นิพพาน
นิพพาน
“นิพเอ่ยนิพพาน”
“นิพพาน” มีความหมายเป็นความดับสนิทแห่งความ เร่าร้อนเผาลน, ความเสียบแทงยอกตำ และความผูกพันร้อยรัด อันมีอยู่ในจิตใจของมนุษย์ โดยตัดต้นเหตุแห่งความเป็นอย่างนั้น เสียได้สิ้นเชิง. ความเป็นอย่างนี้มีอยู่อย่างเป็นอนันตกาล คือมีอยู่ ในที่ทุกแห่งและทุกเวลา พร้อมที่จะปรากฏแก่จิตซึ่งปราศจากกิเลส อยู่เสมอ. เราจึงกล่าวว่า นิพพานมีสภาพเป็นน ิรันดร มีอยู่ในที่ ทุกแห่งทุกเวลาอย่างไม่ขาดระยะ ใกล้ชิดติดอยู่กับตัวเราในวัฏฏ สงสารนี่เอง หากแต่เข้าไม่ถึงหรือมองไม่เห็น เพราะจิตมีกิเลสซึ่ง เป็น “เปลือก” ชนิดหนึ่งห่อหุ้มอยู่
“นิพพาน คือดับ สนิท
หมดคิด กิเลส กองทุกข์
เป็นแดน ที่ดับ แล้วสุข
เป็นกลาง ทุกอย่าง เผาผลาญ”
จุดหมายปลายทางของชีวิต
ทุกคนต้องลุถึงพระนิพพานไม่วันใดก็วันหนึ่ง, ทั้งที่ในบัดนี้ จะเป็นคนโง่หรือคนฉลาดก็ตาม ทุกคนจะจบการเดินทางของเขา ลงในชาติที่บรรลุพระนิพพาน, ในชาติที่ตาภายในของเขาหายบอด, เพราะทุกคนมีที่สุดแห่งสังสารวัฏฏ เว้นแต่ว่าจะช้าหรือเร็วเท่านั้น ทุกคนถูกธรรมชาติฝ่ายสูงค่อย ๆ พยุงเราขึ้นเรื่อย ๆ แต่จะช้า หรือเร็วเท่านั้น แล้วแต่ความหนักมากหรือน้อยของเขา, มัน เป็นน้ำหนักแห่งความโง่หรือกิเลส, หรืออีกอย่างหนึ่ง คือความบอดมาก หรือบอดน้อย. เพราะฉะนั้น ทุกคนแม้จะกลับมีการ กลับตกต่ำบ้างทางกายหรือทางจิตใจ ในขณะที่ท่องเที่ยวไปใน วัฏฏสงสาร, แต่ตารางที่แสดงงบยอดใหญ่ของเขา จะต้องเลื่อน สูงขึ้น ๆ เสมอ แม้เขาจะเคยดิ่งลงสู่อเวจีครั้งหนึ่งแล้วหรือว่า หลายครั้ง, ทุกคนจะต้องเป็นไปตามคติและผลกรรมของตนก็จริง แต่ที่เขาเกิดครั้งหนึ่งนั้นมันเป็นการศึกษาของเขาทุกครั้ง, แม้ใน บางชาติเขาจะเป็นเด็กดื้อ แต่ในภายหลังหรือชาติหลัง เขาย่อม เช็ด ทั้งที่ตามธรรมดาเขารู้สึกราวกะว่า ชาตินั้น ๆ ที่เขาเคย เกิดมาแล้วไม่มีอะไรติดต่อสืบเนื่องกันเลย
ความอัศจรรย์บางประการของนิพพาน
