วิธีพัฒนาทักษะสมอง EF ในวัยรุ่นให้เก่งและดี เอาตัวรอดได้
พ่อแม่หลายๆท่าน อาจตะคิดว่าวัยรุ่นแล้ว คงพัฒนาทักษะ EF แบบ เก่ง ดี แถมเอาตัวรอดได้ คงไม่ทันแล้วใช่ไหมคะ เพราะข้อมูลที่เรามักจะได้ยินได้ฟังกันว่า ช่วงวัย 3-6 ปี คือ โอกาสทองที่สุดในการพัฒนาทักษะสมอง EF (Executive Functions) ของเด็กปฐมวัย โดยเน้นการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ การเล่นอิสระ
งานศิลปะ และการฝึกวินัยเชิงบวกในชีวิตประจำวัน เช่น การเก็บของเล่น การร อคอย เพื่อสร้างพื้นฐานการควบคุมอารมณ์ วางแผน และแก้ไขปัญหา
ข่าวดีคือ แม้ลูกจะเข้าสู่ช่วงวัยรุ่นแล้วก็ตาม ทักษะ EF ยังสามารถฝึกได้ค่ะ
ก่อนจะเข้าเรื่อง ขอสรุปภาพรวมของ ทักษะ EF กันก่อนนะคะ
ทักษะสมอง Executive Functions (EF) คือ ความสามารถในการกำกับความคิด กำกับอารมณ์ และกำกับพฤติกรรมเพื่อให้เป้าหมายที่ตั้งไว้สำเร็จ ซึ่ง EF พัฒนาได้ตั้งแต่ขวบปีแรกต่อเนื่องไปจนถึงอายุ 25 ปี หลายคนจึงชี้ว่า EF เป็นประกอบด้วยศักยภาพทั้งหมด 3 ด้าน
🧠 ความจำในการทำงาน (Working Memory) คือ ความสามารถในการเก็บข้อมูลที่มีประโยชน์ สามารถคิดเชื่อมโยงกับประสบการณ์เดิมและใหม่เพื่อนำมาใช้งานได้
🧠 การควบคุมยับยั้งตนเอง (Inhibitory Control) คือ สามารถหยุดคิดไตร่ตรองก่อนทำ คิดก่อนพูด อดเปรี้ยวไว้กินหวาน ไม่ใช่นึกอยาก จะทำอะไรก็ทำเลยทันที เพราะมันอาจส่งผลให้เราเดือดร้อนหรือสร้างความเดือดร้อนให้คนอื่นด้วย
🧠 การมีความคิดยืดหยุ่น (Cognitive Flexibility) คือ ความสามารถที่จะเปลี่ยนเกียร์ให้อยู่ในเกียร์ว่างได้ มีความสมดุลทางใจ คิดนอกกรอบ พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงใหม่ ๆ ไม่ยึดติดภายใต้สถานการณ์กดดัน
แม้ว่าการพัฒนา EF ในช่วงวัยรุ่นเป็นไปได้ยากเพราะต้องทำมาทั้งแต่ 8 ปีแรก และจะสมบูรณ์เต็มที่เมื่ออายุ 20-25 ปี ดังนั้นการพัฒนา EF ช่วงวัยรุ่นจึงเรียกว่าเป็นโค้งสุดท้ายแต่ยังพัฒนาได้ 🧠🔥
เพราะสมองส่วนนี้ตั้งอยู่บริเวณสมองส่วน Prefrontal Cortex หรือสมองส่วนหน้า ซึ่งทำหน้าที่เป็นบอสใหญ่ในการสั่งการ
ยิ่ง EF บกพร่องมากเท่าไหร่ การกำกับตัวเองก็จะยิ่งต่ำ ความพยายามในเรื่องอื่น ๆ ก็ไม่สูงทั้งในระยะสั้นและระ ยะยาว แต่ถ้า EF ไม่บกพร่องเลยหรือบกพร่องน้อย การกำกับตัวเองก็จะยิ่งสูงและความพยายามก็จะดี
ตัวอย่างง่าย ๆ เห็นได้ชัด 🧠🧠
คนที่มี EF สูง หากอยากสูบบุหรี่ไฟฟ้าก็จะคิดผลที่ตามมา ตรงข้าม คนที่มี EF ต่ำ หากอยากสูบบุหรี่ไฟฟ้า ก็จะทำทันที อารมณ์นำเหตุผลโดยไม่คำนึงถึงผลลัพธ์ใด ๆ หากอยากใช้ยาเสพติดหรือมีใครชวนก็จะใช้เลย โดยไม่มีการคิดให้ถี่ถ้วนก่อน
วิธีการพัฒนาทักษะสมอง EF 🧠🧠
อ้างอิงจากคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี เมื่อทำกิจกรรมเหล่านี้อย่างต่อเนื่องก็จะช่วยพัฒนาทักษะสมอง EF ทั้ง 3 ด้านของวัยรุ่นที่อายุมากกว่า 13 ปีได้
✅ เมื่อจะทำอะไรก็ตามให้ตั้งเป้าหมายระยะสั้นหรือระยะยาว รวมถึงวางแผนย่อย ๆ เพื่อที่จะได้ทำให้ถึงเป้าหมายที่วางเอาไว้
