร: เขาบำเพ็ญเพียรประพฤติจิตใจให้บริสุทธิ์

5. ปริศุทธะ อชีวะ : เขาประกอบอาชีพที่บริสุทธิ์

6. อินทริยสังวร : พระองค์ทรงรักษาประตูประสาทสัมผัสทั้งหก

7.โภชเนมัตตญุตะ : เขารู้จักควบคุมตนเองในการรับประทานอาหาร

8. จาการิยา: เขาฝึกฝนการตื่นรู้

9. สติสัมปชัญญะ: เขามีสติและควบคุมตนเองได้

10. ฌานที่หนึ่ง

11. ฌานที่สอง

12. ฌานที่สาม

13. ฌานที่สี่

14. ปุพเพนิวาสานุสสติญานา ระลึกถึงชาติก่อนๆ

15. สัตตานัม จุฏปะปตปรัชญา: พระองค์ทรงสังเกตความตายและการเกิดใหม่ของสรรพสัตว์

16. อสวัคขยะญาณวิมุตติ: ทำลายกิเลส บรรลุอริยสัจ 4 และรู้ว่าตนเองหลุดพ้นแล้ว

เซขาสูตร

ในพระสูตรเสขะ พระพุทธเจ้าทรงชักชวนพระอานันท์ให้สอน "หลักสูตรสำหรับผู้เรียน" แก่กลุ่มศิษย์ ซึ่งดำเนินไปดังนี้:

1. พวกเขา

2. อินทริยสัมวาระ (องค์ประกอบของความพยายามที่ถูกต้อง): เขาฝึกฝน 'การเฝ้ารักษาประตูแห่งประสาทสัมผัสทั้งหก'

3. โภเจน มตฺตฺญฺญฺญฺต งดเว้นในการกิน.

4. การรับรู้ การตื่นตัว

5. สัตตา สัทธัมมะ ทรงพัฒนา "คุณสมบัติอันเป็นเลิศ" 7 ประการ คือ สัทธา หิริ โอตตัปปะ พหุสสุตะ วิริยะ สติ ปัญญาศรัทธา

ความรู้สึกละอายใจ, ความกลัวการถูกตำหนิ, การได้ยินเรื่องราวมากมาย, พลังงาน, สติ, ความเข้าใจ

6. ฌาน: เขาสามารถบรรลุฌานทั้งสี่ได้โดยไม่ยากลำบาก

๗. ปุพเพนิวาสานุสสติญานา ระลึกถึงชาติที่แล้วของตน

8. สัตตานัม จุฏปะปตญาณ: พระองค์ทรงสังเกตการเกิดและการตาย

9. อสวัคขยะญาณ - วิมุตติ: เขาทำลายกิเลสและรับรู้ได้ว่าตนเองหลุดพ้นแล้ว.

ลำดับต่างๆ ในมัธยมะอากามะ

ได้สรุปคำอธิบายหลักสามประการเกี่ยวกับเส้นทางดังกล่าวจากพระสูตรต่อไปนี้ มัธยมะอาคม 44, มัธยมะอาคม 54 และมัธยมะอาคม 55

คือ :

→ สติและความเข้าใจที่ชัดเจน

→การปกป้องประสาทสัมผัส การปกป้องศีล การไม่สำนึกผิด

→ ความยินดี

→ความรู้และการมองเห็นสิ่งต่างๆ ตามที่เป็นอยู่

→ความรังเกียจ การจางหายไปของกิเลส

→การหลุดพ้น นิพพาน

การให้เกียรติ และเอาใจใส่เมื่อเข้าใกล้การฟังธรรมะที่ดี การตั้งใจฟัง การพิจารณาความหมายของธรรมะ การท่องจำธรรมะ การยอมรับอย่างไตร่ตรอง ศรัทธา การพิจารณาสิ่งที่ถูกต้อง

- มีสติและความเข้าใจที่ชัดเจน

- การปกป้องประสาทสัมผัส การปกป้องศีล → ความไม่สำนึกผิด → ความยินดี ความปิติ ความสุข สมาธิ ความรู้และการมองเห็นสิ่งต่างๆ ตามที่เป็นอยู่ ความรังเกียจ การดับราจากกิเลส การหลุดพ้น นิพพาน.