ถ้าจะให้เข้าใจความหมายอันแท้จริงของพระนิพพานอย่าง ประจักษ์ชัดยิ่งขึ้น ก็ควรย้อนไประลึกเรื่องธรรมดาเรื่องหนึ่ง กล่าวคือเรื่องความเป็นมาแห่งแนวความคิดนึกในทางปรัชญา ของโลกทั่วไปให้สิ้นเชิง คือจำเดิมตั้งแต่มนุษย์เริ่มเป็นมนุษย์ขึ้นมา, ว่าความคิดในทางปรัชญาของมนุษย์ ได้ก่อรูปขึ้นในจิตใจของ มนุษย์ และขยายตัวสูงขึ้นมาเป็นลำดับ ๆ อย่างไร. นับตั้งแต่ มนุษย์เริ่มรู้จักคิดในการแสวงหาสุขทางจิตใจโดยไม่อาศัยวัตถุนั้น ย่อมรู้จักปรารถนาสิ่งที่สูงกว่า ดีกว่า กล่าวคือในด้านจิตใจ และ ได้พยายามคิดค้นไม่น้อยไปกว่าการคิดค้นเพื่อหาความสำราญ ในด้านวัตถุ และในที่สุดก็ได้พบสูงขึ้นมาโดยลำดับๆ
ชีวิตกับนิพพาน
การขาดความรู้ กับความไม่มี ความรู้ หรือผลก็คือความ ไม่อาจจะรู้ นั่นเป็นอันเดียวกัน คือ “ไม่รู้” นั่นเอง ! เราจึงกล่าว ได้ว่า อำนาจที่ทำให้หมุนเวียนก็คือ ความที่มันขาดความรู้นั่นเอง และนั่นคือสิ่งที่เราเรียกกันในพุทธศาสนาว่า อวิชชา, ส่วนที่ว่า เพราะเหตุไรมันจึงไม่มีความรู้หรือไม่อาจจะรู้ นั่นเป็นอีกปัญหาหนึ่ง แม้ว่าหลักอันนี้จะเป็นตรรก (logic) อยู่มาก ท่านก็ต้องเห็นพ้อง ว่ามันเป็นความจริง คือ เพราะมันไม่มีความรู้ในตัวมัน มันขาด ความรู้ คือไม่รู้ จึงได้หมุนเป็นธรรมดาไป รวมความในที่สุดก็คือว่า อวิชชาเป็นเหตุให้เกิดอำนาจ หมุนเวียน ซึ่งเป็นกฎธรรมดาของทุก ๆ สิ่งบรรดาที่เป็นสังขต ธรรม หรืออีกอย่างหนึ่งก็พูดว่า เป็นกฎธรรมดาของทุก ๆ สิ่ง ในสากลจักรวาลทุก ๆ จักรวาล
รุ่งอรุณของนิพพาน
มิจฉาทิฏฐิ ๓ ประการนี้ ใครละได้ขาดย่อ มหมายถึงการ ที่เขาเป็นผู้มีจิตใจไม่คลอนแคลนในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์, และมีศีลถูกต้องบริสุทธิ์สมบูรณ์ เป็นที่ชอบใจของพระอริยเจ้า จริง ๆ. พระผู้มีพระภาคเจ้าจัดบุคคลชนิดนี้ไว้ ในฐานะเป็นผู้แรก ถึงกระแสของนิพพาน คือเป็นพระโสดาบัน, มีความแน่นอนต่อ การลุถึงนิพพานภายในกาลอันจำกัด. และพระโสดาบันนี้ก็จัดเป็น ผู้ข้ามขึ้นพ้นจากโลกแล้วเป็นอันดับแรก พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง เป็นนายประกันด้วยพระองค์เองว่าเขาจักเป็นพระอรหันต์ หรือลุถึง นิพพานโดยแน่นอน
ขอย้ำอีกครั้งหนึ่งว่า...
