สมเด็จ​พระเจ้าบรมวงศ์​เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ​

สมเด็จ​พระเจ้าบรมวงศ์​เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ​

เสด็จพระ​ธาตุพนม​ เมื่อครั้งเสด็จตรวจราชการมณฑลอุดร

ในสมัยรัชกาลที่ ๕ เมื่อปี ๒๔๔๙ ดังปรากฏ​ในบันทึก

เรื่องเที่ยวต่าง ๆ ว่า

"วันที่ ๑๘ มกราคม เวลาย่ำรุ่งออกจากที่พักบ้านนาลาด

เดินตามทางในทุ่งและในป่าโดยลำดับมา ระยะทาง ๒๘๕

เส้นถึงเมืองเรณูนคร เวลาเช้า ๒ โมง ๒๐ นาที

มีราษฎรชายหญิงมารับเปนอันมาก เมืองเรณูนครนี้

เดิมชื่อบ้านดงหวาย ตั้งเปนเมืองขึ้นเมืองนครพนม

ในรัชกาลที่ ๓ สังเกตดูผู้คนแต่งตัวสอาดเรียบร้อยดีกว่า

ทุกแห่งที่ได้ผ่านมาแล้ว

พลเมืองเปนผู้ไทยโดยมากมีจำนวน ๑๑,๙๘๖ คน

เปนที่ดอน ใช้น้ำบ่อแต่ที่นาดี ชาวบ้านมีฝีมือทอผ้าดี

กับมีการผสมโคกระบือนำไปขายถึงเมืองมรแมน

เดินทางช่องสระผมผ่านไปทางมณฑลเพชรบูรณ์

ขากลับซื้อสินค้าจากเมืองมรแมนมาขายที่นี่จึงมีผ้าด้ายไหม

เครื่องแต่งตัวแปลก ๆ

พักกินเข้าเช้าแล้วไปที่วัดกลาง มีโบสถ์สร้างใหม่

เปนรูปโบสถ์อย่างพม่า เพราะขุนสฤษดิ์เรณูพ่อค้า

ซึ่งนำโคกระบือไปขาย​เมืองมรแมนเลียนแบบมาจากพม่า

แล้วไปดูบ้านราษฎรครู่หนึ่งจึงขี่ม้าเดินทางต่อไป

เดินตามทุ่งและตามทางในป่าถึงทุ่งบ้านพระ กลางทุ่ง

มีราษฎรคอยอยู่มาก ต้องพักรับดอกไม้ธูปเทียน

ตามประสงค์ของราษฎรครู่หนึ่ง

แล้วไปแวะที่วัดเก่ามีโบสถ์ร้างมีพระพุทธรูปใหญ่

น่าตักประมาณ ๔ ศอก องค์หนึ่งอยู่ใกล้ทาง

เดินทางต่อมาทางบ้านเลาลิง บ้านหนองหอย ท่าแล

บ้านหนองหอยทุ่ง แล้วถึงบ้านหัวบึง แล้วถึงบ้านธาตุ

เห็นฝั่งแม่น้ำโขง เดินตามทางริมน้ำมาจนถึงท่า

ตรงพระเจดีย์ธาตุพนมเวลาเช้า ๕ โมง ระยะทาง ๓๐๐ เส้น

รวมระยะทางวันนี้ ๕๘๕ เส้น

พระยาพนมนครานุรักษ์แลกรมการมาคอยรับ

มีพระสวดไชยมงคล แล้วเดินตามถนนที่ตรงขึ้นไป

ถึงพระธาตุ ทางยาวประมาณ ๑๔ เส้น

นมัสการพระธาตุแล้ว มายังที่พักซึ่งอยู่นอกบริเวณวัด

ข้างด้านใต้ มีราษฎรตำบลใกล้เคียงพากันมาหามาก

ต่อมากเหมือนอย่างมีนักขัตฤกษ์สำหรับปี แลตระเตรียม

กันจะแห่ปราสาทผึ้งและจุดดอกไม้เพลิงให้อนุโมทนาด้วย

เวลาบ่าย ๔ โมง ราษฎรแห่ปราสาทผึ้งและบ้องไฟ

เปนกระบวนใหญ่เข้าประตูชาลาพระเจดีย์ด้านตวันตก

แห่ประทักษิณองค์พระธาตุสามรอบ กระบวนแห่นั้น

คือ ผู้ชายแลเด็กเดินข้างน่าหมู่หนึ่งแล้วมีพิณพาทย์