✅ ตรวจสอบตัวเอ ง (Self-monitoring) เป็นระยะรายเดือนว่าเราได้ทำตามเป้าหมายที่วางเอาไว้หรือเปล่า
✅ ฝึกพูดให้กำลังใจตัวเองบ่อย ๆ หรือพูดกับตัวเองในเชิงบวก (Positive Self-talk) ซึ่งเป็นการดึงสติดึงความคิดกลับขึ้นมาสู่การกระทำที่ดี เช่น ฉันทำได้, ฉันเป็นที่รัก, ฉันเป็นคนอ่อนโยน, สักวันฉันจะทำให้ตัวเองภูมิใจให้ได้ เป็นต้น
✅ เขียนเรื่องราวของตัวเองในรูปแบบใดก็ได้ (ไดอารี่จะยิ่งดี) ในแต่ละวัน เพื่อเป็นการทบทวนตัวเองอย่างสม่ำเสมอ
✅ แลกเปลี่ยนการเรียนรู้กับคนอื่น เช่น ช่วยเหลือติวให้เพื่อน คุยกับเพื่อนถึงเป้าหมายในชีวิต หรือช่วยกันแลกเปลี่ยนความคิดเห็นที่เป็นประโยชน์
✅ เมื่อทำอะไรสำเร็จให้ขอบคุณตัวเองและคนรอบข้าง เมื่อทำอะไรไม่สำเร็จหรือผิดพลาดให้เรียนรู้จากข้อผิดพลาดเพื่อที่จะทำให้ครั้งต่อ ไปไม่พลาดอีก ทั้งนี้ต้องเข้าใจว่าเราทุกคนพลาดได้
การที่เด็กคนหนึ่งมี EF ถือเป็นสิ่งที่ดีแน่นอน เพราะโลกใหม่ในศตวรรษที่ 21 ไม่ได้เน้นเรื่องความจำเท่านั้น แต่เน้นเรื่องการควบคุมตนเอง การมุ่งสู่เป้าหมาย และมีความยืดหยุ่นทางความคิด การหักห้ามใจให้ตัวเองไปในทางที่ถูกที่ควร
Cr.truepookplookpunya
#EF #ExecutiveFunctions #ความคิดยืดหยุ่น #ทักษะสมอง #ความคิดยับยั้งชั่งใจ #ความจำในการใช้งาน
จากประสบการณ์ส่วนตัวและการสังเกตพบว่า การฝึกทักษะสมอง EF ในวัยรุ่นนั้นแม้จะไม่ง่ายเท่าช่วงวัยเด็กเล็ก แต่ก็ไม่สายเกินไปที่จะเริ่มต้นครับ โดยเฉพาะในยุคปัจจุบันที่วัยรุ่นต้องเผชิญกับความท้าทายและการเปลี่ยนแปลงมากมาย การพัฒนาฝึกฝน EF อย่างตั้งใจ จะช่วยให้เขาเรียนรู้การกำกับดูแลความคิดและอารมณ์ได้ดีขึ้น ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการตัดสินใจอย่างมีเหตุผล สิ่งที่ผมได้ทดลองใช้แล้วเห็นผลดีคือ การตั้งเป้าหมายที่ชัดเจนในระยะสั้นเพื่อให้วัยรุ่นรู้สึกว่าสามารถประสบความสำเร็จได้นั่นเอง จากนั้นต้องมีการตรวจสอบตัวเองเป็นประจำ เช่น เขียนบันทึกประจำวัน หรือสรุปความคืบหน้าวันละนิด เพื่อช่วยสร้างความรับผิดชอบและการมีวินัย นอกจากนี้ การพูดกับตนเองในเชิงบวก (Positive Self-talk) ก็มีบทบาทสำคัญอย่างมาก เพราะจะช่วยให้วัยรุ่นสร้างมุมมองและทัศนคติที่ถูกต้องต่อความพยายามและความสำเร็จ ถึงแม้จะเจอกับความล้มเหลวก็ควรมองว่าเป็นบทเรียนและกำลังใจในการก้าวต่อไป การแลกเปลี่ยนและพูดคุยกับเพื่อนหรือผู้ใหญ่นั้น ไม่ได้เป็นเพียงการแบ่งปันความคิดเห็นหรือความรู้เท่านั้น แต่ยังช่วยพัฒนาความคิดยืดหยุ่น (Cognitive Flexibility) ที่จะทำให้วัยรุ่นพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงและสถานการณ์ใหม่ ๆ ได้ดีขึ้น สุดท้าย ผมขอเน้นว่า อย่ามองว่าการฝึก EF ในวัยรุ่นเป็นเรื่องยากหรือล้มเหลวตั้งแต่ต้น เพราะความสำเร็จในการพัฒนา EF มาจากความสม่ำเสมอและความอดทนในการฝึกฝน การมอบกำลังใจและสนับสนุนอย่างอบอุ่นจากครอบครัวและผู้ปกครองจะช่วยเสริมสร้างความมั่นใจและช่วยให้วัยรุ่นเติบโตอย่างมีความสุขและรับมือกับโลกยุคใหม่ได้ดีแน่นอนครับ