นิพพานหาพบได้ที่วัฏฏสงสาร เพราะความดับแห่งวัฏฏสงสารก็ต้องมีวัฏฏสงสารนั่นเอง เหมือนการดับของไฟก็ต้องมีไฟที่นั้นแหละ นิพพานคือการดับแห่ง วัฏฏสงสาร จึงหาพบได้ที่วัฏฏสงสาร ฉันใดก็ฉันนั้น. นี่เป็น อภิธรรมที่ยิ่งกว่าอภิธรร ม
จิตว่างแท้จริงทางธรรมะ ต่างจากจิตว่างจากอันธพาล ซึ่งไม่รู้จักจิตว่างที่แท้จริง แล้วกล่าวหาว่าจิตว่างไม่ทำอะไร ไม่รับ ผิดชอบอะไร: ทั้งที่จิตว่างแท้จริงนั้น ทำหน้าที่ทุกอย่างได้อย่าง ฉลาดเฉลียว ถูกต้อง และไม่เห็นแก่ตัว จงรู้จักจิตว่างกันเสียใหม่เถิด
“พระนิพพาน คือของเย็น ดับร้อนแท้
นั้นเพียงแค่ หยุดความคิด ถึงจิตว่าง
วางและปล่อย ทั้งวางเฉย ใจเป็นกลาง
รู้และวาง อุเบกขา ถึงนิพพาน”
นิพพานเป็นของให้เปล่าโดยไม่ต้องเสียสตางค์ นั่นเป็นเพียง การเสียสละความยึดถือว่าตัวตนออกไปเสีย, เป็นความสงบเย็น สูงสุดแห่งชีวิต ที่มีความเต็มสูงสุดแห่งความเป็นมนุษย์กันที่นี่และ เดี๋ยวนี้ แต่ก็ยังไม่เป็นที่สนใจในหมู่พุทธบริษัทเอง ต้องการแต่ชนิด ในอนาคตกาลนานไกล และต่อตายแล้ว โดยยอมเสียสตางค์ มาก ๆ เพื่อเตรียมสิ่งที่เป็นปัจจัยแก่พระนิพพาน
LOOK A BREATHE
นิพพานมีความหมายอย่างลึกซึ้งว่าเป็นการดับสิ้นของความเร่าร้อนทางใจ ซึ่งเกิดจากกิเลสและความยึดมั่นในตัวตน ทำให้ผู้คนที่เดินทางในวัฏสงสารได้เรียนรู้และเติบโตทางจิตใจ การเข้าใจนิพพานไม่ใช่เรื่องยากหากเราพิจารณาถึงความจริงที่ว่า นิพพานอยู่ในวัฏสงสารนี้เอง และเป็นไปได้ที่จิตใจจะสัมผัสถึงความสงบเย็นนั้น ณ เวลานี้ โดยไม่ต้องรอชาติหน้า ประสบการณ์ของผู้ปฏิบัติธรรมหลายคน ชี้ให้เห็นว่าเมื่อวางความยึดมั่นปล่อยวางความคิดที่ฟุ้งซ่าน จิตจะเข้าสู่ภาวะว่างที่เป็นกลาง ช่วยให้เห็นความเป็นไปของใจและกิเลสอย่างชัดเจน และนั่นคือร่องรอยของนิพพานที่เกิดขึ้นจริงในใจทุกคนที่ฝึกฝนอย่างตั้งใจ นอกจากนี้ นิพพานยังเป็นความจริงที่ดำรงอยู่ตลอดเวลาในทุกสถานที่ที่จิตใจปราศจากกิเลสหรือ "เปลือก" ที่ห่อหุ้มความจริงไว้ หากเราสามารถลดละหลุดพ้นจากความยึดมั่นเหล่านี้ ความรู้แจ้งถึงนิพพานก็จะเกิดขึ้นด้วยใจที่บริสุทธิ์และสงบมากขึ้นเรื่อยๆ ด้วยเหตุนี้ ความพยายามที่จะทำความเข้าใจนิพพานไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการคาดหวังระยะยาวหรือในภพหน้า แต่ควรเริ่มต้นจากการเรียนรู้และปฏิบัติในปัจจุบันเพื่อให้เข้าถึงความสงบเย็นอย่างแท้จริง และพร้อมเดินสู่การดับทุกข์อย่างมั่นคงในชีวิตจริง