ความไม่รู้ กิจกรรมเชิงแนวคิด การรับรู้ เชื่อ และรูปแบบ ประสาทสัมผัสทั้งหก การสัมผัส ความรู้สึก ความอยาก - การยึดติด - การดำรงอยู่ - การเกิด - การแก่ชรา และความตาย - ความทุกข์ ศรัทธา การพิจารณาที่ถูกต้อง สติและความเข้าใจที่ชัดเจน → การปกป้องประสาทสัมผัส การปกป้องศีล ไม่สำนึกผิด ความยินดี ความปิติ ความสุข - สมาธิ - ความรู้และการมองเห็นสิ่งต่างๆ ตามที่เป็นอยู่ ความรังเกียจ การดับของกิเลส การหลุดพ้น นิพพาน.

โพธิปักขียาธรรม : Bodhipakkhlyädhamma

อริยมรรคแปดประการ เป็นหนึ่งในรายการในโพธิปักษีธรรม ซึ่งเป็นคำที่ใช้ในอรรถกถาของศาสนาพุทธในประเทศไทย เพื่ออ้างถึงคุณลักษณะหรือเครื่องช่วยในการบรรลุธรรมเจ็ดประการที่กล่าวถึงพระพุทธเจ้าเป็นประจำในพระไตรปิฎกที่ถูกแปลมาจากภาษาบาลี โดยแต่ละประการสรุปเส้นทางแห่งพุทธะ ภายในคุณลักษณะแห่งการบรรลุธรรมทั้งเจ็ดประการนี้ มีปัจจัยหรือคุณลักษณะที่ซ้ำซ้อนและทับซ้อนกันทั้งหมดสามสิบเจ็ดประการ.

สี่ประการของการเจริญสติ (Cattaro satipatthänä)

1. การเจริญสติในกาย (กายณุปัสสนา, ส. กายณุปัสถานะ) (käyänupassanā, S. kayānupasthāna)

2. การเจริญสติ (เวทนานุปัสสนา, ส. เวทนานุปัสสนา) (vedanānupassanā, S. vedanānupasthāna)

3. การเจริญสติในสภาวะจิต (จิตตานุปัสสนา, ส. จิตตนุปัสสนา)(cittänupassana, S. cittanupasthāna)

4. การเจริญสติในคุณสมบัติทางจิต (ธรรมนุปัสสนา, ส. ธรรมนุปัสถานา)(Dhammanupassana, S. Dhammanupassana)

ความพยายามที่ถูกต้องสี่ประการ

(Cattāro sammappadhānā)

1. การพยายามป้องกันไม่ให้เกิดสภาวะที่ไม่เป็นประโยชน์

2. ความพยายามในการละทิ้งสภาวะที่ไม่เป็นประโยชน์ที่เกิดขึ้นแล้ว

3. ความพยายามในการก่อให้เกิดสภาวะอันชำนาญการ

4. ความพยายามในการรักษาและเพิ่มพูนสภาวะแห่งทักษะที่เกิดขึ้นใหม่และคงรักษาทักษะเก่าที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วนั้นด้วยความมั่นคง รักษาไว้ซึ่งความเป็นยอดคนเพื่อความหลุดพ้นทุกข์.

สี่ฐานของพลังเวทมนตร์/จิต/เหนือธรรมชาติ (Cattaro iddhipāda)

1. เจตจำนง (จัณฑา, ส.จัณฑา)

2. กำลังความพยายาม (วิริยะ, ส.วีรยะ)

3. สติ (citta, S. citta)

4. การตรวจ (วิมัมสะ หรือ วิมาซาซา ส. มิมามซา)

ห้าพลัง (Pañca bala)

1. ความเชื่อมั่น (ศรัทธา)

2. กำลังความพยายาม (วิริยะ, ส.วีรยะ)

3. การมีสติ (ชั่วโมง, ความตาย)

4. สามัคคี (สมาธิ)

5. ปัญญา (ปัญญา, ปรัชญา)

ปัจจัยแห่งการบรรลุธรรม 7 ประการ

(The Seven Factors for Attaining Enlightenmen)

พุทธาภิเษก (Buddha consecration)

1. การฝึกสติ (ชั่วโมง, ความตาย)

2. สืบสวน (ธรรมวิกาย, ส.ธรรมประวิชัย)

