🧠 คู่มือประเมินระบบประสาทสำหรับพยาบาล

ขอเสริม “วิธีทำให้การประเมิน GCS และ Motor Power แม่นขึ้น” แบบที่ใช้หน้างานได้จริง (โดยเฉพาะเวลารีพอร์ตแพทย์) 1) ประเมิน GCS ให้เป็น “E-V-M” ทุกครั้ง ไม่สรุปแค่ตัวเลขรวม หลายครั้งที่เรารีพอร์ตว่า “GCS 12” แต่แพทย์จะถามต่อทันทีว่า E เท่าไหร่ V เท่าไหร่ M เท่าไหร่ เพราะคะแนนรวมอย่างเดียวทำให้เห็นแนวโน้มยาก โดยเฉพาะ Verbal ที่เปลี่ยนเล็กน้อยอาจเป็น red flag ได้ - ตัวอย่างการเขียน/พูด: “GCS E3 V4 M5 รวม 12” - ถ้าประเมินบางส่วนไม่ได้ ให้ใส่ NT ให้ชัด (เช่น ใส่ท่อ/เจาะคอ, ตาบวม): “E3 VNT M5” หรือ “V1T” ตามระบบที่หน่วยงานใช้ แต่ต้องสื่อสารให้ตรงกันในทีม 2) ลำดับการกระตุ้นเพื่อประเมิน GCS (กันคะแนนเพี้ยน) ฉันจะยึดลำดับเดิมเสมอเพื่อให้เปรียบเทียบ trend ได้ - เรียกชื่อ/สั่งการก่อน (เสียง) - ถ้าไม่ตอบสนอง ค่อยใช้ pain stimulus มาตรฐาน เช่น trapezius squeeze หรือ supraorbital pressure - พยายามหลีกเลี่ยงการกระตุ้นแบบสุ่ม (เช่น หยิกแรง ๆ ตามแขน) เพราะทำให้ตีความ motor response ยากและเกิดรอยช้ำ 3) Motor response คืออะไร และแปลความยังไงให้ตรงกัน Motor response ใน GCS เน้น “การตอบสนองต่อคำสั่ง/ความเจ็บปวด” ไม่ใช่กำลังกล้ามเนื้อ - ถ้าทำตามสั่งได้ = คะแนนสูง (สำคัญมาก) - ถ้าพบท่าเกร็งผิดปกติ เช่น decorticate/decerebrate ให้รีบรายงาน เพราะบ่งชี้พยาธิสภาพรุนแรง และต้องติดตามถี่ขึ้น 4) Motor power คืออะไร: ตรวจแบบ MRC grade 0–5 และเทคนิคกันพลาด Motor power คือการประเมิน “แรงกล้ามเนื้อเฉพาะส่วน” (MRC Scale) เพื่อช่วยชี้ตำแหน่งรอยโรค/ติดตามการอ่อนแรง - Grade 5: แรงปกติ ต้านแรงผู้ตรวจได้เต็ม - Grade 4: อ่อนแรงเล็กน้อย ยังต้านแรงได้ แต่สู้ผู้ตรวจไม่สุด - Grade 3: ยกต้านแรงโน้มถ่วงได้ แต่ต้านแรงผู้ตรวจไม่ได้ - Grade 2: เคลื่อนไหวได้เมื่อไม่มีแรงโน้มถ่วงช่วย (เช่น เลื่อนบนเตียงได้) - Grade 1: กระตุก/มีการหดตัวเล็กน้อย แต่ไม่เกิดการเคลื่อนไหวของข้อ - Grade 0: ไม่หดตัวเลย เคล็ดลับที่ช่วยมาก: - จัดท่าผู้ป่วยให้ “ต้านแรงโน้มถ่วง” ก่อนเสมอ แล้วค่อยเพิ่มแรงต้านของผู้ตรวจ - เทียบซ้าย-ขวาในกล้ามเนื้อ/ข้อตำแหน่งเดียวกัน เพื่อจับความต่างเล็ก ๆ - ระบุข้างและตำแหน่งเวลาบันทึก เช่น “RUE 4/5, LUE 5/5, RLE 3/5, LLE 5/5” จะชัดกว่าเขียนรวมว่า “motor power ลดลง” 5) จุดที่ทำให้ GCS/Motor power ใช้ไม่ได้ (และต้องเขียนกำกับ) - ผู้ป่วยได้ยาคลายกล้ามเนื้อ (NMBAs): คะแนนด้าน motor ทั้ง GCS motor และ motor power จะไม่สะท้อนจริง ให้โฟกัสรูม่านตาและบริบทการให้ยา + ต้องมั่นใจว่า analgesia/sedation เพียงพอ - ได้ยากดประสาท/แอลกอฮอล์/ภาวะ metabolic บางอย่าง: ทำให้ GCS ต่ำจากสาเหตุอื่น ควรบันทึกเวลายา/ระดับ sedation ร่วมเสมอ (เพื่อให้ทีมตีความ trend ถูก) 6) ประโยครีพอร์ตแบบสั้นที่แพทย์ชอบ (ใช้ได้ใน ICU/ER) “ตอน 10:00 GCS E4 V5 M6 รวม 15 ตอน 12:00 เหลือ E3 V4 M6 รวม 13 รูม่านตาเท่ากัน/ตอบสนองช้า ขวา motor power แขนขา 4/5 ซ้าย 5/5 มีแนวโน้มแย่ลง” ถ้าต้องเลือก 1 อย่างให้ทำสม่ำเสมอที่สุด: “ประเมินแบบเดิม-บันทึกแบบเดิม-ดูแนวโน้ม (trend)” เพราะสิ่งนี้แหละที่ช่วยจับความเปลี่ยนแปลงได้เร็วที่สุดในผู้ป่วยวิกฤต