ระบบป้องกันและควบคุมในสถานีไฟฟ้าแรงสูงมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการดูแลความเสถียรและความปลอดภัยของระบบไฟฟ้า โดยระบบควบคุม (Control System) จะทำหน้าที่สั่งงานอุปกรณ์ไฟฟ้าต่างๆ เช่น การเปิด-ปิดเบรกเกอร์หรือสวิตช์ตัดต่อ (Disconnect Switch) ผ่านศูนย์ควบคุมด้วยระบบ SCADA (Supervisory Control And Data Acquisition) ที่ช่วยให้สามารถตรวจสอบและควบคุมการทำงานแบบเรียลไทม์ผ่านการแสดงผลบนหน้าจอ Human-Machine Interface (HMI) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ในขณะเดียวกัน ระบบป้องกัน (Protection System) เปรียบเสมือนระบบประสาทของร่างกายที่ตรวจจับการผิดปกติ เช่น ไฟฟ้าลัดวงจร กระแสเกิน หรือแรงดันตก โดยเมื่อรีเลย์ตรวจพบความผิดปกติเหล่านี้ จะสั่งให้เบรกเกอร์ตัดวงจรไฟฟ้าทันที เพื่อลดความเสียหายที่จะเกิดขึ้นกับระบบและอุปกรณ์ไฟฟ้า อุปกรณ์ที่สำคัญ ได้แก่ CT (Current Transformer) และ PT (Potential Transformer) ที่ส่งข้อมูลกระแสไฟฟ้าและแรงดันให้รีเลย์วิเคราะห์ ระบบการสื่อสารและเชื่อมโยง ICT ในสถานีไฟฟ้า ต้องมีเครือข่ายสื่อสารคุณภาพสูง เช่น สาย Fiber Optic และใช้โปรโตคอลมาตรฐานอย่าง IEC 61850, Modbus หรือ DNP3 เพื่อให้ทุกอุปกรณ์ต่างๆ สามารถสื่อสารและทำงานร่วมกันได้อย่างราบรื่นและปลอดภัย อีกทั้งยังช่วยให้การควบคุมและการป้องกันทำงานร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด มาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับระบบป้องกันและควบคุมไฟฟ้า เช่น IEEE C37 ที่กำหนดข้อกำหนดสำหรับระบบ Protection & Control, IEC 61850 สำหรับการสื่อสารในสถานีไฟฟ้า และ NFPA 70 / NEC สำหรับมาตรฐานความปลอดภัยทางไฟฟ้าในระดับต่างๆ รวมถึงมาตรฐานที่ใช้ในประเทศไทยอย่าง มอก.1985-2551 และกฎระเบียบของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (EGAT), การไฟฟ้านครหลวง (MEA) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (PEA) ด้วยเทคโนโลยีและมาตรฐานที่ทันสมัยนี้ ระบบป้องกันและควบคุมจึงสามารถช่วยให้ระบบไฟฟ้าแรงสูงจ่ายไฟได้อย่างต่อเนื่องและแม่นยำ ป้องกันความเสียหายและเพิ่มความปลอดภัยให้กับผู้ใช้งานและระบบไฟฟ้าโดยรวมอย่างมีประสิทธิภาพ