ต่อไปถึงบุษบกมีเทียนขี้ผึ้งใหญ่ ๔ เล่มในบุษบก

แล้วมีรถบ้องไฟ ต่อมามีปราสาทผึ้ง คือแต่งหยวกกล้วย

เปนรูปปราสาท แล้วมีดอกไม้ทำด้วยขี้ผึ้งเปนเครื่องประดับ

มีพิณพาทย์ ฆ้อง กลองแวดล้อมแห่มา และมีชายหญิง

เดินตามเปน กันหลาย​หมู่ และมีกระจาดประดับประดา

อย่างกระจาดผ้าป่าห้อยด้ายไส้เทียนและไหมเข็ด

เมื่อกระบวนแห่เวียนครบสามรอบแล้วได้นำประสาทผึ้ง

ไปตั้งถวายพระมหาธาตุ ราษฎรก็นั่งประชุมกันเปนหมู่ๆ

ในลานพระมหาธาตุคอยข้าพเจ้าจุดเทียนนมัสการแล้ว

รับศีลด้วยกัน

พระสงฆ์มีพระครูวิโรจน์รัตโนบลเปนประธาน

เจริญพระพุทธมนต์ เวลาค่ำมีการเดินเทียนแลจุดบ้องไฟ

ดอกไม้พุ่ม แลมีเทศน์กัณฑ์หนึ่ง

พระธาตุพนมนั้นขนาดพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราช

ยอดก็หุ้มทองคำอย่างเดียวกัน แต่รูปเปนพระเจดีย์

สี่เหลี่ยม รูปทรงแปลกไม่เหมือนเจดีย์แห่งใด ๆ

แต่ทรวดทรงงามดี ของเดิมก่อด้วยอิฐขัดไม่ถือปูน

แกะลายแลรูปภาพในตัวอิฐทีเดียว กล่าวกันว่าเดิม

ก่อด้วยอิฐดิบ แกะลวดลายเสร็จจึงเผาสุมให้เปนอิฐสุก

ทั้งองค์พระเจดีย์ ฝีมือทำงามประณีตหนักหนา

มีแผ่นศิลาจารึกแผ่นหนึ่ง เปนอักษรลาว มีใจความว่า

พระยาหลวงนครพิชิตราชธานีศรีโคตบองเจ้า

เปนผู้ปฏิสังขรณ์ เมื่อ (พุทธ) ศักราช ๑๙๗๖

และอุทิศที่กัลปนาซึ่งพระยาสุมินทราชได้ถวายไว้

แต่ก่อน ให้คงเปนของพระธาตุพนมต่อไปดังนี้

แลมีลับแลญวนแลของอื่นว่าเปนของเจ้าอนุเวียงจันท์

ถวายไว้หลายอย่าง

วันที่ ๑๙ มกราคม เวลาเช้ามีการเลี้ยงพระที่สวดมนต์

และยังมีราษฎรมาหาอิกไม่จบ จนถึงเวลาออกจาก

บ้านธาตุพนม เวลาเช้า ๓ โมงลงเรือยาวพายล่องลำน้ำโขง

ผ่านปากน้ำก่ำซึ่งเปนลำน้ำไหลมาแต่หนองหารสกลนคร

ใช้เรือไปมาได้ เวลาเช้า ๔ โมงถึงแก่งคับพวง​ร่องน้ำแคบ

นับว่าเปนแก่งสำคัญอันหนึ่ง

ต่อมาอิกประมาณชั่วโมงหนึ่งถึงแก่งคันกระเบาเปนที่

น้ำวนและร่องน้ำคดเคี้ยว เดินเรือยากมาก

เวลาเที่ยง ๑๐ นาทีถึงตำบลบ้านหว้า ระยะทางบก

จากบ้านธาตุ ๖๘๕ เส้นพักแรม…“

ภาพ : สำนักหอจด​หมายเหตุ​เเห่งชาติ

บทความ : วัชรญาณ

ที่มา

facebook/ThatphanomTrave

Cr.ขอขอบคุณข้อมูลดีๆจาก FB.Thai Classic

@มะลิเตียวแอ่วเหนือ @สวย เฟริมอ่อนวัย style marli @ViangPing massage by Namarli #มะลิสวยเสกได้ #แอ่วประวัติศาสตร์ #มะลิกินแอ่วนอนนวด #ป้าไม่สะดวกแก่#lemon8ไดอารี่ @แจสมินพาใช้กินแอ่ว @แจสมินพาใช้กินแอ่ว @แจสมินพาใช้กินแอ่ว