🧠💉rtPA (Alteplase) ใน Acute Ischemic StrokeTime is Brain – นาทีเดียว = สมองตาย

หลายคนค้นหา “ตารางให้ยา rtPA / alteplase rtPA / การให้ rtPA” เพราะตอนอยู่หน้างานเราต้องคำนวณให้ไวและแม่น (ยานี้แข่งกับเวลาแบบจริงจัง) เลยขอสรุปเป็นแนวทางใช้งานแบบจับมือทำ โดยยึดหลักเดิมคือ 0.9 mg/kg (max 90 mg) และแบ่ง 10% bolus + 90% infusion 1) วิธีคำนวณขนาดยาแบบเร็ว (กันพลาด) - สูตร: ขนาดยารวม (mg) = น้ำหนักตัวจริง(kg) × 0.9 - จำกัดสูงสุด: ถ้าน้ำหนักมากจนคูณแล้วเกิน 90 mg ให้ “ล็อกที่ 90 mg” - แบ่งให้ยา - Bolus 10% = ขนาดยารวม × 0.1 (IV push ภายใน 1 นาที) - Infusion 90% = ขนาดยารวม × 0.9 (drip 60 นาทีด้วย infusion pump) ตัวอย่างที่เจอบ่อย (ทำเป็นตารางจำง่าย) - 50 kg: รวม 45 mg | bolus 4.5 mg | infusion 40.5 mg - 60 kg: รวม 54 mg | bolus 5.4 mg | infusion 48.6 mg - 70 kg: รวม 63 mg | bolus 6.3 mg | infusion 56.7 mg - 80 kg: รวม 72 mg | bolus 7.2 mg | infusion 64.8 mg - 90 kg: รวม 81 mg | bolus 8.1 mg | infusion 72.9 mg - 100 kg: รวม 90 mg (ติด max) | bolus 9 mg | infusion 81 mg ทริคที่ช่วยลดความสับสน: คิด “ยารวม” ให้จบก่อน แล้วค่อยแตก 10/90 ทีเดียว และย้ำกันในทีมว่า stroke ใช้ 0.9 mg/kg (ไม่ใช่สูตรของ MI) 2) เช็คลิสต์ก่อนให้ rtPA (สไตล์พยาบาลหน้างาน) - เวลา Last Known Well ชัดเจน และยังอยู่ใน 4.5 ชั่วโมง - CT brain ยืนยัน “ไม่มีเลือดออก” - ความดันต้องคุมได้ต่ำกว่า 185/110 mmHg ก่อนเริ่มยา - Lab ที่มักต้องดู: platelet (ควรมากกว่า 100,000), ภาวะเลือดออกง่าย/INR สูงผิดปกติ - ซักประวัติที่เป็น red flag: เคย ICH มาก่อน, มีข้อห้ามอื่น ๆ ตามแนวทางโรงพยาบาล 3) เทคนิคการให้ยาให้เนียน (รายละเอียดที่มักตกหล่น) - ใช้สายแยก (dedicated line) ให้ rtPA โดยเฉพาะ ลดโอกาส incompatibility - ผสมยาอย่างนุ่มนวล “ห้ามเขย่า” เพราะเป็นโปรตีน อาจเสียสภาพ - หลังให้ยา แนะนำ flush NSS เพื่อให้ได้ dose ครบจริง (โดยเฉพาะช่วงเปลี่ยนจาก bolus ไป infusion) - ตั้ง infusion pump ให้ครบ 60 นาที และติดป้าย/ตั้งเตือนเวลาเริ่ม-เวลาจบชัด ๆ 4) เฝ้าระวัง 24 ชม. แรก ต้องมีแพทเทิร์น - Neuro check + V/S ตามโปรโตคอล (เช่น 0–2 ชม. q15min, 3–8 ชม. q30min, 9–24 ชม. q1hr) - Red flags ที่ต้องรีบคิดถึง ICH: ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน, อาเจียนพุ่ง, ซึมลง/NIHSS แย่ลง - การจัดการที่ทำทันที: หยุด rtPA, แจ้งแพทย์/ทีม stroke, ส่ง CT brain ด่วน - Orolingual angioedema: ปาก/ลิ้นบวม โดยเฉพาะคนที่ใช้ ACEI - ทริค: เปิด mask เช็คช่องปากเป็นระยะ และเตรียม airway plan ไว้เสมอ 5) ข้อห้ามสำคัญหลังให้ยา (กฎเหล็ก 24 ชั่วโมง) - เลี่ยง invasive procedures ที่ไม่จำเป็น: เจาะใหม่, ใส่ Foley/NG ถ้าไม่จำเป็นจริง - งดยาต้านเกล็ดเลือด/ยาต้านการแข็งตัวของเลือด จนกว่าจะประเมินซ้ำและทำ CT follow-up ตามระบบ สรุปแบบคนทำงาน: “ตารางให้ยา” ช่วยให้คำนวณไว แต่สิ่งที่ทำให้ปลอดภัยจริงคือคัดกรองก่อนให้ยา + ให้ยาถูกขั้นตอน + เฝ้าระวังอาการผิดปกติให้ทัน โดยเฉพาะ 24 ชั่วโมงแรก