3. กำลังความพยายาม (วิริยะ ส.วิริยะ)

4. ความสุข (pīti, S. prīti)

5. ความสงบ (passaddhi, S. praśrabdhi)

6. สามัคคี (สมาธิ, ส. สมาธิ)

7. ความสงบทางใจ

มรรคมีองค์ประกอบแปดอันประเสริฐ

(The Noble Eightfold Path)

1. ความเข้าใจที่ถูกต้อง

2. เจตนาชอบ

๓. สัมมาวาจา

4. การกระทำที่ถูกต้อง

5. สัมมาอาชีวะ

6. ความพยายามที่ถูกต้อง

๗. สติสัมปชัญญะ (สัมมาสติ ส.สมยัคสุฤติ)

8. สามัคคีธรรม (สัมมาสมาธิ ส.สัมยักสมาธิ)

การพัฒนาปัจจัยทั้งเจ็ดแห่งการตื่นรู้ เส้นทางสู่การตรัสรู้ของพุทธศาสนา มักถูกสรุปไว้ในพระไตรปิฎกภาษาบาลี ด้วยสูตรสั้นๆ คือการ

ละทิ้งอุปสรรค ฝึกฝนการตั้งสติสี่ประการและพัฒนาปัจจัยแห่งการตื่นรู้

การปฏิบัติต่างๆ นำไปสู่การพัฒนาโพชฌังคะ ซึ่งเป็นปัจจัยแห่งการตื่นรู้ทั้งเจ็ดประการ ซึ่งไม่เพียงแต่เป็นวิธีการ แต่ยังเป็นองค์ประกอบของการตื่นรู้ด้วย มร "ความสัมพันธ์ที่ชัดเจน" ระหว่างฌานทั้งสิ่ และโพชฌังคะ ซึ่งการพัฒนาโพชฌังคะได้รับการสนับสนุนจากการปฏิบัติสมาธิหลากหลายรูปแบบ เมื่อรวมกับสติปัฏฐาน (สติ) และอนาปนสติ (การทำสมาธิด้วยลมหายใจ) จะส่งผลให้เกิด "ความตระหนักรู้ที่สูงขึ้น" "เอาชนะอารมณ์ที่รบกวนและทำให้ ไขว้เขวได้.

สูตรอีกประการหนึ่งคือ อนุปุพพิกฐะ หรือ "การบรรยายแบบค่อยเป็นค่อยไป" ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงบรรยายถึงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ (ทาน) คุณธรรม (ศีล) สวรรค์ (สัจจะ) อันตรายจากกามราคะ (กามณะอาทิณวะ) และการสละ (เนกขัมมา) เมื่อผู้ฟังได้รับการเตรียมพร้อม ด้วยหัวข้อเหล่านี้แล้ว พระพุทธเจ้าก็จะทรงแสดง "คำสอนพิเศษสำหรับพระพุทธเจ้า อริยสัจสี่ (จัตตาริ อริยสัจจานิ) ซึ่งก่อให้เกิด "นิมิตอันบริสุทธิ์ไร้ตำหนิของธรรมะ ในคำสอนสัมริมของทิเบต เส้นทางพระโพธิสัตว์พร้อม กับการฝึกฝนบารมีหกประการถูกเพิ่มเข้าไปในสูตรนี้

อัษฐกาวตคะ (Ashtakavataka)

อัตถควัคคะ หนึ่งในหนังสือที่เก่าแก่ที่สุดของสุตตปิฏกะ ซึ่งบรรจุอยู่ในสุตตนิปต ได้ให้เป้าหมายที่ชัดเจน เช่น นิพพาน ได้อธิบายถึงบุคคลในอุดมคติ บุคคลในอุดมคตินี้มีลักษณะเด่นคือ สถิต หมายถึง ความบริสุทธิ์ สะอาดปราศจากมลทินที่ทำให้มัวหมอง และ สันต หมายถึง ความสงบ เยือกเย็นจนน่าเกรงขาม คำอธิบายเกี่ยวกับอัตถะควัคคะ ได้แก่ มหานิทเทศและคำอธิบายของพุทธโฆสะ แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการ ของแนวคิดทางพุทธศาสนาเมื่อเวลาผ่านไป คำอธิบายทั้งสองวางอัดกะควักคะไว้ในกรอบอ้างอิงของตน โดยนำเสนอระบบความคิด ที่ละเอียดซับซ้อนกว่าอัตถะควัคคะเองมาก.

ประเพณีเถรวาท - เส้นทางแห่งการชำระล้าง

Theravada Tradition - The Path of Purification

วิสุทธิมรรค (Visuddhimagga)

โครงร่างคลาสสิกของเส้นทางสู่การหลุดพ้นของชาวพุทธเถรวาทในประเทศไทย คือการชำระล้างเจ็ดประการ ตามที่พุทธโฆสะได้อธิบายไว้ในวิสุทธิมรรค การชำระล้างเหล่านี้ได้แก่:

1. การชำระล้างความประพฤติ (ศีลวิสุทธิ)

2. การชำระจิตให้บริสุทธิ์ (citta-visuddhi)

3. การชำระทัศนะ (ดิตถิวิสุทธิ)

๔. การชำระให้บริสุทธิ์ด้วยการเอาชนะความสงสัย (กัณขะวิตะรณวิสุทธิ)

5. การชำระล้างด้วยความรู้และวิสัยทัศน์เกี่ยวกับสิ่งที่เป็นมรรค

6. การชำระล้างด้วยความรู้และวิสัยทัศน์แห่งปัญญา

การปฏิบัติ (patipada-ñanadassana-vísuddhi)

1. ความรู้เกี่ยวกับการพิจารณาถึงการขึ้นและการตก (อุทัยพยณะนุปัสสนานะ)

2. ความรู้เกี่ยวกับการพิจารณาถึงการดับสูญ (bhanganupassana-nana)

๓. ความรู้เรื่องรูปลักษณ์เป็นความหวาดกลัว (ภยตุปัฏฐานนานา)

4. ความรู้เกี่ยวกับการพิจารณาอันตราย (adinavanupassana-nana)

5. ความรู้เกี่ยวกับการพิจารณาความไม่ยึดติด (นิพพานนุปัสสนานะ)

6. ความรู้เกี่ยวกับความปรารถนาที่จะหลุดพ้น (muncitukamyata-nana)

7. ความรู้เกี่ยวกับการพิจารณาไตร่ตรอง (ปฏิสังขณุปัสสนานะ)

8. ความรู้เกี่ยวกับความสงบในจิตใจ (สังขรุเปกกะนานะ)

9. ความรู้ตามแบบแผน (anuloma-nana)

"การชำระล้างด้วยความรู้และวิสัยทัศน์" คือจุดสูงสุดของการปฏิบัติ ซึ่งประกอบด้วยสี่ขั้นตอนที่นำไปสู่การหลุดพ้น ระบบวิธีคิดนี้เน้นการทำความเข้าใจลักษณะทั้งสามของการดำรงอยู่ คือ ทุกข์ อนัตตา และอนิจจา การเน้นย้ำนี้เห็นได้ชัดจากคุณค่าที่ให้แก่การปฏิบัติวิปัสสนามากกว่าสมถะ โดยเฉพาะในขบวนการวิปัสสนาในปัจจุบัน

1. โมกษะภากิยะ (สภาวะที่นำไปสู่การหลุดพ้น) หรือ สัมภารยรรคะ (หนทางแห่งการสะสม) สิ่งนี้เกี่ยวข้องกับศีลธรรม การเรียนรู้คำสอน และการปฏิบัติหลักธรรมสี่ประการแห่งสติ

2. นิรเวทภาคียะ (สภาวะที่นำไปสู่การเข้าถึง) หรือ ปราโยคมาร์คะ (หนทางแห่งการเตรียมตัว) ในที่นี้บุคคลจะสังเกตอริยสัจสี่ในแง่ของแง่มุมทั้งสิบหกประการ

3. ตรรณะ (เส้นทางแห่งการเห็นหรือปัญญา) ตามคัมภีร์อัคคีธรรม เส้นทางนี้จะกล่าวถึงการปฏิบัติอริยสัจ 4 ประการอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งบรรลุธรรมและละกิเลส 88 ประการ

4. ภาวนามาร์คะ (เส้นทางแห่งการบำเพ็ญเพียร) ตามคัมภีร์อัคคีภะ.

5. อศิษฐะมาร์คะ (หนทางแห่งการไม่เรียนรู้หรือบรรลุธรรมอีกต่อไป) บุคคลนั้นได้รับการปลดปล่อยอย่างสมบูรณ์จากอุปสรรคและความทุกข์ทั้งปวง และจึงบรรลุธรรมหรือสมบูรณ์ (นิสถา)

เส้นทางพระโพธิสัตว์

(Bodhisattva Path)

พุทธศาสนานั้นตั้งอยู่บนหลักการของหนทางแห่งพระโพธิสัตว์เป็นหลัก พุทธศาสนามหายานส่งเสริมให้ทุกคนเป็นพระโพธิสัตว์และให้คำปฏิญาณตน ด้วยคำปฏิญาณเหล่านี้ บุคคลจะให้คำมั่นสัญญาว่าจะทำหน้าที่ด้วยการมุ่งมั่นกระทำแต่ความดีเพื่อการตรัสรู้โดยสมบูรณ์ ของสรรพสัตว์ทั้งหลายโดยการเดินตามหนทางแห่งพระโพธิสัตว์ หนทางนี้สามารถอธิบายได้ในแง่ของบารมีหกประการ หรือในแง่ของมรรคห้าและภูมิสิบประการ.

หกปารมิตัส (Six paramitas)

ปารามิตาทั้งหกเป็นหนทางที่ผู้ปฏิบัติธรรมในพุทธศาสนามหายานใช้เพื่อให้บรรลุความปรารถนาที่จะบรรลุการตรัสรู้โดยสมบูรณ์เพื่อประโยชน์ของสรรพสัตว์ ในพุทธศาสนามหายาน พระสูตรปรัชญาปารามิตา พระสูตรโลตัส (สันสกฤต: สัทธรรมปุณฑริกะสูตร) ​​และคัมภีร์อื่นๆ อีกมากมาย ได้ระบุปารามิตาทั้งหกไว้ดังนี้:

1. ทานธรรม ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ทัศนคติที่ดี จิตมีเมตตาในการให้ด้วยใจที่บริสุทธิ์

2. ศีลธรรม: คุณธรรม, จริยธรรม, วินัย, การประพฤติตนที่เหมาะสม

3. กษณติ (กษณติ) ปารามิตา : ความอดทน, ความอดกลั้น, การให้อภัย, การยอมรับ, ความเพียรพยายาม มุ่งมั่น เอาชนะต่ออุปสรรคและกิเลสที่เข้ามายั่วยุชี้นำทำให้หลงผิด

4. วิรยะ ปารมิตา ความเพียร ความพากเพียร ความเพียรพยายาม

5. ธยานะปารามิตา: การมีสมาธิแน่วแน่ การพิจารณาไตร่ตรอง คิดวิเคราะห์ แยกแยะถูก ผิดได้ด้วยตนเอง

6. ปรัชญาปารมิตา: ปัญญา, ความเข้าใจ

ห้าเส้นทาง และสิบภูมิ

(Five paths and ten landscapes)

อรรถกถาอภิษมยลัมการะในมหายานนำเสนอสูตรก้าวหน้าของมรรคห้าประการ :

1. เส้นทางแห่งการสะสมมีความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะเอาชนะความทุกข์ ไม่ว่าจะเป็นความทุกข์ของตนเอง หรือของผู้อื่น

และพร้อมที่จะละทิ้งชีวิตทางโลก โดยไม่มีความกังวลใดๆ

2. เส้นทางแห่งการเตรียมตัวหรือการประยุกต์ใช้ โดยการเริ่มฝึกสมาธิ มีความรู้ มีทักษะในการคิดเชิงวิเคราะห์เกี่ยวกับความว่างเปล่าอย่างท่องแท้

3. เส้นทางแห่งการมองเห็น บุคคลบนเส้นทางนี้

ต้องฝึกฝนการทำสมาธิอย่างลึกซึ้งเพื่อพิจารณาถึงธรรมชาติของความเป็นจริง พร้อมด้วยการตระหนักถึงความว่างเปล่าของความเป็นจริง

สอดคล้องกับ "การเข้าสู่กระแสธรรม" และถูกจัดอยู่ในกลุ่มพระโพธิสัตว์ภูมิแรก

4. เส้นทางแห่งการทำสมาธิ ผู้ที่เดินตามเส้นทางนี้จะชำระตนเองให้บริสุทธิ์และสะสมปัญญา

5. เส้นทางแห่งการไม่ต้องเรียนรู้ หรือบรรลุผลอีกต่อไป เนื่องจากบุคคลบนเส้นทางนี้ได้ชำระล้างตนเองอย่างสมบูรณ์เรียบแล้ว

สิบภูมิ (Ten landscapes)

ภูมิ (พุทธศาสนา) Bhumi (in Buddhism)

"ภูมิโพธิสัตว์" (ระดับ/ขั้นแห่งการตรัสรู้)

เป็นหมวดหมู่ย่อยของมรรคทั้งห้า คำว่าภูมิในภาษาสันสกฤตมีความหมายตรงตัวว่า “พื้นดิน” หรือ “รากฐาน” เนื่องจากแต่ละขั้นแสดงถึงระดับแห่งการบรรลุและเป็นพื้นฐานสำหรับขั้นต่อไป แต่ละระดับแสดงถึงความก้าวหน้าที่ชัดเจนในการฝึกฝน ซึ่งมาพร้อมกับพลังและปัญญาที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ

1. ความปิติยิ่ง (สันสกฤต: ปารามุทิตา) ซึ่งเป็นความปีติยินดีที่ได้ตระหนักถึงความจริง

2. สภาวะอันบริสุทธิ์ (สันสกฤต: วิมาลา) ซึ่งเป็นสภาวะที่ปราศจากมลทินทั้งปวง

3. แสงสว่าง (สันสกฤต: Prabhakarl) ซึ่งเป็นแสงแห่งปัญญาที่ส่องประกายออกมาจากผู้ที่บรรลุ

4. ผู้เปล่งประกาย (สันสกฤต: Archishmati) ซึ่งเปลวไฟแห่งปัญญาอันเจิดจรัสจะเผาผลาญกิเลสตัณหาทางโลกให้หมดสิ้นไป

5. หนทางที่ยากต่อการบำเพ็ญเพียร (สันสกฤต: สุทุรชัย) ซึ่งบุคคลจะเอาชนะมายาแห่งความมืดหรือความไม่รู้ได้ ถือเป็นหนทางสายกลาง

6. การปรากฏ (สันสกฤต: อภิมุขี) ซึ่งปัญญาอันสูงสุดเริ่มปรากฏให้เห็น;

7. สภาวะที่อยู่เหนือโลก (สันสกฤต: Duramgama) ซึ่งบุคคลนั้นได้ก้าวข้ามสภาวะของยานทั้งสองไปแล้ว

8. ความมั่นคง (สันสกฤต: อัจฉละ) ซึ่งหมายถึงการดำรงอยู่อย่างมั่นคงในสัจธรรมแห่งทางสายกลาง และไม่อาจหวั่นไหวต่อสิ่งใดได้

9. ปัญญาอันดี (สันสกฤต: Sadhumati) ซึ่งเป็นการเผยแพร่ธรรมคำสอนอย่างเสรี และปราศจากข้อจำกัดใดๆ

10. เมฆแห่งธรรมะ (สันสกฤต: ธรรมเมฆะ) ซึ่งเป็นประโยชน์แก่สรรพสัตว์ทั้งหลายบนโลกมนุษย์ ด้วยธรรมะอันบริสุทธิ์ เปรียบเสมือนเมฆที่โปรยฝนลงมาอย่างไม่ลำเอียงแก่สรรพสัตว์เพื่อชี้ทางสว่างเพื่อการหลุดพ้นทุกข์.

การปล่อยวาง คือ การยอมรับความจริง

(Letting go means accepting reality and ceasing to carry)

และยุติการแบกรับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ไว้ในใจ เป็นการไม่ยึดติดกับอดีต ความผิดหวัง หรือความคาดหวังที่เกินจริง เพื่อให้จิตใจเป็นอิสระและพบกับความสงบสุขในจิตใจ คือ สภาวะสมดุลทางอารมณ์ ที่เกิดขึ้นจากการอยู่กับปัจจุบัน เข้าใจ และยอมรับ ความเป็นจริง เกิดจากการปรับมุมมองและสร้าง ความสุขได้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องพึ่งพาปัจจัยภายนอก

ิอยู่ในสภาวะที่จิตใจปลอดโปร่ง มั่นคง และเป็นอิสระจากการยึดติด เป็นการฝึกฝนตนเองให้ปล่อยวางเรื่องในอดีต ไม่กังวลกับอนาคต และมีความสุขกับสิ่งที่มีอยู่จริง เพื่อการหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวง (นิพพาน) ในทางพุทธศาสนาคือการดับกิเลสและอวิชชา โดยมี หัวใจหลักอยู่ที่การฝึกฝนจิตใจและพัฒนาปัญญา ซึ่งสามารถทำได้ผ่านหลักปฏิบัติสายกลางที่สำคัญ ได้แก่ :

1. อริยสัจ 4 (ทางดับทุกข์)

(The Four Noble Truths (The Path to Ending Suffering)

เข้าใจสภาพความจริงของชีวิต เพื่อถอนรากถอน โคนความยึดมั่นถือมั่น:

- ทุกข์: ยอมรับและทำความเข้าใจความจริงว่า ชีวิตคือความไม่สมบูรณ์

- สมุทัย: เห็นต้นเหตุของทุกข์ที่มาจากความโลภ โกรธ และความหลง

- นิโรธ: มุ่งเป้าหมายไปที่การดับทุกข์อย่างสิ้น เชิง

- มรรค: ลงมือปฏิบัติเพื่อนำไปสู่ความหลุดพ้น

2. ศีล สมาธิ ปัญญา (มรรค 8)

(Morality, Concentration, Wisdom (The Eightfold Path)

เครื่องมือภาคปฏิบัติเพื่อฝึกฝนและพัฒนา

ตนเอง

- ศีล: การควบคุมกายและวาจาให้ปกติสุข ไม่ เบียดเบียนผู้อื่น เป็นฐานรากที่สำคัญที่สุด

- สมาธิ: การฝึกจิตใจให้ตั้งมั่น สงบ และมีสติรู้ เท่าทันอารมณ์ตนเอง

- ปัญญา: การมองเห็นกายและใจตามความเป็น จริง เกิดความเบื่อหน่ายในความยึดติด นำไปสู่

การปล่อยวาง

3. วิมุตติ 2 (ความหลุดพ้น)

Liberation (Vimutti) 2

ความสำเร็จของการปฏิบัติแบ่งออกเป็น 2

ลักษณะ คือ...

- เจโตวิมุตติ: ความหลุดพ้นแห่งจิตจากกิเลส ด้วยกำลังของสมาธิ

- ปัญญาวิมุตติ: ความหลุดพ้นด้วยอำนาจการ เจริญปัญญา รู้แจ้งเห็นจริงในสัจธรรม.

" ศาสนาพุทธ ศาสนาประจำชาติไทย คนไทยนับถือ ศาสนาพุทธศาสนาพุทธ คือศาสนาที่ถูกยกย่องให้เป็นศาสนาที่ดีงามที่สุดในโลก และศาสนาพุทธเป็นเพียงศาสนาหนึ่งเดียวบนโลกที่วิทยาศาสตร์สามารถพิสูจน์ได้. "

เรียบเรียงบทความ ภาษา ไทย 🇹🇭

โดย : น.ส รัชรินทร์ดา เตชะประสาน 🇹🇭

เคลียร์มิลลี่ 8888 🇹🇭

ประเทศไทย 2569 🇹🇭

วันที่ 5 เดือน มิถุนายน พุทธศักราช (พ.ศ) 2569

เวลา 01 : 54 น. 🇹🇭

#BuddhismIsTheNationalReligionOfThailandAndIsPracticedByThaiPeopleBuddhism 🇹🇭

#ศาสนาพุทธศาสนาประจำชาติไทยคนไทยนับถือศาสนาพุทธ🇹🇭

#BuddhismInThailand🇹🇭

#InfinityGalleryDiscipleOfLuangPuThuat🇹🇭

#อินฟินิตี้แกลเลอรี่ศิษย์หลวงปู่ทวด🇹🇭

https://www.facebook.com/share/1SbhH8DNQd/

https://www.facebook.com/share/1PmfexZd4r/

https://www.facebook.com/share/14arMeWfQYe/

https://www.facebook.com/share/1D4pFZyMGz/